عبور نفت از تنگه هرمز در فصل سوم ۲۰۲۶ نسبت به فصل قبل افزایش یافت، اما این بهبود به معنای عادیشدن تجارت نیست. بر اساس آمار اداره اطلاعات انرژی آمریکا، جریان نفت و فرآوردههای نفتی از ۵.۱ به ۹.۱ میلیون بشکه در روز رسید؛ با این حال، همچنان کمتر از نصف سطح پایان سال ۲۰۲۵ بود. حملات تازه به نفتکشها، هزینه بیمه جنگ، محدودیت ظرفیت حمل و تأخیر در تحویل محمولهها نیز مانع بازگشت تجارت به شرایط پیش از بحران شدهاند.
به گزارش چارسو اقتصاد، آمار جدید نشان میدهد افزایش حجم نفت عبوری از یک مسیر دریایی، لزوماً به معنای کاهش همزمان کرایه حمل، حق بیمه و قیمت کالا نیست. این هزینهها به امنیت پایدار مسیر، تعداد کشتیهای آماده فعالیت و امکان تحویل قابل پیشبینی محموله وابستهاند.
آخرین بررسی: یکشنبه ۱ آذر ۱۴۰۵، برابر با ۲۲ نوامبر ۲۰۲۶.
دادههای فصلی این گزارش مربوط به دورههای مشخص سال ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ هستند و رویدادهای تازه نوامبر بهصورت جداگانه بررسی شدهاند.
عبور نفت از تنگه هرمز چقدر افزایش یافته است؟
مطابق جدول چهار گزارش امنیت انرژی جهانی اداره اطلاعات انرژی آمریکا (EIA) که در نوامبر ۲۰۲۶ منتشر شد، میانگین جریان نفت خام، میعانات و فرآوردههای نفتی از تنگه هرمز در فصل دوم سال ۲۰۲۶ به ۵.۱ میلیون بشکه در روز کاهش یافت، اما در فصل سوم به ۹.۱ میلیون بشکه رسید.
این افزایش معادل حدود ۷۸ درصد نسبت به فصل دوم است؛ بااینحال، جریان فصل سوم هنوز حدود ۵۸ درصد کمتر از میانگین ۲۱.۶ میلیون بشکهای فصل چهارم ۲۰۲۵ بود. بنابراین، آمار از بازیابی بخشی از جریان نفت خبر میدهد، نه بازگشت کامل به سطح پیش از بحران.
| شاخص | فصل چهارم ۲۰۲۵ | فصل دوم ۲۰۲۶ | فصل سوم ۲۰۲۶ |
|---|---|---|---|
| کل نفت و فرآوردهها؛ میلیون بشکه در روز | ۲۱.۶ | ۵.۱ | ۹.۱ |
| نفت خام و میعانات؛ میلیون بشکه در روز | ۱۵.۹ | ۳.۸ | ۷.۳ |
| فرآوردههای نفتی؛ میلیون بشکه در روز | ۵.۷ | ۱.۲ | ۱.۸ |
| گاز طبیعی مایع؛ میلیارد فوتمکعب در روز | ۱۰.۵ | ۰.۸ | ۱.۴ |
نکته آماری: ارقام جدول میانگین فصلی هستند، نه میزان عبور در روز اول آذر. همچنین واحد گاز طبیعی مایع با واحد نفت متفاوت است و نباید ارقام آنها مستقیماً با یکدیگر جمع شوند.
آمار نشان میدهد بازیابی در همه بخشهای انرژی یکسان نبوده است. برای مثال، جریان گاز طبیعی مایع با وجود افزایش نسبت به فصل دوم، همچنان فاصله بسیار زیادی با سطح پایان ۲۰۲۵ دارد.
چرا گزارشهای تازه از کاهش دوباره عبور نفتکشها خبر میدهند؟
افزایش ثبتشده در فصل سوم به این معنا نیست که روند صعودی در تمام هفتههای بعد ادامه داشته است. فایننشالتایمز در گزارش ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶، به نقل از دادههای اولیه شرکت ردیابی کپلر، اعلام کرد حجم نفت عبوری در هفته دوم نوامبر به حدود نصف میزان هفته نخست رسیده است.
این دادهها اولیهاند و ممکن است با شناسایی عبورهای ثبتنشده اصلاح شوند؛ بااینحال، کاهش گزارششده نشان میدهد بازیابی جریان نفت همچنان در برابر تحولات امنیتی آسیبپذیر است.
در تازهترین رویداد امنیتی نیز رویترز در ۲۱ نوامبر، به نقل از مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا (UKMTO)، دو گزارش از برخورد پرتابه با نفتکشها در حوالی خصب عمان منتشر کرد. این خبرگزاری تصریح کرد که در زمان انتشار مشخص نبود دو گزارش به یک کشتی مربوطاند یا دو کشتی متفاوت.
نتیجه اقتصادی این تحولات روشن است: حتی اگر کشتیهای بیشتری در یک دوره از آبراه عبور کنند، مالکان و بیمهگران برای بازگشت پایدار به مسیر، به اطمینان از استمرار امنیت نیاز دارند.
