در حالی که قیمت نفت خام پس از کاهش تنشهای ژئوپلیتیکی در محدوده کمتر از ۸۰ دلار در هر بشکه نوسان میکند، بازار فرآوردههای نفتی مسیر متفاوتی را در پیش گرفته است. برخلاف آرامش نسبی در بازار نفت، عرضه بنزین و گازوئیل با محدودیتهای جدی روبهرو شده و همین مسئله فشار تازهای بر بازار انرژی جهان وارد کرده است.
دادههای منتشرشده از سوی رویترز و آژانس بینالمللی انرژی (IEA) نشان میدهد کاهش ظرفیت پالایش، افت ذخایر سوخت و توقف بخشی از صادرات روسیه، توازن عرضه و تقاضا را برهم زده است. پیامد این وضعیت، افزایش حاشیه سود پالایشگاهها، رشد قیمت فرآوردههای نفتی و تشدید نگرانیها درباره بازگشت موج جدید تورم انرژی در اقتصاد جهانی است.
بحران عرضه سوخت چالش تازه بازار جهانی انرژی
بازار جهانی فرآوردههای نفتی در شرایطی وارد دورهای از کمبود عرضه شده که تقاضای فصلی برای سوخت نیز در اوج قرار دارد. همزمانی محدودیت تولید، اختلال در صادرات و کاهش ذخایر جهانی، ریسک افزایش قیمتها را بیش از گذشته افزایش داده است. بررسی دادههای موجود، پنج عامل کلیدی این بحران را نشان میدهد.
۱- توقف صادرات روسیه؛ شوک جدید به بازار گازوئیل: روسیه که یکی از بزرگترین صادرکنندگان گازوئیل جهان به شمار میرود، پس از آسیب دیدن پالایشگاههای خود در حملات پهپادی، صادرات گازوئیل را تا پایان ماه ژوئیه متوقف کرده است. این تصمیم در شرایطی اتخاذ شده که بازار جهانی با محدودیت عرضه روبهرو است و کاهش صادرات روسیه فشار بیشتری بر قیمتها وارد میکند.
۲- ذخایر پایین تقاضای بالا: بازار جهانی در حالی با کاهش ذخایر سوخت مواجه است که فصل سفرهای تابستانی در نیمکره شمالی و فصل برداشت محصولات کشاورزی، مصرف بنزین و گازوئیل را به شکل محسوسی افزایش داده است. این همزمانی موجب شده فاصله میان عرضه و تقاضا بیشتر شود و بازار در وضعیت شکننده قرار گیرد.
۳- رکوردشکنی حاشیه سود پالایشگاهها: بر اساس گزارش رویترز، حاشیه سود پالایش گازوئیل در اروپا پس از اعلام محدودیت صادرات روسیه به بیش از ۶۰ دلار در هر بشکه رسید. همچنین بنزین اروپا با اختلاف قیمتی حدود ۴۱ دلار در هر بشکه نسبت به نفت خام معامله شد که بالاترین سطح از تابستان سال ۲۰۲۲ محسوب میشود. این ارقام بیانگر کمبود عرضه و افزایش ارزش فرآوردههای نفتی نسبت به نفت خام است.
۴- هشدار آژانس بینالمللی انرژی: آژانس بینالمللی انرژی اعلام کرده است اگرچه عرضه نفت خام تا حدی بهبود یافته، اما ظرفیت پالایش جهانی هنوز با سرعت کافی احیا نشده است. این نهاد تأکید میکند کمبود گازوئیل اکنون به مهمترین نگرانی بازار انرژی تبدیل شده و حتی از دغدغههای پیشین درباره سوخت جت نیز فراتر رفته است.
۵- تلاش کشورها برای مهار بحران: برخی کشورها برای کاهش فشار بازار، اقدامات موقتی را آغاز کردهاند. چین با کاهش محدودیتهای صادرات سوخت و صدور مجوز برای برخی پالایشگاههای خصوصی، تلاش کرده بخشی از کمبود عرضه در بازارهای آسیایی را جبران کند. با این حال، کارشناسان معتقدند تا زمانی که ظرفیت پالایش افزایش نیابد و تنشهای ژئوپلیتیکی کاهش پیدا نکند، بازار همچنان در معرض نوسانات قیمتی خواهد بود.
آیا جهان وارد موج جدید تورم انرژی میشود؟
تحولات اخیر نشان میدهد چالش اصلی بازار انرژی دیگر صرفاً قیمت نفت خام نیست، بلکه کمبود فرآوردههای پالایشی به مهمترین عامل تعیینکننده قیمتها تبدیل شده است. ادامه محدودیت صادرات روسیه، کاهش ذخایر جهانی و کندی بازگشت ظرفیت پالایش میتواند هزینه حملونقل، تولید صنعتی و بخش کشاورزی را در بسیاری از اقتصادها افزایش دهد.
در صورت تداوم این روند، بازار جهانی انرژی با دور تازهای از افزایش قیمت بنزین و گازوئیل مواجه خواهد شد؛ موضوعی که میتواند فشارهای تورمی را در اقتصادهای بزرگ و نوظهور تشدید کرده و سیاستگذاران پولی را با چالشهای جدیدی در کنترل تورم و حفظ رشد اقتصادی روبهرو سازد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