قربانعلی حاج‌رضایی، مدیرکل مطالعات و مقررات ارزی بانک مرکزی، در برنامه «میز اقتصاد» در ۵ آبان ۱۴۰۵ گفت سیاست ارزی بانک مرکزی با هدف مدیریت بازار و تأمین ارز موردنیاز کالاهای اساسی و دارو دنبال می‌شود.
او تأکید کرد که در زمینه تأمین ارز این اقلام محدودیتی وجود ندارد و افزود که مدیریت منابع ارزی کشور بر اساس اولویت نیازهای ضروری انجام می‌شود.
به گفته حاج‌رضایی، بانک مرکزی برای مدیریت تقاضای ارز با سایر نهادها همکاری می‌کند و هماهنگی‌های بین‌دستگاهی نیز از طریق سازوکارهای دولت و با مشارکت نهادهای مرتبط دنبال می‌شود.
برنامه بانک مرکزی برای کنترل نوسانات نرخ ارز
مدیرکل مطالعات و مقررات ارزی بانک مرکزی با اشاره به نوسانات اخیر نرخ ارز گفت بخشی از تغییرات بازار تحت تأثیر فشارهای اقتصادی و بخشی دیگر، به گفته او، ناشی از جنگ روانی و شکل‌گیری انتظارات کاذب است.
او اعلام کرد بانک مرکزی با استفاده از ابزارهای پولی و مداخلات ارزی تلاش می‌کند نوسانات شدید را کاهش دهد و انتظارات بازار را مدیریت کند. حاج‌رضایی همچنین مدعی شد آمارهای موجود، اثربخشی اقدامات اخیر بانک مرکزی را نشان می‌دهد؛ هرچند در گزارش منتشرشده، شاخص‌های عددی مشخصی برای سنجش این اثربخشی ارائه نشده است.
به گفته او، هدف اصلی سیاست‌گذار ارزی، جلوگیری از جهش‌های شدید قیمت، مدیریت بحران‌های مقطعی و کاهش آثار فشارهای اقتصادی بر معیشت مردم است.
افزایش تخصیص ارز برای دارو و کالاهای اساسی
حاج‌رضایی اعلام کرد میزان ارز تخصیص‌یافته به حوزه کالاهای اساسی و دارو در سال جاری، در مجموع نسبت به سال گذشته افزایش یافته است.
او همچنین از رشد قابل توجه درصد بازگشت ارز صادراتی نسبت به سال قبل خبر داد و این روند را نشانه همراهی بیشتر صادرکنندگان با سیاست‌های بانک مرکزی دانست.
در زمینه واردات مواد اولیه نیز به گفته این مقام مسئول، بانک مرکزی با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت تلاش می‌کند اولویت‌های وارداتی را بر اساس نیازهای کشور تنظیم کند. در این چارچوب، تدوین سبد تعرفه‌های کالایی با هدف اولویت‌دادن به کالاهای ضروری و مواد اولیه موردنیاز تولید دنبال می‌شود.
با این حال، در اظهارات منتشرشده، رقم دقیق افزایش تخصیص ارز برای کالاهای اساسی و دارو و میزان رشد بازگشت ارز صادراتی اعلام نشده است.
آیا واردات خودرو و کالاهای غیرضروری محدود می‌شود؟
مدیرکل مطالعات و مقررات ارزی بانک مرکزی در پاسخ به پرسشی درباره محدودیت واردات خودرو گفت اولویت فعلی دولت، تأمین نیازهای حیاتی کشور و مدیریت منابع ارزی بر اساس ضرورت‌هاست.
در بخش دیگری از برنامه، محمدسعید شادکار، کارشناس اقتصادی، بر ضرورت هماهنگی بیشتر در سیاست‌های وارداتی تأکید کرد. از نگاه او، اگر محدودیت واردات در یک بخش اعمال شود، اما ورود کالاهای لوکس و غیرضروری در بخش‌های دیگر بدون نظارت کافی ادامه یابد، ممکن است اثربخشی سیاست‌های مدیریت منابع ارزی کاهش پیدا کند.
