روز دوشنبه، توزیع بنزین در پایتخت با رشدی بیسابقه به رقم ۲۶ میلیون لیتر رسید که نسبت به میانگین روزانه ۲۰ میلیون لیتری، افزایشی ۳۰ درصدی را نشان میدهد. این جهش، که مدیر منطقه تهران شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی از آن بهعنوان «رکورد سال ۱۴۰۵» یاد کرده، در شرایطی رقم خورده که شایعات منتشرشده در رسانهها، تعطیلات پیشروی ۱۷ ربیعالاول و نیز ترافیک سنگین مسیرهای مواصلاتی، همگی دستبهدست هم دادهاند تا تقاضای سوخت را به سطحی بیسابقه برسانند.
اما آنچه این رویداد را از یک نوسان ساده فراتر میبرد، اشاره صریح مدیر منطقه تهران به «آسیبهای زیرساختهای ذخیرهسازی و توزیع در جریان جنگ تحمیلی سوم» است. این عبارت، هرچند بدون تشریح جزئیات، نشان از فشار مضاعف بر شبکه توزیع سوخت دارد. در چنین شرایطی، فعالسازی مسیرهای تأمین از استانهای دیگر و درخواست از شهروندان برای مدیریت مصرف، زنگ خطر جدیتری را بهصدا درآورده است که فراتر از یک افزایش مقطعی تقاضاست.
چند نکته کلیدی درباره رکوردشکنی توزیع بنزین در تهران
در ادامه، ۵ نکته تحلیلی از وضعیت فعلی توزیع سوخت و پیامدهای آن ارائه میشود که میتواند چراغ راهی برای سیاستگذاران انرژی و شهروندان باشد.
۱. رکورد ۲۶ میلیون لیتری؛ جهشی ۳۰ درصدی در یک روز
عبور توزیع بنزین تهران از مرز ۲۶ میلیون لیتر در یک روز، رکوردی بیسابقه در سال جاری محسوب میشود. برای درک ابعاد این عدد، باید توجه داشت که میانگین توزیع روزانه بنزین در تهران معمولاً حدود ۲۰ تا ۲۲ میلیون لیتر است. جهش ۳۰ درصدی، یعنی اضافهشدن حدود ۶ میلیون لیتر به مصرف روزانه که معادل سوخت مورد نیاز یک شهر یکمیلیوننفری برای یک روز کامل است. این افزایش ناگهانی، فشار مضاعفی بر شبکه ذخیرهسازی و ناوگان حملونقل سوخت وارد کرده و نشان از شکنندگی تعادل عرضه و تقاضا دارد.
۲. شایعات و تعطیلات؛ محرکهای روانی تقاضا
مدیر منطقه تهران بهصراحت به دو عامل کلیدی در این جهش اشاره کرده است: «شایعات منتشرشده در رسانهها» و «در پیش بودن تعطیلات ۱۷ ربیعالاول». این دو عامل، نشان از قدرت بالای جو روانی در بازار سوخت دارد؛ بهگونهای که حتی یک شایعه ساده میتواند الگوی مصرف را بهطور کامل تغییر دهد و شبکه تأمین را با چالش مواجه کند. تجربه نشان داده که در چنین شرایطی، نهتنها مصرف واقعی افزایش نمییابد، بلکه ذخیرهسازی اضطراری توسط شهروندان، فشار را بر جایگاهها چند برابر میکند. این پدیده، ضرورت آگاهیبخشی رسانهای و شفافسازی بهموقع را دوچندان میسازد.
۳. آسیبهای زیرساختی؛ میراث جنگ تحمیلی سوم
یکی از مهمترین نکات این گزارش، اشاره به «آسیبهای واردشده به زیرساختهای ذخیرهسازی و توزیع تهران در جریان جنگ تحمیلی سوم» است. اگرچه جزئیات این آسیبها در گزارش ارائه نشده، اما این عبارت نشان میدهد که شبکه توزیع سوخت پایتخت با محدودیتهای ساختاری مواجه است که در شرایط عادی قابلمدیریت است، اما در مواجهه با شوک تقاضا، خود را بهعنوان یک نقطهضعف آشکار میسازد. بازسازی این زیرساختها، نیازمند سرمایهگذاری جدی و زمانبر است و تا آن زمان، هرگونه نوسان تقاضا میتواند به بحرانهای موقتی منجر شود.