چرا افزایش عبور نفت، قیمت نفت را فوراً کاهش نمیدهد؟
قیمت نفت فقط به مقدار نفتی که امروز از تنگه هرمز عبور میکند وابسته نیست. سطح ذخایر جهانی، تقاضای پالایشگاهها، عرضه آینده و وضعیت مسیرهای جایگزین نیز در قیمت اثر دارند.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارش ۱۹ نوامبر اعلام کرد میانگین قیمت نفت برنت در اکتبر ۲۰۲۶ به ۱۲۴ دلار در هر بشکه رسیده بود؛ با وجود آنکه تولید و صادرات نفت منطقه افزایش یافته بود.
این نهاد کاهش موجودیهای جهانی و رشد تقاضا را از عوامل تداوم فشار بر قیمت دانست. در مقابل، تا ۱۸ نوامبر قیمت برنت بیش از ۳۰ دلار نسبت به میانگین اکتبر کاهش یافته بود و EIA افزایش تدریجی جریان نفت از تنگه هرمز را یکی از عوامل این افت معرفی کرد.
بنابراین، افزایش عرضه میتواند به کاهش قیمت کمک کند، اما اثر آن به شرایط همزمان بازار وابسته است. قیمتهای یادشده مربوط به تاریخهای مشخص هستند و قیمت لحظهای اول آذر محسوب نمیشوند.
چرا بیمه جنگ و هزینه حمل نفتکشها همچنان بالاست؟
بازگشت محمولههای نفتی به مسیر، خطر یک سفر دریایی را از بین نمیبرد. شرکتهای بیمه خطر آسیب به کشتی، محموله و خدمه را جداگانه ارزیابی میکنند. تا زمانی که امکان وقوع حادثه در مسیر بالا باشد، افزایش تعداد عبورها لزوماً به کاهش فوری حق بیمه جنگ منجر نمیشود.
گزارش ۲۰ نوامبر الجزیره درباره یادداشت اداره دریانوردی آمریکا نیز به فشار ناامنی و محدودیتهای عملیاتی بر هزینه بیمه و ظرفیت مؤثر حمل اشاره کرده است.
از سوی دیگر، کرایه حمل و بیمه جنگ دو هزینه متفاوتاند. اساندپی گلوبال در ۱۸ نوامبر گزارش داد کرایه نفتکشهای حمل فرآورده در یکی از مسیرهای معیار منطقه کاهش یافته است؛ زیرا تعداد محمولههای آماده بارگیری محدود بوده و کشتیها برای دریافت بار رقابت میکردند.
این کاهش کرایه، نشانه ارزانشدن تمام خدمات کشتیرانی نیست. ممکن است کرایه یک مسیر کاهش یابد، اما هزینه بیمه، انتظار، انتقال محموله یا تغییر مسیر همچنان بالا باقی بماند.
چارسو اقتصاد در گزارش «هزینه ناامنی تنگه هرمز چقدر است؟» مسیر انتقال هزینه بیمه و ناامنی دریایی به قیمت تمامشده کالا را بررسی کرده است.
انتقال نفت از کشتی به کشتی چگونه هزینه تجارت را تغییر میدهد؟
یکی از روشهای حفظ جریان صادرات، انتقال محموله از یک کشتی به کشتی دیگر یا عملیات «کشتیبهکشتی» است. در این روش ممکن است نفت ابتدا با شناور کوچکتر از بخش پرریسک مسیر جابهجا شود و سپس به نفتکش بزرگتری انتقال یابد.
اداره اطلاعات انرژی آمریکا افزایش استفاده از چنین روشهایی را از دلایل بازیابی بخشی از جریان نفت در فصل سوم ۲۰۲۶ دانسته است.
بااینحال، انتقال اضافی محموله میتواند به هماهنگی بیشتر، زمان انتظار، خدمات عملیاتی و هزینه بالاتر نیاز داشته باشد. مهمتر اینکه انتقال کشتیبهکشتی بهخودیخود به معنای حذف وابستگی محموله به تنگه هرمز نیست.
خطوط لوله جایگزین نیز میتوانند بخشی از نفت را منتقل کنند، اما ظرفیت قابل استفاده آنها محدود است و این راهکار مشکل حمل گاز مایع یا کالاهای کانتینری را بهطور عمومی حل نمیکند.
چرا عبور بیشتر نفت از تنگه هرمز، کالاهای وارداتی را ارزان نمیکند؟
نفت خام، گاز مایع و کالای کانتینری با کشتیها، قراردادها و شبکههای حمل متفاوت جابهجا میشوند. افزایش صادرات نفت لزوماً به معنای بازگشت سرویس منظم کشتیهای کانتینری یا کاهش زمان رسیدن کالاهای وارداتی نیست.
از منظر اقتصادی، هزینه نهایی کالای وارداتی فقط قیمت خرید آن نیست. کرایه حمل، بیمه، هزینه توقف و نگهداری، تأمین مالی و نرخ ارز نیز در قیمت تمامشده اثر دارند.