شادکار همچنین بر ضرورت بررسی تخصصی واردات کالاهایی مانند گوشی‌های هوشمند در کنار تأمین اقلام ضروری نظیر دارو تأکید کرد. به گفته او، سیاست‌های وارداتی باید با نیازهای واقعی کشور و چارچوب‌های مدیریت منابع ارزی هماهنگ باشد.
کارشناس اقتصادی: مدیریت کوتاه‌مدت کافی نیست
محمدسعید شادکار با تفکیک سیاست‌های ارزی به دو حوزه کوتاه‌مدت و بلندمدت، گفت بانک مرکزی در واکنش سریع به نوسانات مقطعی اقداماتی انجام داده است، اما برای کاهش آسیب‌پذیری اقتصاد، اصلاحات ساختاری نیز ضروری است.
او از اصلاح نظام بانکی، تقویت زیرساخت‌های پرداخت بین‌المللی و افزایش هماهنگی میان نهادهای دولتی و بخش خصوصی به‌عنوان محورهای مهم سیاست‌گذاری بلندمدت نام برد.
به اعتقاد این کارشناس، تمرکز صرف بر مدیریت بحران پس از بروز نوسانات، نمی‌تواند جایگزین برنامه‌ریزی پیشگیرانه شود. او همچنین بر ضرورت ایجاد سازوکارهای منسجم‌تر برای تصمیم‌گیری و تخصیص منابع به طرح‌های راهبردی تأکید کرد.
ساماندهی بازار غیررسمی ارز؛ یکی از چالش‌های سیاست‌گذار
شادکار یکی از محورهای مهم مدیریت بازار ارز را جذب فعالان و معاملات مشروع به بازار رسمی دانست. به گفته او، گسترش فعالیت در چارچوب قانونی و تقویت زیرساخت‌های بانکی می‌تواند ظرفیت سیاست‌گذار برای اثرگذاری بر بازار را افزایش دهد.
او همچنین بر بهینه‌سازی سازوکارهای عرضه اسکناس و استفاده از مسیرهای مختلف برای مدیریت بازار غیررسمی تأکید کرد.
از نگاه این کارشناس، اقدامات کوتاه‌مدت برای کنترل نوسانات باید در کنار اصلاحات بلندمدت اجرا شوند؛ زیرا عواملی مانند محدودیت دسترسی به منابع ارزی، مشکلات پرداخت بین‌المللی و ضعف هماهنگی نهادی می‌توانند بر انتظارات تورمی و رفتار بازار تأثیر بگذارند.
مهم‌ترین محورهای سیاست ارزی مطرح‌شده
| محور | توضیحات مطرح‌شده در برنامه |
|---|---|
| اولویت تخصیص ارز | کالاهای اساسی، دارو و مواد اولیه ضروری |
| مدیریت نرخ ارز | استفاده از ابزارهای پولی و مداخلات ارزی برای کاهش نوسانات |
| بازگشت ارز صادراتی | اعلام رشد نسبت به سال گذشته، بدون ارائه رقم دقیق |
| مدیریت واردات | هماهنگی بانک مرکزی با وزارت صمت و اولویت‌بندی کالاها |
| واردات خودرو و کالاهای لوکس | بررسی و مدیریت بر اساس ضرورت‌ها و منابع ارزی |
| اصلاحات بلندمدت | اصلاح نظام بانکی، بهبود زیرساخت‌های پرداخت و تقویت هماهنگی نهادی |
| بازار غیررسمی ارز | تلاش برای تقویت بازار رسمی و افزایش اثربخشی سیاست‌گذاری |
جمع‌بندی
بانک مرکزی اعلام کرده است که تأمین ارز کالاهای اساسی و دارو در اولویت سیاست ارزی کشور قرار دارد و در این حوزه محدودیتی وجود ندارد. همچنین، به گفته مدیرکل مطالعات و مقررات ارزی این بانک، تخصیص ارز به کالاهای اساسی و دارو نسبت به سال گذشته افزایش یافته و بازگشت ارز صادراتی نیز رشد کرده است؛ هرچند آمار دقیق این تغییرات در گزارش منتشرشده ارائه نشده است.
