ایران به کدام پایگاه‌های آمریکا در منطقه حمله کرد؟ نقشه ۷ هدف در ۵ کشور

- اندازه متن +

ایران در موج حملات ۱۱ شهریور ۱۴۰۵، به روایت اطلاعیه‌های سپاه و ارتش، مجموعه‌ای از پایگاه‌ها و تأسیسات مورد استفاده نیروهای آمریکا در عراق، کویت، اردن، بحرین و امارات را هدف قرار داد. در فهرست قابل اتکای این موج، هفت هدف اصلی دیده می‌شود: تأسیسات آمریکایی در اربیل، پایگاه علی‌السالم کویت، پایگاه شاهزاده حسن و کمپ تبتین در اردن، پایگاه شیخ عیسی در بحرین و پایگاه‌های الظفره و المنهاد در امارات.

الگوی اهداف نشان می‌دهد تمرکز اعلامی ایران فقط بر مراکز نمادین یا محل استقرار نیرو نبوده است؛ مراکز تعمیر و نگهداری، انبار تجهیزات، مخازن سوخت، آشیانه پهپاد، سامانه‌های راداری و گره‌های جابه‌جایی هوایی نیز در بیانیه‌ها نام برده شده‌اند. از منظر اقتصاد جنگ، این یعنی فشار بر «ظرفیت تداوم عملیات». با این حال، بخش مهمی از میزان خسارت و تلفات ادعایی ایران به‌طور مستقل تأیید نشده و کشورهای میزبان یا آمریکا در چند مورد روایت متفاوتی ارائه کرده‌اند.

این موج حملات را نباید با مسئله کنترل یا انسداد تنگه هرمز یکی دانست. برای تحلیل ابزار هرمز و هزینه استفاده از آن، گزارش «چرا تنگه هرمز کارت یک‌بارمصرف نیست؟» را بخوانید.

ایران کدام پایگاه‌های آمریکا را هدف اعلام کرد؟

بر پایه اطلاعیه‌های منتشرشده از سپاه و ارتش و مقایسه آنها با گزارش رسانه‌های بین‌المللی، هفت هدف اصلی در عراق، کویت، اردن، بحرین و امارات قابل تفکیک است.

هدف اعلام‌شده	کشور	کارکرد یا بخش هدف‌گرفته‌شده	وضعیت تأیید مستقل
تأسیسات آمریکایی در اربیل	عراق	مرکز تعمیراتی، انبار تجهیزات فنی، سامانه هدایت بالن شناسایی و مخازن سوخت	ادعای سپاه؛ میزان خسارت به‌طور مستقل تأیید نشده است
پایگاه علی‌السالم	کویت	مرکز فرماندهی و اقامت، آشیانه و رمپ پهپاد	کویت اصل حملات ایران را تأیید و محکوم کرد؛ خسارت ادعایی سپاه مستقلاً تأیید نشده است
پایگاه شاهزاده حسن	اردن	آشیانه پهپادهای دورپرواز RQ-4 و MQ-9 و زیرساخت فنی	سپاه ادعای خسارت مطرح کرد؛ اردن از رهگیری بخش عمده موشک‌ها خبر داد
کمپ تبتین	اردن	محل استقرار تفنگداران دریایی آمریکا در نزدیکی خلیج عقبه	مقام آمریکایی به الجزیره از نبود تلفات یا خسارت قابل‌توجه خبر داد
پایگاه شیخ عیسی	بحرین	تأسیسات راداری، مراکز تجمع نیرو و زیرساخت پشتیبانی هوایی	ارتش ایران حمله پهپادی را اعلام کرد؛ بحرین هشدارهای پناه‌گیری و مقابله پدافندی صادر کرد
پایگاه الظفره	امارات	سامانه‌های راداری و محل استقرار نیروهای آمریکا	ادعای ارتش ایران؛ میزان خسارت مستقل روشن نیست
پایگاه المنهاد	امارات	مرکز پشتیبانی و جابه‌جایی هوایی نیروهای خارجی	ادعای ارتش ایران؛ میزان خسارت مستقل روشن نیست

اربیل؛ حمله به تعمیر، تجهیزات فنی و سوخت

سپاه در اطلاعیه خود درباره اربیل اعلام کرد یک مرکز تعمیراتی، انبارهای تجهیزات فنی و سامانه هدایت بالن شناسایی ارتش آمریکا هدف حمله تلفیقی موشکی و پهپادی قرار گرفته و مخازن سوخت نیز آتش گرفته‌اند.

