صادرات غیرنفتی خوزستان از ۴ میلیارد دلار گذشت | تحلیل تجارت ۸‌ماهه و نقش گمرکات استان

در هشت‌ماهه نخست سال جاری، استان خوزستان بیش از ۱۳.۷ میلیون تن کالای غیرنفتی به ارزش ۴.۱۴۱ میلیارد دلار صادر کرده است. هم‌زمان، ترخیص کالاهای اساسی از گمرکات این استان نیز به ۴.۸۲۵ میلیارد دلار رسیده که نسبت به مدت مشابه سال قبل، از نظر وزنی ۲۴ درصد و از نظر ارزشی ۸ درصد رشد داشته است. این آمار، جایگاه خوزستان را به‌عنوان یکی از قطب‌های کلیدی تجارت و صادرات کشور، به‌ویژه در حوزه صادرات غیرنفتی، برجسته می‌کند و نشان می‌دهد نقش این استان فراتر از تصویر سنتی اقتصاد نفت‌محور در حال گسترش است. بر اساس اعلام یکی از مسئولان گمرک استان خوزستان، در همین بازه زمانی ۱۱.۳۵۲ میلیون تن کالای اساسی به ارزش ۴.۸۲۵ میلیارد دلار از گمرکات استان ترخیص شده است. اقلام اصلی کالاهای اساسی ترخیص‌شده شامل ذرت، دانه‌های روغنی، کنجاله سویا، گندم، روغن، شکر خام، برنج، کودهای شیمیایی و تایرهای سنگین بوده است؛ کالاهایی که بخش مهمی از امنیت غذایی و زنجیره تولید کشور به آن‌ها وابسته است. این مقام مسئول همچنین بر لزوم بازنگری در برخی قوانین و مقررات حوزه تجارت برای تسهیل فعالیت‌های اقتصادی تأکید کرده است؛ موضوعی که از منظر فعالان اقتصادی نیز یکی از مطالبات مزمن به شمار می‌رود.  

نقش دوگانه خوزستان در اقتصاد ایران

افزایش صادرات غیرنفتی خوزستان در کنار رشد ترخیص کالاهای اساسی، نشان‌دهنده نقش دوگانه این استان در اقتصاد کشور است؛ نقشی که هم در تأمین نیازهای داخلی و هم در ارزآوری از محل تجارت خارجی نمود پیدا می‌کند. ثبت صادرات بیش از ۴ میلیارد دلار کالای غیرنفتی طی هشت‌ماهه نخست سال، بیانگر آن است که خوزستان به‌تدریج به یکی از محورهای مهم صادرات غیرنفتی ایران تبدیل شده است؛ تحولی همسو با هدف کاهش وابستگی به درآمدهای نفتی و تقویت پایه‌های پایدار ارزی. از منظر ساختاری، حجم بالای صادرات وزنی و تنوع اقلام صادراتی نشان می‌دهد ظرفیت‌های صنعتی، معدنی و کشاورزی استان در حال ایفای نقش پررنگ‌تری در تجارت خارجی هستند. این مسئله می‌تواند نشانه‌ای از فعال‌تر شدن زنجیره‌های تولید غیرنفتی در جنوب‌غرب کشور تلقی شود؛ زنجیره‌هایی که در صورت تکمیل و ارتقای ارزش افزوده، امکان افزایش درآمد ارزی بدون اتکا به نفت خام را فراهم می‌کنند. در این چارچوب، صادرات غیرنفتی خوزستان نه‌تنها یک آمار تجاری، بلکه شاخصی از تغییر تدریجی ساختار اقتصاد منطقه‌ای است.  

گمرکات خوزستان؛ دروازه واردات کالاهای حیاتی

از سوی دیگر، رشد ترخیص کالاهای اساسی از گمرکات خوزستان، جایگاه این استان را به‌عنوان یکی از دروازه‌های اصلی واردات کالاهای حیاتی کشور تثبیت می‌کند. تمرکز بنادر مهمی مانند بندر امام خمینی و بندر ماهشهر در این استان، امکان مدیریت حجم بالای واردات و صادرات را فراهم کرده و خوزستان را به یکی از نقاط کانونی لجستیک کشور تبدیل کرده است؛ موقعیتی که در شرایط نوسان بازارهای جهانی و محدودیت‌های زنجیره تأمین، اهمیت مضاعفی پیدا می‌کند. با این حال، تداوم این روند مثبت، به اصلاح مقررات تجاری، کاهش بروکراسی گمرکی و افزایش هماهنگی میان نهادهای اجرایی وابسته است. تجربه سال‌های گذشته نشان داده که حتی با وجود زیرساخت‌های فیزیکی مناسب، نبود هماهنگی نهادی و پیچیدگی مقررات می‌تواند به افزایش زمان ترخیص و تحمیل هزینه‌های اضافی به فعالان اقتصادی منجر شود. از این منظر، بهبود محیط کسب‌وکار در گمرکات خوزستان می‌تواند اثر مستقیم بر کاهش هزینه تجارت و افزایش رقابت‌پذیری صادرات غیرنفتی خوزستان داشته باشد.  

مقایسه‌های بین‌المللی و مسیر پیش‌رو

تجربه مناطق دارای بنادر راهبردی نشان می‌دهد توسعه زیرساخت‌های بندری، دیجیتالی‌سازی فرآیندها و تسهیل تجارت می‌تواند سهم مناطق بندری را در صادرات غیرنفتی افزایش دهد. در برخی اقتصادها، نقش بنادر در اتصال به زنجیره‌های تأمین جهانی و کاهش زمان ترخیص، به رشد پایدار تجارت خارجی کمک کرده است. مقایسه این تجربه‌ها با وضعیت خوزستان نشان می‌دهد در صورت اصلاح مقررات تجاری، کاهش اصطکاک‌های اداری و بهره‌گیری بهتر از موقعیت ژئواکونومیک استان، به‌ویژه هم‌مرزی با عراق و قرارگیری در مسیر کریدورهای ترانزیتی، می‌توان سهم صادرات غیرنفتی خوزستان و نقش آن در اقتصاد ملی را بیش از پیش تقویت کرد.   داده‌های تجاری هشت‌ماهه نخست سال جاری نشان می‌دهد خوزستان در حال تثبیت جایگاه خود به‌عنوان یکی از محورهای کلیدی تجارت غیرنفتی و واردات کالاهای اساسی کشور است. استمرار این روند، بیش از هر چیز به سیاست‌گذاری هوشمندانه، اصلاح مقررات و استفاده حداکثری از مزیت‌های لجستیکی استان وابسته خواهد بود؛ مسیری که می‌تواند خوزستان را به یکی از پیشران‌های پایدار رشد اقتصادی ایران تبدیل کند.