تجارت ایران و چین در ۸ ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۲ میلیارد و ۹۹۳ میلیون دلار رسیده است؛ رقمی که در مقایسه با ۶ میلیارد و ۸۲۷ میلیون دلار مدت مشابه سال ۲۰۲۵، افتی حدود ۵۶ درصدی را نشان می‌دهد. بر پایه آمار منتشرشده از گمرک چین، صادرات این کشور به ایران به ۲.۲۴۸ میلیارد دلار و واردات ثبت‌شده چین از ایران به ۷۴۵ میلیون دلار کاهش یافته است. این افت هم‌زمان با جنگ، اختلال در تجارت خارجی ایران و افزایش ریسک مسیرهای دریایی رخ داده، اما داده‌های موجود اجازه نمی‌دهد تمام کاهش تجارت را فقط به یک عامل نسبت دهیم.
آخرین به‌روزرسانی: ۹ مهر ۱۴۰۵
داده‌های مورد بررسی مربوط به بازه ژانویه تا اوت ۲۰۲۶ است. در ماه اوت نیز تجارت کالایی ثبت‌شده میان دو کشور حدود ۴۱۲ میلیون دلار بوده که نشان می‌دهد با وجود افت شدید نسبت به سال قبل، جریان تجارت میان تهران و پکن متوقف نشده است.
تجارت ایران و چین در ۸ ماه ۲۰۲۶ چقدر بوده است؟
بر اساس آمار منتشرشده با استناد به داده‌های گمرک چین، ارزش تجارت ثبت‌شده دو کشور در هشت ماه نخست ۲۰۲۶ به ۲ میلیارد و ۹۹۳ میلیون دلار رسیده است. این رقم در مدت مشابه سال ۲۰۲۵ حدود ۶ میلیارد و ۸۲۷ میلیون دلار بود.
بنابراین ارزش مبادلات ثبت‌شده در این دوره حدود ۳.۸۳ میلیارد دلار کمتر شده و کاهش سالانه آن به حدود ۵۶ درصد رسیده است.
| شاخص تجارت ایران و چین | ۸ ماه نخست ۲۰۲۵ | ۸ ماه نخست ۲۰۲۶ | تغییر سالانه |
|---|---|---|---|
| کل تجارت ثبت‌شده | ۶.۸۲۷ میلیارد دلار | ۲.۹۹۳ میلیارد دلار | حدود ۵۶٪ کاهش |
| صادرات چین به ایران | ۴.۵۹۶ میلیارد دلار | ۲.۲۴۸ میلیارد دلار | حدود ۵۱٪ کاهش |
| واردات ثبت‌شده چین از ایران | ۲.۲۳۱ میلیارد دلار | ۷۴۵ میلیون دلار | حدود ۶۶٪ کاهش |
| کل تجارت در ماه اوت | حدود ۸۳۲ میلیون دلار | حدود ۴۱۲ میلیون دلار | حدود ۵۰٪ کاهش |
در ماه اوت ۲۰۲۶ به تنهایی، چین حدود ۳۳۰ میلیون دلار کالا به ایران صادر کرد و حدود ۸۲ میلیون دلار واردات از ایران در آمار گمرکی این کشور ثبت شد؛ در نتیجه حجم تجارت دو طرف در این ماه به حدود ۴۱۲ میلیون دلار رسید.
چرا افت ۵۶ درصدی تجارت ایران و چین مهم است؟
کاهش تجارت با چین برای اقتصاد ایران اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا چین طی سال‌های گذشته یکی از مهم‌ترین شرکای تجاری ایران و در عین حال یکی از مهم‌ترین بازارهای مرتبط با صادرات ایران بوده است. بنابراین افت شدید مبادلات با این کشور فقط یک تغییر آماری نیست و می‌تواند نشانه‌ای از فشار بر بخشی از زنجیره تجارت خارجی، واردات کالاهای صنعتی و صادرات ایران باشد.
افت صادرات چین به ایران
صادرات ثبت‌شده چین به ایران از حدود ۴.۶ میلیارد دلار در هشت ماه نخست ۲۰۲۵ به حدود ۲.۲۵ میلیارد دلار در مدت مشابه ۲۰۲۶ کاهش یافته است. این بخش همچنان بیش از سه‌چهارم تجارت ثبت‌شده دو کشور در این دوره را تشکیل می‌دهد.
