بازارهای مالی معمولاً از نخستین حوزههایی هستند که به شوکهای ژئوپلیتیکی واکنش نشان میدهند و جنگ، بیش از هر چیز، خود را در قیمت داراییها، انتظارات سرمایهگذاران و هزینه تامین مالی نشان میدهد. افت شاخصهای مهم سهام آمریکا، افزایش نوسانپذیری و بالا رفتن بازدهی اوراق خزانهداری در روزهای اخیر نیز گویای آن است که بازار، ریسک جنگ را نه بهعنوان یک رویداد گذرا، بلکه بهمثابه عاملی موثر بر آینده رشد، سرمایهگذاری و ثبات مالی آمریکا قیمتگذاری کرده است. اکنون پرسش اصلی این است که این نشانهها تا چه حد از یک شوک موقت فراتر رفته و به معنای آغاز فشارهای عمیقتر بر اقتصاد آمریکا هستند؟
شاخص ترکیبی بورس نیویورک
شاخص بورس نیویورک با نماد ^NYA، یک شاخص ارزشوزن است که تغییرات قیمتِ مجموعهی بزرگی از سهامِ فهرستشده در بورس نیویورک را بازتاب میدهد. هر شرکت به اندازه ارزش بازارِ شناور خودش روی شاخص اثر میگذارد. NYSE میزبان تعداد زیادی از شرکتهای بزرگِ آمریکایی و برخی لیستینگهای خارجی است. این شاخص برای تحلیلگرها بهعنوان یک قطعهی مکمل بهکار میآید؛ زیرا نماینده وزن صنایع غیر تکنولوژیمحور در اقتصاد آمریکا است.
طبق دادههای موجود، قبل از شروع تجاوز دشمن آمریکایی به خاک ایران، این شاخص در نقطه 23494 ثبت کرده بود. با گذشت شش روز، این شاخص با افت 1.74 درصدی به نقطه 23086 رسید. البته شایان ذکر است با باز شدن بازار، سقوط حدودا 1000واحدی را تجربه کرده بود.
افت 408 واحدی طی شش روز قابل برآورد دلاری است. طبق آمار World Federation of Exchanges، ارزش بازار داخلی NYSE در ژانویه ۲۰۲۶ برابر است با 29.47 تریلیون دلار. بنا به این ارزش، افت دلاری متناظر با افت 1.74 درصدی، به معنای کاهش ارزش تقریبی 512 میلیارد دلاری بازار است.
برای شرکتهای ذیل شاخص NYSE ، چنین افتی به معنای این است که ارزش بازارشان پایین آمده و سرمایهگذاران نسبت به آینده محتاطتر شدهاند. اگر این نوسان و افت ادامهدار شود، شرکتها برای جذب پول، چه از راه فروش سهام و چه با انتشار اوراق و گرفتن وام، معمولاً باید هزینه بیشتری بدهند و با شرایط سختتری تأمین مالی کنند. در این صورت، بخشی از سرمایهگذاریهای جدید عقب میافتد، پروژههای توسعه کندتر میشود و حتی برنامههای استخدام یا خرید شرکتها با احتیاط بیشتری پیش میرود.
شاخص نزدک
شاخص نزدک با نماد ^IXIC، تقریباً تمام سهام عادی فهرستشده در بورس نزدک را پوشش میدهد و بهصورت ارزشوزن محاسبه میشود؛ یعنی هر چه شرکت بزرگتر و ارزش بازار بالاتر باشد، اثر بیشتری روی حرکت شاخص دارد.
شاخص نزدک، یکی از سه شاخص مرجع بازار آمریکاست و چون وزن بالایی از شرکتهای رشدمحور/تکنولوژی دارد، حساسیت بیشتری به نرخ بهره، انتظارات تورمی و ریسکگریزی نشان میدهد.
تا زمان نوشتن این گزارش، مقدار شاخص در ۴ مارس برابر است با 22,807.48 و در بازه 5 روزه، افت 163.17 و درصد تغییر 0.71%- داشته است. درصورتی که ارزش داخلی بازار نزدک در ژانویه 2026 با ارزش 38 تریلیون دلاری خود را مبنا بگذاریم، آنگاه افت مذکور، کاهش ارزش تقریبی 274 میلیارد دلاری را به همراه داشته است.
این افتِ حدود 274 میلیارد دلاری در نزدک به معنای این است که ارزش بازار شرکتهای عمدتاً رشدمحور و فناوریسنگین این بورس در چند روز اخیر کمی پایین آمده و سرمایهگذارها برای نگهداری این نوع سهام، احتیاط بیشتری قیمتگذاری کردهاند. اثر مستقیم و تداوم این نوسانها برای خود شرکتها این است که جذب سرمایه از مسیر بازار سهام سختتر و گرانتر میشود و رشد اقتصاد را تحت تاثیر قرار خواهد داد.
