تنگه هرمز یکی از مهمترین مسیرهای انتقال نفت و فرآوردههای انرژی در جهان است؛ مسیری که اختلال در آن تنها با شمار کشتیهای عبوری سنجیده نمیشود. در اقتصاد حملونقل دریایی، باز بودن یک مسیر زمانی به معنای بازگشت شرایط عادی است که شرکتهای کشتیرانی بتوانند با ریسک قابل مدیریت، پوشش بیمهای در دسترس و هزینه حمل قابل پیشبینی در آن فعالیت کنند.
بررسی های منتشرشده نشان میدهد جنگ و افزایش مخاطرات امنیتی در خلیجفارس، ساختار هزینه انتقال نفت را بهشدت تغییر داده است. در حالی که پیش از جنگ اجاره روزانه نفتکشهای غولپیکر در مسیر خلیجفارس به چین حدود ۵۰ تا ۱۰۰ هزار دلار بود، این نرخ در میانه سپتامبر از یک میلیون دلار فراتر رفت.
همزمان، هزینه حمل هر بشکه نفت با نفتکشهای VLCC، بر اساس ارقام منتسب به اوپک، از ۳ دلار در پایان ژانویه به ۳۷ دلار در پایان اکتبر افزایش یافت.
این تغییرات یک پیام اقتصادی روشن دارد؛ حتی اگر عبور برخی کشتیها از تنگه هرمز ادامه داشته باشد، افزایش هزینه حمل و بیمه میتواند بخش بزرگی از مزیت اقتصادی این مسیر را کاهش دهد.
بروزرسانی ۱ آذر: افزایش شدید کرایه نفتکشها و حق بیمه جنگی نشان میدهد باز بودن مسیر دریایی لزوما به معنای بازگشت تجارت نفت به شرایط عادی نیست. هزینه حمل هر بشکه نفت از خلیجفارس در فاصله ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۶، طبق ارقام گزارششده، از ۳ به ۳۷ دلار رسیده است.
هزینه حمل نفت از خلیجفارس چقدر افزایش یافته است؟
بررسی دادههای اوپک نشان میدهد هزینه حمل نفت با نفتکشهای غولپیکر در مسیر خاورمیانه به شرق آسیا، از ۳.۱۸ دلار به ازای هر بشکه در هفته پایانی ژانویه به ۳۷.۱۳ دلار در هفته پایانی اکتبر ۲۰۲۶ رسیده است؛ یعنی حدود ۱۱.۷ برابر شده است.
افزایش هزینهها تنها به کرایه حمل محدود نبوده است. طبق همین دادهها، هزینه بیمه از ۶ سنت به ۱۲.۲۹ دلار برای هر بشکه افزایش یافته؛ یعنی بیش از ۲۰۰ برابر شده است. در مجموع، هزینه حمل و بیمه از ۳.۲۴ دلار به ۴۹.۴۲ دلار برای هر بشکه رسیده است؛ افزایشی حدود ۱۵ برابری.
این ارقام نشان میدهد اختلال در تنگه هرمز، علاوه بر افزایش مخاطرات امنیتی، ساختار اقتصادی تجارت نفت را نیز تغییر داده است.
چرا با وجود عبور نفتکشها، تنگه هرمز همچنان با اختلال مواجه است؟
در تجارت دریایی، باز بودن فیزیکی یک مسیر با بازگشت آن به شرایط عادی اقتصادی تفاوت دارد. ممکن است نفتکشها همچنان از یک آبراه عبور کنند، اما اگر شرکتهای کشتیرانی برای پذیرش محموله، کرایههای چندبرابری مطالبه کنند یا شرکتهای بیمه پوشش جنگی را با هزینه بسیار بالا ارائه دهند، ظرفیت عملیاتی مسیر کاهش مییابد.
آژانس بینالمللی انرژی در گزارش ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶ توضیح داده است که ازدحام نفتکشها در اطراف تنگه هرمز، تغییر مسیر محمولهها و افزایش انتقال نفت میان کشتیها، زمان تحویل را طولانیتر و کارایی ناوگان جهانی را کاهش داده است.
این اختلال از چند مسیر بر هزینه تجارت اثر میگذارد:
- افزایش مدت سفر و کاهش تعداد محمولههایی که هر نفتکش میتواند در یک دوره جابهجا کند.