افت شدیدتر واردات چین از ایران
واردات ثبت‌شده چین از ایران با کاهش حدود ۶۶ درصدی به ۷۴۵ میلیون دلار رسیده است. در نتیجه عدم توازن تجارت ثبت‌شده دو کشور در این دوره نیز بیشتر شده است.
تداوم تجارت با وجود افت شدید
ثبت حدود ۴۱۲ میلیون دلار مبادله در ماه اوت نشان می‌دهد کانال تجارت کالایی دو کشور همچنان فعال است؛ هرچند حجم آن نسبت به سال قبل به شکل محسوسی پایین‌تر قرار دارد.
آیا جنگ و اختلال در تنگه هرمز باعث سقوط تجارت ایران و چین شد؟
هم‌زمانی افت تجارت خارجی ایران با جنگ و اختلال در مسیرهای دریایی، نقش عوامل لجستیکی را به یکی از توضیحات مهم این کاهش تبدیل می‌کند. افزایش ریسک حمل‌ونقل، اختلال در فعالیت برخی مسیرهای تجاری، افزایش هزینه‌های مرتبط با حمل و بیمه و نااطمینانی بنگاه‌ها می‌تواند بر حجم تجارت اثر بگذارد.
با این حال، نسبت دادن تمام افت ۵۶ درصدی تجارت ایران و چین به تنگه هرمز یا هزینه کشتیرانی دقیق نیست. برای تعیین سهم هر عامل باید تغییرات تجارت به تفکیک کالا، مسیر حمل، زمان ثبت سفارش و وضعیت صادرات انرژی بررسی شود.
چارسو اقتصاد در گزارش تنگه هرمز چیست و چرا گلوگاه انرژی جهان است؟ اهمیت این آبراه برای جریان انرژی و تجارت منطقه را بررسی کرده است.
آیا عدد ۲.۹۹۳ میلیارد دلار کل تجارت واقعی ایران و چین است؟
خیر؛ این عدد را باید در چارچوب آمار تجارت کالایی ثبت‌شده از سوی گمرک چین تفسیر کرد. این موضوع به‌ویژه هنگام بررسی روابط ایران و چین اهمیت دارد، زیرا تجارت انرژی و برخی جریان‌های غیرمستقیم ممکن است تصویر متفاوتی از روابط اقتصادی دو کشور ارائه کنند.
بنابراین از رقم ۲.۹۹۳ میلیارد دلار نمی‌توان نتیجه گرفت که مجموع ارزش تمام روابط اقتصادی، نفتی، سرمایه‌گذاری و مالی ایران و چین در هشت ماه نخست ۲۰۲۶ فقط همین مقدار بوده است.
تراز تجارت ثبت‌شده ایران و چین به نفع کدام طرف است؟
در هشت ماه نخست ۲۰۲۶، صادرات چین به ایران حدود ۲.۲۴۸ میلیارد دلار و واردات ثبت‌شده این کشور از ایران حدود ۷۴۵ میلیون دلار بوده است.
بر این اساس، در آمار گمرکی مورد بررسی، چین حدود ۱.۵ میلیارد دلار مازاد تجاری در برابر ایران داشته است. به بیان ساده، ارزش کالاهایی که چین در این آمار به ایران فروخته تقریباً سه برابر ارزش کالاهایی بوده که از ایران وارد کرده است.
ایران از چین چه کالاهایی وارد می‌کند؟
ترکیب تجارت ماه اوت نشان می‌دهد ماشین‌آلات و تجهیزات مکانیکی، خودرو و تجهیزات الکتریکی از مهم‌ترین گروه‌های صادراتی چین به ایران بوده‌اند. این ترکیب اهمیت چین را نه فقط به عنوان یک فروشنده کالاهای مصرفی، بلکه به عنوان یکی از منابع تأمین تجهیزات و کالاهای صنعتی برای اقتصاد ایران نشان می‌دهد.
به همین دلیل، ادامه افت واردات از چین در صورت تداوم می‌تواند برای برخی بنگاه‌های وابسته به ماشین‌آلات، قطعات، تجهیزات الکتریکی و مواد واسطه‌ای اهمیت بیشتری از خود عدد کل تجارت داشته باشد.