بازدهی اوراق خزانهداری آمریکا
بازدهی اوراق خزانهداری یعنی نرخی که دولت آمریکا برای قرضگرفتن به سرمایهگذار میپردازد و چون پایهی قیمتگذاری بسیاری از وامها و نرخهای مالی در اقتصاد است، یک شاخص کلیدی برای سنجش وضعیت شرایط مالی محسوب میشود.
طبق آخرین شواهد موجود، وضعیت بازدهی اوراق در بازه 5 روزه به صورت ذیل است:
نمودار نشان میدهد بعد از شوک، نرخ بازدهی در مجموع مسیر رو به بالا گرفته و به حدود 4.1% رسیده است.
با فرض تداوم جنگ و تثبیت روند صعودی بازدهی، بازار دارد پریمیوم ریسک و تورم انتظاری و نااطمینانی را بالاتر قیمتگذاری میکند و نتیجهاش سختتر شدن شرایط مالی است. بالا ماندن یا بالا رفتن بازدهی، بهصورت غیرمستقیم اما واقعی، هزینه تامین مالی را در کل اقتصاد بالا میبرد.
از یک طرف نرخ وامهای بلندمدت و اعتبار مصرفی را سنگینتر میکند و از طرف دیگر هزینه انتشار اوراق و وامگیری شرکتها را افزایش میدهد، که معمولاً به تعویق سرمایهگذاری، کاهش سرعت توسعه پروژهها و محتاطتر شدن در استخدام منجر میشود.
شاخص ترس بازار
شاخص ترس بازار یا VIX، شاخص نوسان ضمنی اختیارمعاملههای S&P 500 است. به زبان ساده، این شاخص به نوعی دماسنج ترس و عدمقطعیت بازار سهام آمریکا محسوب میشود و بالا رفتنش یعنی بازار برای پوشش ریسک، بهای بیشتری میپردازد. روند 5 روزه این شاخص به صورت ذیل است:
مقدار VIX در آخرین نقطه 21.75 است و روند طی ۵ روز گویای افزایش 4.15 واحد ی و رشد 23.58% است.
بازار پس از شوک جنگ، ریسک را گرانتر قیمتگذاری کرده است؛ این یعنی سرمایهگذاران برای بیمهکردن پرتفویشان هزینه بیشتری میدهند و این معمولاً به معنای احتیاط در خرید داراییهای پرریسک است. نکته مهم اینکه اوجگیری VIX تا حوالی نزدیک ۲۸ و سپس عقبنشینی به محدوده ۲۱–۲۲ نشان میدهد شوک اولیه شدید بوده اما بخشی از نگرانیها بعدتر تخلیه شده؛ با این حال سطح 21.75 نسبت به قبل از شوک بالاتر است و گویای این است که بازار هنوز سناریوی تداوم ریسک را کنار نگذاشته است. اگر این سطح بالای VIX پایدار بماند، اثر غیرمستقیمش روی شرکتها و بخشهای حقیقی اقتصاد از کانال سختتر شدن شرایط مالی است.
شاخص میانگین صنعتی داوجونز
میانگین صنعتی داوجونز، شاخصی از 30 شرکت بزرگ و خوشنام آمریکاست که قیمتوزن محاسبه میشود و بهخاطر قدمت و نقش رسانهای، یکی از مهمترین شاخصها برای سنجش حالوهوای بازار آمریکا است.
طبق نمایه فوق، مقدار شاخص در آخرین نقطه 48,739.41 است و طی ۵ روز افت 882.94 واحدی معادل 1.78-% افت کرده است.
بازار در سبد بلوچیپها هم ریسک را بالاتر قیمتگذاری کرده و افت فقط محدود به سهام رشدمحور نیست اما چون داوجونز قیمتوزن است، یک افت چندروزه میتواند بیش از آنکه میانگین کل بازار باشد، منعکسکننده افت چند سهم با قیمت بالاتر باشد.
اگر برای تبدیل درصد افت به دلار، ارزش بازار مجموع شرکتهای تشکیلدهنده داوجونز را مبنا بگیریم، یک منبع تجمیعی، کل سایز بازار را حدود 19.4 تریلیون دلار گزارش میکند. بنابراین افت 1.78% متناظر است با 345 میلیارد دلار.
مجموع تحولات اخیر در بورس، بازار اوراق و شاخص ترس نشان میدهد که جنگ، دستکم در کوتاهمدت، هزینه نااطمینانی را برای اقتصاد آمریکا بالا برده است. افت ارزش بازار سهام، رشد بازدهی اوراق و افزایش ریسکگریزی سرمایهگذاران، همگی از سختتر شدن شرایط مالی حکایت دارند؛ وضعیتی که در صورت تداوم، میتواند فراتر از بازارها رفته و بر سرمایهگذاری، رشد اقتصادی و تصمیمگیری بنگاهها نیز اثر بگذارد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