- افزایش حق بیمه به دلیل احتمال آسیب دیدن کشتی یا محموله.
- کاهش تمایل مالکان نفتکش به فعالیت در مناطق پرخطر.
- افزایش هزینه انتقال محموله میان کشتیها و استفاده از مسیرهای جایگزین.
در نتیجه، حتی با استمرار بخشی از تردد دریایی، ظرفیت مؤثر حمل نفت میتواند پایینتر از شرایط عادی باقی بماند.
اجاره روزانه نفتکشها چگونه از یک میلیون دلار عبور کرد؟
نفتکشهای غولپیکر موسوم به VLCC معمولا ظرفیت حمل حدود دو میلیون بشکه نفت خام را دارند و یکی از ابزارهای اصلی صادرات نفت در مسیرهای طولانی محسوب میشوند. بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی، نرخ اجاره نفتکشهای VLCC در مسیر خلیجفارس به آسیا تا میانه اکتبر از ۱.۳ میلیون دلار در روز فراتر رفت.
افزایش نرخ اجاره، نتیجه ترکیبی از بالا رفتن ریسک فعالیت در منطقه و کاهش ظرفیت مؤثر ناوگان است. زمانی که یک نفتکش برای عبور از منطقه پرخطر، انتظار دریافت محموله یا انتقال نفت به کشتی دیگر، مدت بیشتری درگیر یک سفر میشود، امکان پذیرش سفرهای بعدی کاهش پیدا میکند.
این مسئله عرضه خدمات حملونقل را محدود میکند و در شرایطی که تقاضا برای جابهجایی نفت همچنان وجود دارد، نرخ کرایه افزایش مییابد.
افزایش هزینه حمل نفت چه اثری بر اقتصاد کشورهای واردکننده دارد؟
یکی از مهمترین پیامدهای اقتصادی اختلال در هرمز، افزایش قیمت تمامشده نفت تحویلی به پالایشگاههاست. قیمت نفت خام تنها یکی از اجزای هزینه خرید آن است. پالایشگاهها علاوه بر قیمت محموله، هزینه حمل، بیمه و سایر خدمات مرتبط با تحویل نفت را نیز پرداخت میکنند.
بر اساس برآورد اوپک، سهم مجموع حملونقل و بیمه از هزینه نفت تحویلی در مسیر خاورمیانه به شرق آسیا، از حدود ۵ درصد در ژانویه به نزدیک ۳۰ درصد در اکتبر افزایش یافته است. این افزایش میتواند حاشیه سود پالایشگاهها را کاهش دهد و بر قیمت فرآوردههایی مانند بنزین، گازوئیل و سوخت هواپیما فشار وارد کند.
آژانس بینالمللی انرژی نیز گزارش داده است که افزایش هزینه حمل در سپتامبر، حاشیه سود برخی پالایشگاههای آسیایی که نفت خاورمیانه را فرآورش میکنند، به محدوده منفی رسانده بود.
از این منظر، اختلال در تنگه هرمز تنها مسئله کشورهای صادرکننده نفت نیست؛ بلکه هزینه آن از طریق زنجیره پالایش و توزیع انرژی به اقتصاد کشورهای واردکننده نیز منتقل میشود.
آیا مسیرهای جایگزین میتوانند هزینه عبور از هرمز را کاهش دهند؟
افزایش هزینه حمل از خلیجفارس باعث شده بخشی از خریداران نفت به دنبال منابع و مسیرهای جایگزین باشند. با این حال، تغییر مسیر خرید نفت الزاماً به معنای کاهش هزینه نیست؛ زیرا افزایش تقاضا برای نفتکشها در سایر مسیرها نیز میتواند نرخ حمل جهانی را بالا ببرد.
بلومبرگ در گزارش ۷ اکتبر اعلام کرد هزینه اجاره یک نفتکش غولپیکر برای حمل نفت از آمریکا به آسیا به ۷۷ میلیون دلار برای یک سفر رسیده است؛ در حالی که متوسط این هزینه در سال ۲۰۲۵ حدود ۹.۲ میلیون دلار بود. این مقایسه نشان میدهد اختلال در هرمز میتواند فراتر از خلیجفارس، بازار جهانی حمل نفت را تحت تأثیر قرار دهد.
در واقع، زمانی که نفتکشهای بیشتری در سفرهای طولانیتر یا عملیات انتقال میان کشتیها درگیر میشوند، عرضه مؤثر ناوگان در سایر مسیرها نیز کاهش مییابد.
