جنگ ایران چه ضربه‌ای به اقتصاد امارات زد؟ از افت پروازهای دبی تا کندی اقتصاد غیرنفتی

جنگ ایران فقط مسیر پروازها و عبور کشتی‌ها در خلیج فارس را مختل نکرد؛ این بحران یکی از مهم‌ترین دارایی‌های اقتصاد امارات، یعنی تصویر این کشور به‌عنوان یک مرکز امن و قابل‌پیش‌بینی برای تجارت، سرمایه و گردشگری را نیز تحت فشار قرار داد. کاهش تردد فرودگاه دبی، افزایش هزینه بیمه کشتی‌ها و کندشدن رشد بخش خصوصی غیرنفتی نشان می‌دهد آثار جنگ، بسیار فراتر از محل اصابت موشک‌ها و پهپادها گسترش یافته است.

داده‌های منتشرشده در ماه‌های نخست بحران، تصویری دوگانه از اقتصاد امارات ارائه می‌کنند. از یک سو، افزایش قیمت نفت و برخورداری دولت از ذخایر مالی بزرگ، بخشی از فشار بودجه‌ای را مهار کرد؛ از سوی دیگر، بخش‌هایی مانند هوانوردی، گردشگری، ترانزیت و خدمات مالی که هسته اصلی روایت «اقتصاد متنوع امارات» را تشکیل می‌دهند، با افت تقاضا و افزایش هزینه روبه‌رو شدند.

جنگ چگونه مزیت «هاب امن» امارات را هدف گرفت؟

بخش مهمی از ارزش اقتصادی دبی و ابوظبی از زیرساخت‌های فیزیکی آنها به دست نمی‌آید؛ بلکه به این تصور وابسته است که کالا، سرمایه و مسافر می‌توانند با کمترین ریسک و تأخیر از امارات عبور کنند. بندر جبل‌علی، فرودگاه بین‌المللی دبی و مرکز مالی بین‌المللی دبی سه حلقه اصلی این مدل هستند.

در چنین اقتصادی، قابل‌پیش‌بینی بودن زمان پرواز، ورود کشتی، انتقال پول و اجرای قرارداد اهمیت حیاتی دارد. افزایش خطر امنیتی می‌تواند بدون تخریب گسترده زیرساخت‌ها، هزینه فعالیت اقتصادی را بالا ببرد. شرکت هواپیمایی مسیر خود را تغییر می‌دهد، بیمه‌گر نرخ بالاتری مطالبه می‌کند و سرمایه‌گذار اجرای پروژه را تا روشن‌شدن شرایط به تعویق می‌اندازد.

برای بررسی عمیق‌تر این مسئله می‌توانید تحلیل چارسو اقتصاد درباره اثر جنگ تنگه هرمز بر بندر جبل‌علی را مطالعه کنید.

افت پروازهای دبی؛ نخستین نشانه قابل‌اندازه‌گیری بحران

فرودگاه بین‌المللی دبی در سال ۲۰۲۵ با جابه‌جایی ۹۵.۲ میلیون مسافر، یکی از پرترددترین فرودگاه‌های بین‌المللی جهان بود. این رقم به‌طور متوسط معادل بیش از ۲۶۰ هزار مسافر در روز است. به همین دلیل، هر دوره اختلال گسترده می‌تواند درآمد شرکت‌های هواپیمایی، هتل‌ها، مراکز خرید، رستوران‌ها و خدمات حمل‌ونقل شهری را هم‌زمان کاهش دهد.

بر اساس آمار گزارش‌شده، تعداد مسافران فرودگاه دبی در سه‌ماهه نخست ۲۰۲۶ به ۱۸.۶ میلیون نفر رسید؛ درحالی‌که این فرودگاه در دوره مشابه سال قبل ۲۳.۴ میلیون مسافر داشت. این تغییر به معنای افت حدود ۲۰.۵ درصدی ترافیک مسافری است. همچنین ترافیک ماه مارس در مقایسه با مدت مشابه سال قبل حدود ۶۶ درصد کاهش پیدا کرد.

این افت صرفاً زیان ناشی از فروش کمتر بلیت نیست. مسافر ترانزیتی می‌تواند به‌سرعت مسیر جایگزینی از طریق دوحه، استانبول یا دیگر مراکز هوایی انتخاب کند. اگر نگرانی‌های امنیتی ادامه پیدا کند، بخشی از این تغییر مسیر می‌تواند حتی پس از بازگشایی کامل حریم هوایی نیز باقی بماند.