حتی اگر هزینه دلاری حمل کاهش یابد، افزایش نرخ ارز یا طولانیشدن زمان تأمین کالا میتواند بخشی از این کاهش را خنثی کند. به همین دلیل، بازگشت جریان نفت و کاهش قیمت مصرفکننده الزاماً همزمان اتفاق نمیافتند.
برای بررسی دقیقتر این ارتباط، گزارش «آیا با بازگشایی تنگه هرمز، قیمت کالاها پایین میآید؟» در چارسو اقتصاد به اثر هزینه حمل و واردات بر بازار داخلی میپردازد.
چه زمانی میتوان گفت تجارت در تنگه هرمز عادی شده است؟
عادیشدن تجارت با شمارش چند عبور موفق مشخص نمیشود. باید مجموعهای از نشانههای عملیاتی و اقتصادی بهصورت همزمان بهبود پیدا کنند.
| شاخص | نشانه بهبود | چرا مهم است؟ |
|---|---|---|
| حجم عبور نفت | افزایش پایدار در دورههای قابل مقایسه | نشاندهنده ظرفیت واقعی انتقال انرژی است. |
| امنیت کشتیرانی | کاهش مستمر حوادث و اختلالات | بر تصمیم مالکان کشتی و بیمهگران اثر دارد. |
| بیمه جنگ | دسترسی پایدارتر به پوشش و کاهش هزینه آن | بخشی از هزینه واقعی هر سفر را تعیین میکند. |
| خدمات حمل | بازگشت برنامه منظم کشتیها | زمان رسیدن محموله را قابل پیشبینی میکند. |
| تحویل کالا | کاهش تأخیر در تخلیه و ترخیص | بر هزینه نهایی واردکننده و مصرفکننده اثر دارد. |
پرسشهای مهم درباره عبور نفت از تنگه هرمز
آیا عبور نفت از تنگه هرمز به سطح پیش از بحران برگشته است؟
خیر. میانگین جریان نفت در فصل سوم ۲۰۲۶ به ۹.۱ میلیون بشکه در روز رسید، در حالی که میانگین فصل چهارم ۲۰۲۵ برابر ۲۱.۶ میلیون بشکه بود. گزارشهای تازه نوامبر نیز از کاهش دوباره جریان در برخی هفتهها حکایت دارند.
چرا با عبور بیشتر نفتکشها، هزینه بیمه جنگ کاهش پیدا نمیکند؟
زیرا بیمهگر خطر هر سفر را بر اساس وضعیت امنیتی و احتمال خسارت ارزیابی میکند. بیشترشدن تعداد عبورها، بهتنهایی نشاندهنده کاهش پایدار خطر نیست.
آیا افزایش عبور نفت باعث کاهش قیمت کالا در ایران میشود؟
ممکن است بخشی از فشار هزینه انرژی و حمل را کاهش دهد، اما قیمت نهایی کالا به نرخ ارز، بیمه، زمان تحویل، هزینه تأمین مالی و شرایط بازار داخلی نیز وابسته است.
جمعبندی؛ بازگشت نفت کافی نیست، تجارت به امنیت پایدار نیاز دارد
افزایش عبور نفت از تنگه هرمز در فصل سوم ۲۰۲۶ نشانه مهمی از بازیابی بخشی از جریان انرژی بود؛ اما کاهش دوباره گزارششده در نوامبر و حوادث تازه نفتکشها نشان میدهد این بازیابی هنوز پایدار نیست.
تا زمانی که امنیت مسیر، دسترسی به بیمه، ظرفیت مؤثر حمل و زمان تحویل محمولهها به وضعیت قابل پیشبینی نرسند، افزایش عبور نفت بهتنهایی نمیتواند هزینه تجارت را عادی کند. اثر نهایی بر قیمت کالاهای ایران نیز به نرخ ارز و شرایط تأمین و عرضه داخلی وابسته خواهد بود.
منابع گزارش
- اداره اطلاعات انرژی آمریکا؛ دادههای امنیت انرژی جهانی، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶، جدول چهار؛ آمار فصلی عبور نفت و گاز
- اداره اطلاعات انرژی آمریکا؛ افزایش جریان نفت از گلوگاههای خاورمیانه و تحولات قیمت برنت، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶
- لویدز لیست اینتلیجنس؛ گزارش تردد کشتیها و وضعیت امنیت هرمز، ۱۹ نوامبر ۲۰۲۶
- فایننشالتایمز؛ کاهش جریان نفت عبوری در نوامبر به استناد دادههای اولیه کپلر، ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶
- رویترز؛ گزارشهای UKMTO درباره حوادث نفتکشها نزدیک خصب عمان، ۲۱ نوامبر ۲۰۲۶
- اساندپی گلوبال؛ کاهش کرایه نفتکشهای فرآورده در برخی مسیرها و محدودیت محمولهها، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶
- الجزیره؛ گزارش درباره اثر محدودیتهای کشتیرانی بر بیمه و ظرفیت حمل، ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶




نظر شما در مورد این مطلب چیه؟