۴. فعالسازی مسیرهای جایگزین؛ راهکاری موقت اما کارآمد
در واکنش به افزایش تقاضا، شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی از فعالسازی فوری مسیرهای تأمین سوخت از سایر استانها خبر داده است. این اقدام، هرچند هوشمندانه و سریع بوده، اما نشان از نبود ظرفیت مازاد کافی در خود استان تهران دارد. وابستگی تأمین سوخت تهران به استانهای دیگر، هزینههای حملونقل را افزایش داده و ریسک اختلال در مسیرهای مواصلاتی را به همراه دارد. در بلندمدت، افزایش ظرفیت ذخیرهسازی در تهران و ایجاد خطوط لوله اختصاصی میتواند این آسیبپذیری را کاهش دهد.
۵. مدیریت مصرف و نقش CNG؛ فرصتی مغتنم
درخواست مدیر منطقه تهران از شهروندان برای «مدیریت مصرف سوخت، کاهش ترددهای غیرضروری و استفاده از حملونقل عمومی» و نیز تأکید بر «بهرهگیری از سوختهای جایگزین مانند CNG در خودروهای دوگانهسوز»، نشان میدهد که بخشی از راهکار، در دستان مصرفکنندگان است. بر اساس آمار، حدود ۲۰ درصد از خودروهای کشور دوگانهسوز هستند که میتوانند با استفاده از CNG، مصرف بنزین را بهطور قابلتوجهی کاهش دهند. با این حال، عدم تعادل قیمتها (بنزین ۳۰۰۰ تومانی در مقابل CNG حدوداً ۲۰۰۰ تومانی) و نیز کمبود جایگاههای CNG در برخی مناطق، مانع از استفاده حداکثری از این ظرفیت شده است. این موضوع، نیازمند سیاستگذاری هوشمندانهتر در حوزه قیمتگذاری و توسعه زیرساختهای CNG است.
آیا مصرف بیسابقه بنزین، نویدبخش بحران سوخت در پاییز است؟
با توجه به رکوردشکنی مصرف بنزین در تهران و اشاره به آسیبهای زیرساختی، پرسش کلیدی این است که آیا افزایش مصرف در آستانه تعطیلات و تغییر فصل، میتواند به بحران سوخت در ماههای آینده منجر شود؟
تحلیلگران حوزه انرژی معتقدند که سه عامل کلیدی در پاسخ به این پرسش نقش دارند. نخست، مدیریت انتظارات؛ اگر شایعات و جو روانی کنترل شود و شهروندان به ثبات تأمین اطمینان پیدا کنند، تقاضا به سطح عادی بازخواهد گشت و فشار بر شبکه توزیع کاهش خواهد یافت. دوم، سرعت بازسازی زیرساختها؛ هرچه ترمیم آسیبهای وارده به تأسیسات ذخیرهسازی و توزیع با سرعت بیشتری انجام شود، آمادگی شبکه در مواجهه با شوکهای بعدی افزایش مییابد. سوم، الگوی مصرف؛ پاییز و زمستان معمولاً با کاهش سفرهای بینشهری و افزایش استفاده از حملونقل عمومی همراه است که میتواند فشار بر مصرف بنزین را کاهش دهد.
در سناریوی خوشبینانه، اگر شایعات مهار شوند، شبکه تأمین از استانهای دیگر بهخوبی فعال شود و شهروندان مدیریت مصرف را جدی بگیرند، این جهش تقاضا یک رویداد مقطعی باقی میماند و ظرف چند روز به شرایط عادی بازخواهیم گشت. اما در سناریوی بدبینانه، اگر شایعات ادامه یابند، ترافیک مسیرهای مواصلاتی تشدید شود و یا آسیبهای زیرساختی بیش از حد انتظار باشد، ممکن است در روزهای آینده با کمبودهای مقطعی در برخی جایگاهها مواجه شویم. آنچه قطعی است، ضرورت سرمایهگذاری فوری در بازسازی زیرساختهای توزیع سوخت تهران و نیز اجرای سیاستهای تشویقی برای استفاده از حملونقل عمومی و سوختهای جایگزین است تا پایتخت برای مواجهه با هرگونه شوک تقاضا آمادهتر باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