این ادعا از نظر اقتصادی اهمیت خاصی دارد، زیرا مرکز تعمیر و انبار فنی جزو حلقه‌های بازآماد است. تجهیزات نظامی فقط با داشتن هواپیما یا پهپاد عملیاتی نمی‌مانند؛ تعمیر، قطعه، سوخت و نیروی فنی تعیین می‌کند هر سامانه با چه سرعتی دوباره به چرخه عملیات بازگردد.

با این حال، میزان خسارت اعلام‌شده توسط سپاه به‌طور مستقل تأیید نشده است. الجزیره نیز در گزارش خود درباره موج حملات نوشته که قادر به راستی‌آزمایی مستقل تمام ادعاهای خسارت ایران نبوده است.

علی‌السالم؛ چرا زیرساخت پهپادی کویت اهمیت دارد؟

سپاه اعلام کرد پایگاه علی‌السالم در کویت با حمله ترکیبی موشکی و پهپادی هدف قرار گرفته و مرکز فرماندهی، محل اقامت فرمانده آمریکایی، آشیانه پهپاد و رمپ استقرار پهپادها در فهرست اهداف بوده‌اند.

کویت اصل حملات ایران به خاک این کشور را تأیید و به‌شدت محکوم کرد و نیروهای مسلح این کشور نیز از فعال شدن پدافند برای مقابله با موشک‌ها و پهپادهای ایرانی خبر دادند. با این حال، ادعای ایران درباره میزان خسارت و تلفات آمریکایی از سوی کویت یا آمریکا تأیید نشده است.

از منظر عملیاتی، فشار بر آشیانه و رمپ پهپاد می‌تواند در صورت وارد شدن خسارت واقعی، به جابه‌جایی تجهیزات، تیم‌های فنی و مأموریت‌ها به پایگاه‌های دیگر منجر شود. همین جابه‌جایی نیز حتی بدون نابودی کامل یک پایگاه، هزینه لجستیکی ایجاد می‌کند.

شاهزاده حسن و کمپ تبتین؛ دو هدف متفاوت در اردن

در اردن، دو هدف را باید از یکدیگر جدا کرد. سپاه اعلام کرد در پایگاه شاهزاده حسن، آشیانه‌های پهپادهای دورپرواز RQ-4 و MQ-9 و بخشی از زیرساخت فنی را با موشک‌های بالستیک هدف قرار داده است.

هدف دوم، کمپ تبتین در نزدیکی خلیج عقبه بود که به‌عنوان محل حضور تفنگداران دریایی آمریکا معرفی شده است. سپاه مدعی وارد شدن خسارت و تلفات شد، اما یک مقام آمریکایی به الجزیره گفته در کمپ تبتین تلفات یا خسارت قابل‌توجهی گزارش نشده است.

ارتش اردن نیز اعلام کرد ۱۳ موشک بالستیک وارد حریم هوایی کشور شده‌اند که ۱۰ فروند رهگیری شده و سه فروند دیگر در مناطق غیرمسکونی سقوط کرده‌اند. بنابراین ادعای خسارت گسترده ایران در اردن را باید جدا از روایت رسمی امان نگه داشت.

شیخ عیسی؛ تمرکز روی رادار و پشتیبانی هوایی در بحرین

ارتش جمهوری اسلامی ایران اعلام کرد در مرحله بیست‌ونهم عملیات صاعقه، تأسیسات راداری و مراکز تجمع نیروهای آمریکایی در پایگاه شیخ عیسی بحرین با پهپادهای انهدامی هدف قرار گرفته‌اند.

پایگاه شیخ عیسی علاوه بر استقرار نیرو، از زیرساخت‌های تعمیر و نگهداری هواگرد و پشتیبانی هوایی برخوردار است. از منظر اقتصاد عملیات، هدف گرفتن رادار یا تعمیرگاه الزاماً به معنی تعطیلی کامل پایگاه نیست؛ اما در صورت ایجاد اختلال، پوشش مأموریت باید از مسیر تجهیزات جایگزین، پایگاه دیگر یا نیروی اضافی تأمین شود.

