جنگ تحمیلی سوم به ایران و به ویژه تشدید تنشها در تنگه هرمز از اسفند ماه به بعد و متعاقب آن، کاهش ۳۰ تا ۵۰ درصدی ترافیک کشتیرانی در این آبراهه استراتژیک، مدلهای سنتی لجستیک ایران را با چالش جدی مواجه کرده است.
در این شرایط، بندر صحار در عمان، به دلیل موقعیت جغرافیایی خارج از تنگه هرمز، رشد سرمایهگذاری ۹۶۸ میلیون دلاری در سال ۲۰۲۵ و نرخ رشد سالانه ۳.۲ درصدی در حجم تخلیه و بارگیری، به عنوان حیاتیترین گزینه جایگزین برای تامین امنیت زنجیره تامین و ادامه صادرات ایران ظهور یافته است.
این یادداشت نشان میدهد که کریدور تجاری بندرعباس-صحار یک فرصت طلایی برای بازتعریف نقش ایران در تجارت جهانی و دور زدن محدودیتهای ژئوپلیتیک در دوره پساجنگ است.
چرا صحار؟
با توجه به دادههای آماری تا آوریل ۲۰۲۶، تنگه هرمز به یک منطقه جنگی فعال تبدیل شده است.
اخبار منتشر شده در آوریل ۲۰۲۶ حاکی از آن است که ایران و عمان در حال تدوین پروتکلی برای نظارت مشترک بر ترانزیت در تنگه هستند.
حتی بحث وضع عوارض برای کشتیهای عبوری مطرح شده است.
این وضعیت، پیچیدگیهای ترانزیت مستقیم از آبهای سرزمینی ایران را افزایش میدهد.
در این میان، بندر صحار که در حریم آبهای عمان و خارج از تنگه قرار دارد، به عنوان یک منطقه آبی امن برای خطوط کشتیرانی بینالمللی عمل میکند.
رشد بیوقفه صحار طی سالهای 2019 تا 2026
دادههای اقتصادی نشان میدهد که صحار حتی قبل از بحران کنونی، مسیر رشد خود را آغاز کرده بود. این بندر در حال تبدیل شدن به روتردام خاورمیانه است.
از سال ۲۰۱۹ تا پایان ۲۰۲۵، حمل بار سالانه این بندر از ۶۲ میلیون تن به ۷۲ میلیون تن رسیده که نشان دهنده نرخ رشد مرکب سالانه حدود ۳.۲ درصدی است. این حجم در شرایطی محقق شده که بسیاری از بنادر منطقه با رکود مواجه بودند.
تعداد تردد کشتیهای اقیانوسپیما در صحار از ۳,۱۴۴ فروند به ۳,۴۲۷ فروند افزایش یافته که گویای اعتماد خطوط کشتیرانی بینالمللی به این بندر است.
در سال ۲۰۲۵ به تنهایی، صحار موفق به جذب ۹۶۸ میلیون دلار سرمایهگذاری جدید شده است. این رقم در شرایطی ثبت شده که بازار سرمایه جهانی به دلیل نااطمینانیهای ژئوپلیتیک دچار رکود نسبی بود.
در می ۲۰۲۶، صحار با بهرهبرداری از ناوگان کامل کامیونهای برقی شامل ۱۵ دستگاه Q-Trucks با شارژ سریع ۵ دقیقهای به اولین بندر کاملاً الکتریکی منطقه در عملیات اسکله تبدیل شده است که مزیت رقابتی آن را در زنجیره تامین سبز جهانی تضمین میکند.
کریدور بندرعباس – صحار و ارزش افزوده برای ایران
بر اساس گزارشهای لجستیک بینالمللی، مسیر دریایی بندرعباس به صحار در حال تبدیل شدن به شریان اصلی حیات اقتصادی ایران است.
کالاهای صادراتی ایران از جمله مصالح ساختمانی، قیر، مواد پتروشیمی و محصولات معدنی از بندرعباس بارگیری و طی کمتر از ۲۴ ساعت به صحار میرسند.
در صحار، کالاها بدون نیاز به تغییر اسناد مالکیت یا با کمترین تشریفات گمرکی منطقه آزاد، به کشتیهای مادر در خطوط بزرگ بینالمللی منتقل میشوند که به دلیل تحریمها یا ریسک جنگی، تمایل به ورود به آبهای ایران را ندارند. این کریدور به ایران اجازه میدهد تا از طریق خطوط تجاری مستقر در صحار، به بازارهای آفریقا و شبه قاره هند دسترسی ایمن داشته باشد.
تحلیل سود و زیان برای ایران
ایران میتواند به صادرات خود ادامه دهد بدون اینکه خطوط کشتیرانی بینالمللی مجبور به نقض تحریمها یا پذیرش ریسک ضبط شدن در تنگه هرمز شوند.
هزینه تمام شده صادرات به دلیل بارگیری مجدد در صحار بین ۱۵ تا ۲۵ درصد افزایش مییابد، اما در شرایط کنونی هزینههای سرسامآور بیمه در تنگه، این گزینه همچنان مقرون به صرفه و امنتر است.
البته باید این مورد را هم ذکر کرد با راه افتادن این چرخه صادرات ایران رونق پیدا میکند و این مهمترین چیز در شرایط فعلی است. این افزایش قیمت در هزینه تمام شده را نیز میتوان از راههای دیگر جبران نمود.
فرصتی برای همکاری استراتژیک
مذاکرات دیپلماتیک اخیر بین ایران و عمان نشان میدهد که همکاری بندری عمیقتری در حال شکل گیری است. در آوریل ۲۰۲۶، مقامات ارشد ایران هم پیشنهاد کریدور ایران-عمان-ترکمنستان-قزاقستان را مطرح کردند و هم صراحتاً اعلام کردند که در انتظار مشارکت عمان در توسعه بندر چابهار هستند.
این یک نوید اقتصادی بزرگ است. اتصال بندر چابهار از دریای عمان به اکوسیستم لجستیک صحار و منطقه آزاد کویت میتواند یک مثلث طلایی تجاری ایجاد کند که در آن ایران، جایگاه خود را به عنوان دروازه خشکی ترانزیت شمال به جنوب حفظ کند، در حالی که عمان نقش دروازه دریایی امن را ایفا کند.
نتیجهگیری برای سیاستگذار ایرانی به این شرح است. رویکرد انفعالی در قبال بندر صحار یک شکست استراتژیک خواهد بود. سیاست فعلی باید بر اساس مدل فرودگاه بینالمللی تنظیم شود. امضای موافقتنامههای ترجیحی بندری با منطقه آزاد صحار برای حذف عوارض مضاعف. تاسیس شرکتهای حمل و نقل مشترک برای اداره خطوط شاتل یا حمل و نقلی بین بندرعباس و صحار. توسعه زیرساختهای بانکی مستقل در منطقه آزاد کیش و قشم برای تسویه حسابهای تجاری این کریدور جدید.
بندر صحار لنگر حیات در طوفان ژئوپلیتیک کنونی است. استفاده هوشمندانه از ظرفیتهای خالی عمان میتواند ضمن حفظ جریان درآمدهای ارزی ایران، وابستگی اقتصاد ملی به آبراههای ناامن تنگه هرمز و تهدیدات و تحریمهای بین المللی را برای همیشه کاهش دهد. امید آن است که ایران با استفاده از ظرفیت کنونی بتواند گام بلندی در راستای بهبود شریط اقتصادی و صادراتی خود در منطقه بگیرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