در کنار این مواضع، دیدگاه کارشناس اقتصادی برنامه بر این نکته تأکید دارد که کنترل نوسانات کوتاه‌مدت به‌تنهایی کافی نیست و مدیریت پایدار بازار ارز به اصلاحات ساختاری، هماهنگی میان دستگاه‌ها، ساماندهی بازار غیررسمی و تقویت زیرساخت‌های پرداخت نیاز دارد. در نتیجه، ارزیابی میزان موفقیت سیاست‌های ارزی علاوه بر اعلام اولویت‌ها، به انتشار آمارهای شفاف درباره تخصیص ارز، تأمین نیازهای وارداتی و روند نرخ ارز نیز وابسته است.
پرسش‌های پرتکرار
۱. اولویت اصلی بانک مرکزی در تأمین ارز چیست؟
طبق اظهارات قربانعلی حاج‌رضایی، تأمین ارز کالاهای اساسی و دارو در اولویت قرار دارد و مواد اولیه ضروری نیز در چارچوب اولویت‌بندی واردات مورد توجه است.
۲. آیا بانک مرکزی گفته است برای دارو و کالاهای اساسی محدودیت ارزی وجود ندارد؟
بله؛ مدیرکل مطالعات و مقررات ارزی بانک مرکزی اعلام کرده است که در زمینه تأمین ارز کالاهای اساسی و دارو محدودیتی وجود ندارد.
۳. آیا تخصیص ارز به کالاهای اساسی و دارو افزایش یافته است؟
به گفته حاج‌رضایی، میزان ارز اختصاص‌یافته به این دو حوزه در سال جاری نسبت به سال گذشته افزایش داشته است؛ اما رقم دقیق آن در گزارش اعلام نشده است.
۴. بانک مرکزی چگونه قصد دارد نوسانات نرخ ارز را مدیریت کند؟
بر اساس اظهارات این مقام مسئول، استفاده از ابزارهای پولی، مداخلات ارزی، مدیریت تقاضا و هماهنگی با سایر نهادها از محورهای این سیاست است.
۵. چرا اصلاحات بلندمدت در بازار ارز اهمیت دارد؟
به اعتقاد محمدسعید شادکار، اصلاح نظام بانکی، تقویت زیرساخت‌های پرداخت و هماهنگی بیشتر میان نهادهای دولتی و بخش خصوصی می‌تواند به کاهش آسیب‌پذیری ساختاری اقتصاد کمک کند.
۶. آیا واردات خودرو و کالاهای غیرضروری محدود خواهد شد؟
در این برنامه بر اولویت تأمین نیازهای حیاتی و مدیریت سبد ارزی تأکید شد؛ اما جزئیات مشخصی درباره دامنه یا زمان اجرای محدودیت‌های جدید واردات اعلام نشد.
۷. آیا آمار دقیقی از موفقیت مداخلات ارزی بانک مرکزی منتشر شده است؟
در متن گزارش، به اثربخشی مداخلات ارزی اشاره شده، اما شاخص‌های عددی دقیق برای ارزیابی میزان موفقیت این اقدامات ارائه نشده است.
منبع :
منبع اصلی اظهارات مدیرکل مطالعات و مقررات ارزی بانک مرکزی در برنامه «میز اقتصاد»؛ ۵ آبان ۱۴۰۵.
۲. خبرگزاری تسنیم؛ افزایش تأمین ارز دارو
گزارش تکمیلی درباره اعلام افزایش ۲۸ درصدی تأمین ارز دارو در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵.
اطلاعیه‌های رسمی بانک مرکزی درباره سازوکار تأمین ارز کالاهای اساسی، تعهدات ارزی و همکاری با دستگاه‌های دولتی.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