الظفره و المنهاد؛ دو هدفی که در نسخه اولیه جا افتاده بودند

ارتش ایران صبح ۱۱ شهریور در مرحله سی‌ام عملیات صاعقه اعلام کرد ده‌ها پهپاد انهدامی، سامانه‌های راداری و محل استقرار نیروهای آمریکا در پایگاه‌های الظفره و المنهاد امارات را هدف قرار داده‌اند.

الظفره یکی از مراکز مهم عملیات هوایی، شناسایی، مراقبت و پشتیبانی آمریکا در منطقه معرفی می‌شود. المنهاد نیز نقش مهمی در پشتیبانی و جابه‌جایی هوایی نیروهای خارجی دارد. همین کارکرد نشان می‌دهد چرا این دو پایگاه باید در تحلیل «شبکه پشتیبانی» قرار بگیرند و حذف آنها از فهرست، تصویر جغرافیایی موج حملات را ناقص می‌کند.

الگوی حملات چه می‌گوید؛ هدف فقط پایگاه نبود، شبکه پشتیبانی بود

اگر اطلاعیه‌های ایران را کنار هم بگذاریم، یک الگوی مشترک دیده می‌شود: تعمیر، سوخت، پهپاد، رادار، استقرار نیرو و جابه‌جایی هوایی. اینها اجزای پشت‌صحنه عملیات هستند.

تعمیر و بازآماد
اگر تجهیزات آسیب‌دیده دیرتر تعمیر شوند، نرخ بازگشت آنها به مأموریت کاهش می‌یابد و بخشی از ظرفیت باید از نقطه دیگری تأمین شود.
سوخت و لجستیک
حمله به ذخایر سوخت یا مراکز پشتیبانی، در صورت موفقیت، می‌تواند مسیر تأمین را طولانی‌تر و هزینه جابه‌جایی را بیشتر کند.
پهپاد و شناسایی
آشیانه‌های پهپاد، رمپ استقرار و زیرساخت فنی مستقیماً به توان مراقبت، شناسایی و مأموریت‌های مستمر مرتبط‌اند.
رادار
پوشش راداری یکی از پایه‌های نظارت و هشدار است. هر اختلال واقعی در این شبکه باید با تجهیزات یا پوشش جایگزین جبران شود.
جابه‌جایی نیرو
المنهاد و دیگر گره‌های لجستیک هوایی اهمیتشان از توان انتقال نیرو، تجهیزات و پشتیبانی ناشی می‌شود؛ یعنی همان بخشی که تداوم حضور منطقه‌ای به آن وابسته است.

اثر اقتصادی حملات به شبکه پایگاه‌های آمریکا چیست؟

اثر اقتصادی چنین حملاتی فقط با قیمت یک ساختمان یا یک سامانه اندازه‌گیری نمی‌شود. در اقتصاد جنگ، پراکندگی نیرو، انتقال هواگرد، ایجاد مسیر جایگزین، تعمیر، افزایش حفاظت و تغییر الگوی مأموریت نیز هزینه ایجاد می‌کند.

واکنش بازارهای منطقه هم نشان داد که اثر خبر محدود به حوزه نظامی نماند. رویترز گزارش کرد پس از تبادل حملات ایران و آمریکا در ۲ سپتامبر، شاخص قطر حدود یک درصد، عربستان ۰.۸ درصد، ابوظبی ۰.۷ درصد و دبی ۰.۳ درصد کاهش یافت؛ نمونه‌ای از انتقال ریسک ژئوپلیتیک به قیمت دارایی‌های منطقه.

در بازار بیمه نیز تصویر بزرگ‌تر جنگ قابل مشاهده است. لویدز لندن در گزارش نیم‌سال ۲۰۲۶ حدود ۱.۴ میلیارد پوند زیان مرتبط با درگیری خاورمیانه برآورد کرده است؛ رقمی که عمدتاً به خسارت زیرساختی، خشونت سیاسی و سایر پوشش‌های مرتبط با جنگ مربوط می‌شود و نباید آن را هزینه مستقیم همین موج حملات دانست. تحلیل کامل این رقم در گزارش «ضربه ۱.۴ میلیارد پوندی جنگ ایران به لویدز» آمده است.

برای بررسی کانال دیگری از هزینه جنگ بر اقتصاد آمریکا، گزارش «رشد اقتصاد آمریکا ۱.۵ درصد شد؛ جنگ ایران چقدر سهم داشت؟» را بخوانید.