ایران چه کالاهایی به چین صادر می‌کند؟
در داده‌های ماه اوت گمرک چین، سنگ معدن و مواد معدنی، پلاستیک و برخی محصولات آهن و فولاد در میان گروه‌های مهم وارداتی ثبت‌شده چین از ایران دیده می‌شوند.
با این حال، هنگام تحلیل صادرات ایران به چین باید تجارت کالایی ثبت‌شده در گمرک را از کل روابط انرژی دو کشور تفکیک کرد؛ در غیر این صورت ممکن است تصویر ناقصی از وزن واقعی چین در تجارت خارجی ایران به دست آید.
آیا مسیرهای زمینی می‌توانند بخشی از ریسک تجارت با چین را کاهش دهند؟
افت تجارت در دوره افزایش ریسک مسیرهای دریایی دوباره اهمیت تنوع‌بخشی به شبکه حمل‌ونقل ایران را برجسته کرده است. اتصال ریلی ایران به آسیای مرکزی می‌تواند در کنار حمل دریایی، گزینه مکملی برای بخشی از تجارت با چین ایجاد کند.
مسیر چین، قزاقستان، ترکمنستان و ایران
این مسیر امکان انتقال بخشی از کالا میان چین و ایران از طریق شبکه ریلی آسیای مرکزی را فراهم می‌کند و می‌تواند وابستگی برخی محموله‌ها به حمل دریایی را کاهش دهد.
کریدورهای شرق به غرب
توسعه کریدورهای ریلی و جاده‌ای عبوری از ایران می‌تواند علاوه بر تجارت دوجانبه، جایگاه ایران را در ترانزیت میان شرق آسیا، آسیای مرکزی و غرب آسیا تقویت کند.
حمل ترکیبی به جای جایگزینی کامل دریا
ریل نمی‌تواند برای همه کالاها، به‌ویژه محموله‌های حجیم انرژی، جایگزین کامل حمل دریایی باشد. بنابراین راهبرد واقع‌بینانه‌تر، ایجاد ترکیبی از مسیرهای دریایی، ریلی و جاده‌ای است تا شوک در یک مسیر کل زنجیره تأمین را مختل نکند.
افت تجارت با چین چه پیامی برای تجارت خارجی ایران دارد؟
مهم‌ترین پیام داده‌های هشت‌ماهه، صرفاً عبور تجارت از مرز ۳ میلیارد دلار نیست؛ بلکه سرعت کاهش آن نسبت به سال قبل است.
اگر این افت در ماه‌های آینده ادامه پیدا کند، بررسی سه متغیر اهمیت بیشتری خواهد داشت: حجم واردات کالاهای واسطه‌ای و سرمایه‌ای از چین، وضعیت صادرات غیرنفتی ایران به این کشور و میزان بازیابی مسیرهای حمل‌ونقل.
از سوی دیگر، اگر تجارت ماهانه در ماه‌های بعد دوباره افزایش پیدا کند، می‌توان بررسی کرد که آیا افت نیمه نخست سال بیشتر یک شوک ناشی از جنگ و اختلال لجستیکی بوده یا تغییر عمیق‌تری در ساختار تجارت دو کشور رخ داده است.
چین در مقایسه با دیگر شرکای تجاری ایران چه جایگاهی دارد؟
برای تحلیل جایگاه چین باید روند تجارت ایران با سایر شرکای اصلی نیز هم‌زمان بررسی شود. کاهش تجارت خارجی ایران در دوره اخیر فقط محدود به چین نبوده و داده‌های منتشرشده از برخی دیگر از شرکای تجاری نیز افت مبادلات را نشان می‌دهد.
برای مقایسه ساختار تجارت منطقه‌ای ایران، گزارش چارسو اقتصاد درباره رابطه تجاری ایران و پاکستان و روند صادرات غیرنفتی نیز قابل مطالعه است.
در آمارهای بعدی تجارت ایران و چین چه چیزی را باید دنبال کرد؟
بازگشت تجارت ماهانه
مهم‌ترین علامت کوتاه‌مدت، تغییر ارزش تجارت در سپتامبر و ماه‌های بعد است. افزایش پیوسته مبادلات می‌تواند نشانه‌ای از بازیابی بخشی از جریان تجارت باشد.