پنج مسیر انتقال شوک جنگ به اقتصاد امارات

• کاهش درآمد هوانوردی و گردشگری

  لغو یا تغییر مسیر پروازها مستقیماً درآمد شرکت‌های هواپیمایی، فرودگاه‌ها، هتل‌ها، رستوران‌ها و مراکز خرید را کاهش می‌دهد. اثر این اتفاق در اقتصادی مانند دبی، از صنعت هوانوردی فراتر می‌رود و به کل زنجیره خدمات می‌رسد.

• افزایش هزینه بیمه و حمل‌ونقل دریایی

  با افزایش ریسک عبور از خلیج فارس و تنگه هرمز، حق بیمه جنگی کشتی‌ها در مقاطعی از حدود ۰.۲۵ درصد ارزش شناور به یک تا سه درصد افزایش یافت. در نتیجه، هزینه هر سفر برای یک کشتی ۱۰۰ میلیون دلاری می‌تواند صدها هزار تا چند میلیون دلار افزایش پیدا کند.

• کندشدن رشد بخش خصوصی غیرنفتی

  شاخص مدیران خرید امارات در آوریل ۲۰۲۶ به ۵۲.۱ رسید که پایین‌ترین سطح از فوریه ۲۰۲۱ بود. قرارگرفتن شاخص بالاتر از ۵۰ همچنان به معنای رشد فعالیت است، اما کاهش آن نشان می‌دهد سرعت توسعه کسب‌وکارهای غیرنفتی به‌شدت کم شده است.

• تعویق سرمایه‌گذاری و قراردادهای جدید

  در دوره‌های نااطمینانی، سرمایه‌گذار لزوماً بلافاصله از کشور خارج نمی‌شود؛ اما ممکن است قرارداد جدید امضا نکند، پروژه را به تعویق بیندازد یا بخشی از نقدینگی خود را به بازاری کم‌ریسک‌تر منتقل کند. این رفتار در آمارهای کوتاه‌مدت کمتر دیده می‌شود، اما بر رشد آینده اثر می‌گذارد.

• انتقال فشار از بنگاه به نیروی کار

  کاهش فروش در بخش‌های خدماتی می‌تواند به کاهش ساعات کاری، تعویق استخدام، تمدیدنشدن قراردادها یا افت درآمد کارکنان منجر شود. با توجه به سهم بالای نیروی کار مهاجر در اقتصاد امارات، استمرار بحران می‌تواند مصرف داخلی و بازار مسکن اجاره‌ای را نیز تحت فشار قرار دهد.

افزایش بیمه کشتی‌ها چه اثری بر جبل‌علی دارد؟

افزایش نرخ بیمه جنگی تنها یک هزینه حسابداری برای مالکان کشتی نیست. شرکت‌های حمل‌ونقل می‌توانند این هزینه را به صاحبان کالا منتقل کنند، برخی مسیرها را تغییر دهند یا برای ورود به منطقه هزینه اضافه مطالبه کنند. نتیجه این زنجیره، افزایش زمان تحویل و قیمت تمام‌شده کالا خواهد بود.

برای بندر جبل‌علی که بخش مهمی از مزیت خود را از سرعت تخلیه، بارگیری و بازصادرات به دست می‌آورد، طولانی‌شدن مسیر یا افزایش هزینه بیمه می‌تواند فاصله آن را با بنادر رقیب کاهش دهد. تحلیل مرتبط چارسو اقتصاد درباره تنگه هرمز و مالیات پنهان ناامنی بر اقتصاد جهان ابعاد گسترده‌تر این هزینه را توضیح می‌دهد.

کندشدن اقتصاد غیرنفتی امارات چه معنایی دارد؟

شاخص مدیران خرید یا PMI بخش غیرنفتی امارات از ۵۵ در فوریه به ۵۲.۹ در مارس و سپس ۵۲.۱ در آوریل ۲۰۲۶ کاهش یافت. نکته مهم آن است که عدد ۵۲.۱ نشانه رکود نیست؛ زیرا همچنان بالاتر از مرز ۵۰ قرار دارد. بااین‌حال، این رقم از کاهش محسوس سرعت رشد سفارش‌های جدید و فعالیت بنگاه‌ها حکایت می‌کند.

اهمیت این داده در تضاد آن با راهبرد بلندمدت امارات قرار دارد. این کشور سال‌ها تلاش کرده وابستگی خود را به نفت کاهش دهد و گردشگری، تجارت، هوانوردی، خدمات مالی و املاک را به موتورهای اصلی رشد تبدیل کند. جنگ دقیقاً بخش‌هایی را تحت فشار قرار داده که قرار بود سپر اقتصاد امارات در برابر نوسانات نفت باشند.