حملات پایگاهی را با ریسک تنگه هرمز یکی نکنیم

حملات به پایگاه‌ها یک کانال هزینه است و اختلال در تنگه هرمز کانالی دیگر. در پایگاه‌ها موضوع هزینه استقرار، تعمیر، دفاع و عملیات مطرح است؛ در هرمز مسئله مستقیماً به جریان انرژی، بیمه دریایی، کرایه نفتکش و تجارت متصل می‌شود.

برای مقایسه داده‌های عبور نفت، گزارش «جریان نفت تنگه هرمز از ۲۱.۶ به ۴.۹ میلیون بشکه» را ببینید.

همچنین برای ادامه زنجیره تشدید نظامی در روزهای بعد، گزارش «سپاه و سنتکام: دیشب در تنگه هرمز از شلیک موشک تا هدف‌گیری نفتکش‌ها چه گذشت؟» را بخوانید.

جمع‌بندی؛ ایران کدام بخش از شبکه آمریکا را هدف قرار داد؟

بر پایه اطلاعیه‌های رسمی ایران، موج ۱۱ شهریور فقط به یک یا دو پایگاه نمادین محدود نبود. هفت هدف در پنج کشور در این گزارش قابل تفکیک‌اند: تأسیسات آمریکایی در اربیل، علی‌السالم، شاهزاده حسن، کمپ تبتین، شیخ عیسی، الظفره و المنهاد.

وجه مشترک این اهداف، ارتباط آنها با تعمیر، سوخت، پهپاد، رادار، استقرار و جابه‌جایی نیرو است. از این زاویه، پیام راهبردی ایران فشار بر شبکه پشتیبانی و تداوم عملیات آمریکا در منطقه بوده است.

اما باید مرز میان «هدف اعلام‌شده» و «خسارت تأییدشده» حفظ شود. ایران در چند مورد از انهدام تجهیزات یا تلفات نیروهای آمریکایی سخن گفته، در حالی که آمریکا و کشورهای میزبان بخشی از این ادعاها را رد کرده یا هنوز تأیید نکرده‌اند. بنابراین میزان واقعی خسارت هر پایگاه باید با انتشار داده‌های رسمی، تصاویر ماهواره‌ای یا گزارش‌های مستقل بعدی به‌روزرسانی شود.

سوالات پرتکرار درباره حملات ایران به پایگاه‌های آمریکا

ایران به کدام پایگاه‌های آمریکا در منطقه حمله کرد؟
در موج مورد بررسی، ایران از حمله به تأسیسات آمریکایی در اربیل عراق، علی‌السالم کویت، شاهزاده حسن و کمپ تبتین اردن، شیخ عیسی بحرین و الظفره و المنهاد امارات خبر داده است.
ایران چند پایگاه یا هدف آمریکایی را در این موج هدف اعلام کرد؟
با تطبیق اطلاعیه‌های سپاه و ارتش، هفت هدف اصلی در پنج کشور در این موج قابل شناسایی است.
آیا خسارت پایگاه‌های آمریکا تأیید شده است؟
خیر، همه ادعاهای خسارت و تلفات ایران به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند. در برخی موارد، مانند کمپ تبتین، مقام آمریکایی از نبود تلفات و خسارت قابل‌توجه خبر داده است.
چرا ایران آشیانه پهپاد، رادار و مراکز تعمیر را هدف گرفت؟
این زیرساخت‌ها برای شناسایی، تعمیر، آماده‌سازی، پشتیبانی و ادامه مأموریت‌های نظامی ضروری‌اند. اختلال در آنها می‌تواند هزینه حفظ همان سطح عملیات را افزایش دهد.
آیا فرودگاه ملک حسین عقبه هم در این موج هدف بود؟
در منابع اصلی این موج، کمپ تبتین و پایگاه شاهزاده حسن به‌طور مشخص نام برده شده‌اند. شواهد کافی برای قرار دادن فرودگاه ملک حسین به‌عنوان یک هدف مستقل دیگر در همین فهرست وجود ندارد.
این حملات چه اثر اقتصادی بر منطقه داشت؟
افزایش ریسک ژئوپلیتیک می‌تواند هزینه دفاع، بیمه، لجستیک و عملیات را افزایش دهد و بر بازارهای مالی منطقه نیز فشار وارد کند. پس از دور جدید درگیری، چند شاخص بورس خلیج فارس افت کردند.