جهش قیمت گاز در اروپا پس از پاسخ موشکی ایران

پس از پاسخ قاطع ایران به تجاوز رژیم صهیونیستی علیه تأسیسات گازی کشورمان، قیمت گاز در بازارهای اروپایی با جهش بیش از ۳۰ درصدی مواجه شد. خبرگزاری رویترز نیز گزارش داد که در پی این تحولات، ارزش قراردادهای آتی نفت خام برنت از مرز ۱۱۵ دلار در هر بشکه عبور کرده است.

تحلیل اقتصادی جهش قیمت گاز و نفت در پی تشدید تنش‌های منطقه‌ای: ارزیابی شوک عرضه در بازارهای انرژی

افزایش بیش از ۳۰ درصدی قیمت گاز در اروپا و عبور نفت برنت از مرز ۱۱۵ دلار در هر بشکه، یکی از شدیدترین شوک‌های قیمتی در بازارهای انرژی از زمان آغاز درگیری‌های منطقه‌ای محسوب می‌شود این جهش قیمتی در پی پاسخ موشکی ایران به حمله به تأسیسات گازی پارس جنوبی رخ داده و تحلیل آن نیازمند بررسی همزمان متغیرهای بنیادین عرضه، محاسبه حق بیمه ژئوپلیتیک و ارزیابی سناریوهای پیش رو است.

بر اساس گزارش‌های معتبر، قیمت گاز طبیعی در بازار مرجع اروپا (TTF هلند) با جهشی نزدیک به ۳۰ درصد به حدود ۷۰ یورو در هر مگاوات‌ساعت رسیده که نسبت به ۵۳ یورو در روز قبل و ۳۱ یورو پیش از آغاز درگیری‌ها افزایش چشمگیری داشته است . همزمان، قیمت نفت خام برنت نیز با عبور از ۱۱۵ دلار، رکورد تازه‌ای در ماه‌های اخیر به ثبت رسانده است .

از منظر تحلیل زنجیره تأمین، علت اصلی این جهش قیمتی را باید در حمله به تأسیسات کلیدی منطقه جستجو کرد. مجتمع راس لفان قطر، بزرگترین تأسیسات صادرات گاز طبیعی مایع  در جهان، در این حملات دچار “خسارت گسترده” شده است . قطر به عنوان دومین صادرکننده بزرگ LNG جهان، سالانه ۷۷ میلیون تن گاز مایع تولید می‌کند و اختلال در تأسیسات آن حدود ۲۰ درصد از عرضه جهانی LNG را تحت تأثیر قرار داده است . همزمان، میدان گازی پارس جنوبی که ۷۰ درصد گاز مصرفی داخلی ایران را تأمین می‌کند نیز هدف قرار گرفته است .

تنگه هرمز به عنوان یکی از مهمترین گلوگاه‌های انرژی جهان که روزانه یک‌پنجم نفت جهان (حدود ۲۰ میلیون بشکه) و سهم قابل توجهی از صادرات LNG قطر از آن عبور می‌کند، عملاً مسدود شده است . این انسداد، زنجیره تأمین انرژی را با شوک عرضه بی‌سابقه‌ای مواجه کرده است. به عنوان مثال، عراق که یکی از تولیدکنندگان عمده نفت منطقه است، صادرات خود از میادین جنوبی که به تنگه هرمز وابسته بودند را متوقف و تنها از مسیر جایگزین (خط لوله کرکوک-جیهان) با ظرفیت محدود ۲۵۰ هزار بشکه در روز صادرات خود را از سر گرفته است .

از منظر محاسبه حق بیمه ریسک ژئوپلیتیک، تحلیلگران سه سناریوی اصلی را ترسیم کرده‌اند : سناریوی اول، کاهش تنش و بازگشت قیمت نفت به حدود ۷۵ دلار (غیرمحتمل)؛ سناریوی دوم، اختلال طولانی‌مدت با تثبیت قیمت در محدوده ۹۰ تا ۱۱۰ دلار (سناریوی پایه)؛ و سناریوی سوم، تشدید درگیری‌ها با هدف‌گیری مستقیم زیرساخت‌های انرژی که می‌تواند قیمت را به ۱۳۰ تا ۱۵۰ دلار برساند . با توجه به خسارت‌های گسترده به تأسیسات قطر و تداوم انسداد تنگه هرمز، بازار در حال حاضر در مسیر سناریوی سوم حرکت می‌کند.

پیامدهای این شوک قیمتی فراتر از بازار انرژی است. کشورهای اروپایی با وابستگی بالا به گاز مانند ایتالیا (۳۸٪ سهم گاز در سبد انرژی)، مجارستان (۳۲٪) و رومانی (۳۰٪) با افزایش قیمت برق و فشار تورمی مضاعف مواجه شده‌اند . ایتالیا بالفعل با اقدام فوری، قیمت سوخت را حدود ۰.۲۵ یورو در هر لیتر کاهش داده است . در آسیا، کره جنوبی که ۷۰ درصد نفت خود را از تنگه هرمز وارد می‌کند، با دریافت ۱۸ میلیون بشکه نفت اضافی از امارات از مسیرهای جایگزین، تلاش کرده اثر شوک را کاهش دهد . هند با ۸۸ درصد وابستگی به واردات نفت و ۵۰ درصد وابستگی به واردات گاز که نزدیک به نیمی از آن از قطر تأمین می‌شود، با ۲۲ کشتی حامل ۱.۶۷ میلیون تن نفت خام و ۲۰۰ هزار تن LNG سرگردان در منطقه مواجه است .

در مجموع، جهش ۳۰ درصدی قیمت گاز و عبور نفت از ۱۱۵ دلار، نشان‌دهنده ورود بازارهای انرژی به فاز جدیدی از عدم‌قطعیت است. تداوم انسداد تنگه هرمز و اختلال در تأسیسات کلیدی منطقه، زنجیره تأمین جهانی را با شوکی مواجه کرده که پیامدهای تورمی آن به تدریج در اقتصادهای وابسته به انرژی نمایان خواهد شد.