ترکیب کالاهای وارداتی ایران
باید مشخص شود افت واردات بیشتر مربوط به کالاهای مصرفی بوده یا تجهیزات، ماشین‌آلات و کالاهای واسطه‌ای مورد نیاز تولید نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.
صادرات غیرنفتی ایران به چین
تداوم افت واردات چین از ایران می‌تواند برای بخش‌هایی از صادرات معدنی، پتروشیمی و صنعتی ایران اهمیت ویژه داشته باشد.
فاصله میان آمار گمرکی و جریان انرژی
برای دستیابی به تصویر کامل‌تر از روابط اقتصادی تهران و پکن، آمار رسمی تجارت کالا باید در کنار داده‌های مستقل مربوط به جریان نفت و انرژی تحلیل شود.
پرسش‌های پرتکرار درباره تجارت ایران و چین
تجارت ایران و چین در سال ۲۰۲۶ چقدر بوده است؟
بر اساس آمار منتشرشده با استناد به گمرک چین، ارزش تجارت کالایی ثبت‌شده دو کشور در هشت ماه نخست ۲۰۲۶ به ۲ میلیارد و ۹۹۳ میلیون دلار رسیده است.
تجارت ایران و چین چقدر کاهش یافته است؟
ارزش تجارت ثبت‌شده دو کشور از ۶.۸۲۷ میلیارد دلار در هشت ماه نخست ۲۰۲۵ به ۲.۹۹۳ میلیارد دلار در مدت مشابه ۲۰۲۶ رسیده که معادل افت حدود ۵۶ درصدی است.
چین در سال ۲۰۲۶ چقدر کالا به ایران صادر کرده است؟
صادرات ثبت‌شده چین به ایران در هشت ماه نخست سال ۲۰۲۶ حدود ۲ میلیارد و ۲۴۸ میلیون دلار اعلام شده است.
صادرات ایران به چین در سال ۲۰۲۶ چقدر بوده است؟
در آمار گمرکی چین، واردات ثبت‌شده از ایران طی هشت ماه نخست ۲۰۲۶ حدود ۷۴۵ میلیون دلار بوده است. این رقم نباید بدون توضیح با کل صادرات ایران، به‌ویژه جریان‌های مرتبط با انرژی، یکسان تلقی شود.
چرا تجارت ایران و چین کاهش یافته است؟
افت تجارت با دوره جنگ، اختلال در تجارت خارجی و افزایش ریسک حمل‌ونقل هم‌زمان شده است؛ اما برای تعیین سهم دقیق جنگ، حمل‌ونقل، تحریم‌ها، تقاضای تجاری و سایر عوامل به داده‌های تفصیلی بیشتری نیاز است و نمی‌توان تمام کاهش ۵۶ درصدی را به یک علت نسبت داد.
آیا تجارت ایران و چین متوقف شده است؟
خیر. تنها در ماه اوت ۲۰۲۶ حدود ۴۱۲ میلیون دلار تجارت کالایی میان دو کشور در آمار چین ثبت شده است؛ بنابراین تجارت ادامه دارد، اما حجم آن نسبت به سال قبل به‌شدت کاهش یافته است.
جمع‌بندی؛ مسئله اصلی ۳ میلیارد دلار نیست، سقوط ۵۶ درصدی است
آمار هشت ماه نخست ۲۰۲۶ نشان می‌دهد تجارت ثبت‌شده ایران و چین به ۲.۹۹۳ میلیارد دلار کاهش یافته؛ در حالی که این رقم در مدت مشابه سال قبل ۶.۸۲۷ میلیارد دلار بود. بنابراین مهم‌ترین نکته این گزارش نه «رسیدن تجارت به مرز ۳ میلیارد دلار»، بلکه از دست رفتن بیش از نیمی از ارزش مبادلات ثبت‌شده در فاصله یک سال است.
در عین حال، ثبت ۴۱۲ میلیون دلار تجارت در ماه اوت نشان می‌دهد روابط تجاری دو کشور متوقف نشده است. داده‌های ماه‌های آینده مشخص خواهند کرد که چه میزان از این سقوط ناشی از شوک‌های جنگ و حمل‌ونقل بوده و چه میزان می‌تواند به یک تغییر ماندگارتر در ساختار تجارت ایران و چین تبدیل شود.
منابع گزارش
اداره کل گمرک جمهوری خلق چین (GACC)
دولت چین
اقتصاد معاصر
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