از نگاه سیاست، جنگ ممکن است با یک آتشبس یا توافق موقت متوقفشده تلقی شود.
اما از نگاه اقتصاد، جنگ زمانی تمام میشود که اثر آن از قیمت نفت، کرایه حمل، بیمه، تصمیم بنگاهها و رفتار بازارها بیرون برود.
فعلاً چنین اتفاقی رخ نداده و نشانهها میگویند اقتصاد جهانی هنوز در مرحله پسلرزههای جنگ باقی مانده است.
۷ نشانه که میگوید جنگ هنوز تمام نشده است
- نشانه اول: آتشبس اعلام شده، اما بازار هنوز آن را باور نکرده است
روی کاغذ، ممکن است با آتشبس یا توافق سیاسی گفته شود جنگ متوقف شده است.
اما در اقتصاد، پایان جنگ فقط با خبر و بیانیه اتفاق نمیافتد.
تا وقتی بازارها همچنان ریسک را در قیمتها نگه دارند، یعنی جنگ از نگاه اقتصاد ادامه دارد.
در حال حاضر هم با وجود اعلام آتشبس و بحث تمدید آن، هنوز بر سر اجرای واقعی آن ابهام وجود دارد و گفتوگوها به نتیجه قطعی نرسیدهاند.
- تنگه هرمز هنوز به وضعیت عادی برنگشته است
یکی از مهمترین نشانههای پایان اقتصادی جنگ، باز شدن واقعی و پایدار مسیرهای انرژی است.
تا وقتی هرمز بهعنوان اصلیترین گلوگاه انرژی جهان در وضعیت نامطمئن قرار دارد، اقتصاد جنگی عملاً تمام نشده است.
بازارها هنوز با سیگنالهای متناقض درباره باز یا بسته بودن واقعی مسیرهای انرژی روبهرو هستند و همین نااطمینانی، فشار را بر نفت، پالایشگاهها و حملونقل جهانی حفظ کرده است.
- شوک انرژی هنوز از قیمتها عقب ننشسته است
اگر جنگ واقعاً رو به پایان باشد، باید اثر آن در بازار انرژی هم کمکم تخلیه شود.
اما فعلاً نشانهها خلاف این را میگویند. کدام نشانهها؟
افت واردات نفت آسیا به پایینترین سطح ۱۰ ساله و کاهش بیش از ۲.۷ میلیون بشکهای ظرفیت پالایش در بخشی از بازار، نشان میدهد جنگ هنوز در قیمتها و عرضه انرژی زنده است.
تا وقتی عرضه خاورمیانه به مدار عادی برنگردد، بازار سوخت هم به تعادل واقعی نمیرسد.
- نهادهای جهانی هنوز سناریوی جنگ را از پیشبینیهایشان حذف نکردهاند
یکی دیگر از نشانههای مهم پایان نیافتن جنگ، این است که نهادهای بینالمللی هنوز آن را در برآوردهای خود حمل میکنند.
وقتی صندوق بینالمللی پول رشد جهانی را پایین میآورد و هشدار میدهد تداوم جنگ میتواند اقتصاد جهان را به سناریوی ضعیفتر هل بدهد، یعنی از نگاه اقتصاد کلان، بحران هنوز فعال است.
تا وقتی نهادهای جهانی پیشبینیها را بر پایه ریسک جنگ تنظیم میکنند، نمیشود گفت جنگ تمام شده است.
- بازارها هنوز با خبرهای متناقض شلاقخوردهاند
بازار وقتی جنگ را تمامشده تلقی میکند که از وضعیت شوک و تردید بیرون بیاید.
اما در شرایط فعلی، بازارها هنوز با خبرهای متناقض درباره هرمز، گفتوگوها و آینده تنشها دستوپنجه نرم میکنند.
این وضعیت باعث شده نوسان در بازارهای نفت، حملونقل و سرمایهگذاری ادامه پیدا کند. از نگاه اقتصاد، تا وقتی بلاتکلیفی زنده است، جنگ هم تمام نشده است.
- بازسازی زیرساختها هنوز شروع ماجرای پساجنگ است نه پایان آن
حتی اگر بهترین سناریوی سیاسی هم رخ دهد، اقتصاد تازه از آن لحظه وارد مرحله بازسازی میشود.
آسیب به تأسیسات انرژی، اختلال در تولید و از کار افتادن بخشی از زنجیرههای حملونقل، مسائلی نیستند که در چند روز حل شوند.
آرامش روانی بازارها ممکن است سریعتر برگردد، اما بازگشت تجارت و انرژی معمولاً چند هفته تا چند ماه زمان میبرد و بازسازی کامل زیرساختها حتی میتواند ماهها یا سالها طول بکشد.
- منطقه هنوز داخل بحران است
اگر از زاویه اقتصاد کلان نگاه کنیم، منطقه هنوز از مرحله بحران عبور نکرده است.
افت پیشبینی رشد خاورمیانه و ثبت چشمانداز انقباضی برای بخشی از اقتصادهای منطقه، نشان میدهد ایران، خلیج فارس و حتی اقتصاد جهانی هنوز در میانه شوک قرار دارند.
یعنی حتی اگر از نظر نظامی شدت درگیری کمتر شده باشد، اقتصاد هنوز وارد فاز عادی نشده است.
جنگ از نگاه اقتصاد دقیقاً کی تمام میشود؟
پاسخ کوتاه به این سؤال این است که وقتی بازارها باور کنند تمام شده، جنگ تمام شده تلقی میشود.
این باور هم فقط زمانی شکل میگیرد که سه اتفاق با هم رخ دهد:
- آتشبس پایدار
- بازگشت جریان واقعی تجارت و انرژی
- افت ریسک در تصمیم بنگاهها و بازارها
تا وقتی این سه علامت کنار هم دیده نشود، حتی اگر صدای درگیری کمتر شود، اقتصاد هنوز در فاز جنگ یا پساجنگ پرریسک باقی میماند.
در نتیجه، پاسخ صادقانه این است که از نگاه اقتصاد، جنگ هنوز تمام نشده است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