آیا هزینه حمل نفت در آبان ۱۴۰۵ همچنان در اوج قرار دارد؟
دادههای جدید نشان میدهد نرخ اجاره نفتکشها پس از ثبت اوجهای اکتبر، تا حدودی کاهش یافته است؛ اما همچنان در سطح بالایی قرار دارد. رویترز در ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶ گزارش داد نرخ اجاره روزانه نفتکشهای VLCC در مسیر خاورمیانه به چین، از بیش از ۱.۴ میلیون دلار در اکتبر به حدود یک میلیون دلار کاهش یافته است.
این کاهش نشان میدهد هزینه حملونقل دریایی به تحولات امنیتی و انتظارات بازار حساس است؛ با این حال، نرخ حدود یک میلیون دلار در روز همچنان بسیار بالاتر از سطوح متعارف پیش از جنگ است. بنابراین، کاهش نرخ اجاره نسبت به اوج اکتبر را نباید با بازگشت کامل شرایط تجارت دریایی به وضعیت عادی یکسان دانست.
جمعبندی؛ بازگشایی هرمز بدون کاهش هزینهها کافی نیست
بررسی دادههای اوپک، آژانس بینالمللی انرژی و گزارشهای بازار نفتکشها نشان میدهد اختلال در تنگه هرمز تنها به کاهش تعداد کشتیهای عبوری محدود نشده است. هزینه حمل هر بشکه نفت در مسیر خاورمیانه به شرق آسیا طی ژانویه تا اکتبر ۲۰۲۶ حدود ۱۲ برابر و مجموع هزینه حمل و بیمه حدود ۱۵ برابر افزایش یافته است.
این افزایش هزینه، بر سودآوری پالایشگاهها، قیمت تمامشده انرژی و کارایی ناوگان حملونقل جهانی اثر گذاشته است. بنابراین، معیار بازگشت تنگه هرمز به شرایط عادی صرفا امکان عبور کشتیها نیست؛ بلکه کاهش ریسک امنیتی، بازگشت پوشش بیمهای متعارف، کوتاه شدن زمان حمل و کاهش هزینه انتقال نفت نیز اهمیت دارد.
تا زمانی که این عوامل به وضعیت پایدار بازنگردند، تجارت نفت از مسیر هرمز همچنان با هزینههایی بسیار بالاتر از شرایط پیش از جنگ همراه خواهد بود.
سوالات متداول
هزینه حمل هر بشکه نفت از خلیجفارس چقدر افزایش یافته است؟
طبق برآورد اوپک، از ۳.۱۸ دلار در پایان ژانویه به ۳۷.۱۳ دلار در پایان اکتبر ۲۰۲۶ رسیده است.
اجاره روزانه نفتکشهای غولپیکر چقدر شده است؟
در اکتبر از ۱.۳ میلیون دلار عبور کرد و طبق گزارش رویترز، در میانه نوامبر به حدود یک میلیون دلار رسید.
هزینه بیمه نفتکشها چقدر افزایش یافته است؟
بر اساس برآورد اوپک برای مسیر خاورمیانه به شرق آسیا، هزینه بیمه هر بشکه از ۰.۰۶ دلار به ۱۲.۲۹ دلار افزایش یافته است.
چرا عبور کشتیها به معنای باز بودن کامل تنگه هرمز نیست؟
زیرا افزایش هزینه بیمه، کرایه حمل و زمان تحویل میتواند تجارت را حتی بدون توقف کامل تردد، با اختلال جدی مواجه کند.
افزایش هزینه حمل نفت چه تأثیری بر اقتصاد جهانی دارد؟
این افزایش میتواند هزینه نفت تحویلی به پالایشگاهها را بالا ببرد، حاشیه سود پالایش را کاهش دهد و بر قیمت فرآوردههای نفتی فشار وارد کند.
منابع گزارش
آژانس بینالمللی انرژی، ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶؛ افزایش هزینه حمل نفت و آثار آن بر پالایشگاهها
Signal Group؛ بررسی دادههای اوپک درباره هزینه حمل و بیمه نفتکشها
گزارش ۵ نوامبر ۲۰۲۶ از برآوردهای اوپک درباره جهش هزینه انتقال نفت




نظر شما در مورد این مطلب چیه؟