جدول اثر جنگ بر شاخص‌های مهم اقتصاد امارات

گردشگری دبی چقدر از جنگ آسیب دید؟

گردشگری خاورمیانه سالانه حدود ۳۶۷ میلیارد دلار ارزش اقتصادی دارد و امارات یکی از مهم‌ترین مقاصد این بازار محسوب می‌شود. بااین‌حال، نمی‌توان بدون داده رسمی، سهم مشخصی از زیان کل منطقه را مستقیماً به امارات نسبت داد.

عدد ۸ تا ۱۵ میلیارد دلار که در برخی برآوردها برای زیان گردشگری امارات مطرح شده، یک محاسبه تحلیلی بر مبنای سهم تخمینی این کشور از گردشگری منطقه است و آمار رسمی زیان تحقق‌یافته محسوب نمی‌شود. برای حفظ اعتبار مطلب، بهتر است این رقم فقط با عنوان «سناریوی تحلیلی» مطرح شود، نه یک واقعیت قطعی.

پارادوکس نفت؛ درآمد دولت بالا رفت، اقتصاد غیرنفتی آسیب دید

افزایش قیمت نفت در دوره بحران، فشار بر درآمدهای دولت امارات را کاهش داد. ذخایر مالی و دارایی‌های صندوق‌های ثروت حاکمیتی نیز به ابوظبی امکان می‌دهند بخشی از شوک کوتاه‌مدت را مدیریت کند. مؤسسات اعتبارسنجی نیز با اشاره به همین پشتوانه‌ها، توان مالی امارات را همچنان قدرتمند ارزیابی کرده‌اند.

اما اینجا پارادوکس اصلی آشکار می‌شود: همان بی‌ثباتی منطقه‌ای که قیمت نفت و درآمد دولت را بالا می‌برد، به گردشگری، هوانوردی، تجارت و خدمات غیرنفتی آسیب می‌زند. در نتیجه، دولت ممکن است از نظر مالی تاب‌آور باقی بماند، اما بخش خصوصی و مدل تنوع‌بخشی اقتصادی هزینه سنگینی بپردازند.

این وضعیت نشان می‌دهد ذخایر مالی می‌توانند زمان بخرند، اما جایگزین اعتماد، رشد سرمایه‌گذاری و جریان پایدار مسافر و تجارت نمی‌شوند.

آیا امارات بازنده اقتصادی جنگ ایران بود؟

پاسخ کوتاه این است که اقتصاد امارات از جنگ آسیب دیده، اما هنوز نمی‌توان آن را به‌طور مطلق بازنده دانست. درآمد نفت، ذخایر ارزی، صندوق‌های ثروت و توان مالی دولت، از شکل‌گیری یک بحران فراگیر جلوگیری کرده‌اند. در مقابل، افت پروازها، افزایش بیمه کشتی‌ها و کندشدن رشد بخش غیرنفتی، آسیب‌پذیری مدل توسعه امارات را آشکار کرده است.

زیان راهبردی امارات بیش از آنکه در تخریب فیزیکی ساختمان‌ها ثبت شود، در افزایش «صرف ریسک» این کشور دیده می‌شود. اگر شرکت‌ها، گردشگران و سرمایه‌گذاران دیگر دبی را به اندازه گذشته امن و قابل‌پیش‌بینی ندانند، امارات برای حفظ همان جریان سرمایه و تجارت باید هزینه و امتیاز بیشتری ارائه کند.

بنابراین، نتیجه دقیق‌تر این تحلیل چنین است: جنگ ایران دولت امارات را از نظر مالی زمین‌گیر نکرد، اما یکی از مهم‌ترین مزیت‌های اقتصاد غیرنفتی این کشور، یعنی اعتماد به امنیت و اتصال بدون وقفه، را با چالشی جدی روبه‌رو ساخت.

سوالات متداول

منابع و روش تحلیل

این گزارش بر پایه داده‌های فرودگاه بین‌المللی دبی، شاخص مدیران خرید S&P Global، پیش‌بینی‌های صندوق بین‌المللی پول و گزارش‌های منتشرشده درباره بازار بیمه دریایی و گردشگری منطقه تهیه شده است. اعدادی که حاصل محاسبه تحریریه‌اند، باید با عنوان «برآورد» یا «سناریوی تحلیلی» از آمارهای رسمی تفکیک شوند.