توانیر بار استخراج غیرمجاز رمزارز در ایران را در مقاطعی بین ۱۷۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات برآورد کرده است؛ رقمی که به گفته مسئولان صنعت برق میتواند معادل ۱۵ تا ۲۰ درصد ناترازی شبکه باشد. هر دستگاه استخراج نیز بهطور متوسط حدود ۳.۵ کیلووات توان مصرف میکند. بااینحال، رقم ۲۴۰۰ مگاوات به کل فعالیت برآوردشده ماینرهای غیرمجاز مربوط است و نباید با توان دستگاههای کشفشده اشتباه گرفته شود.
استخراج رمزارز تنها عامل ناترازی برق ایران نیست. کمبود سرمایهگذاری در تولید، فرسودگی شبکه، محدودیت سوخت نیروگاهها، تلفات انتقال و توزیع و رشد مصرف سرمایشی نیز در شکاف عرضه و تقاضای برق نقش دارند. بااینحال، مصرف پیوسته و پنهان ماینرهای غیرمجاز میتواند فشار شبکه را، بهویژه در ساعات اوج بار، افزایش دهد.
ماینرهای غیرمجاز چقدر برق مصرف میکنند؟
براساس اعلام معاون انتقال و تجارت خارجی توانیر، هر دستگاه استخراج رمزارز بهطور متوسط حدود ۳.۵ کیلووات توان مصرفی دارد. اگر دستگاه بدون وقفه کار کند، مصرف نظری آن به حدود ۸۴ کیلوواتساعت در روز و حدود ۲۵۲۰ کیلوواتساعت در یک ماه ۳۰روزه میرسد.
در گزارش دیگری، متوسط مصرف ماهانه هر دستگاه حدود ۲۶۵۰ کیلوواتساعت اعلام شده است. اختلاف محدود میان این دو عدد میتواند به تفاوت مدل دستگاه، تجهیزات جانبی، سیستم خنککننده، ساعات فعالیت و گرد کردن ارقام مربوط باشد.
| شاخص | مقدار | توضیح |
|---|---|---|
| توان متوسط هر ماینر | حدود ۳.۵ کیلووات | برآورد اعلامشده از سوی توانیر |
| مصرف نظری روزانه | حدود ۸۴ کیلوواتساعت | با فرض فعالیت ۲۴ساعته و توان ثابت ۳.۵ کیلووات |
| مصرف ماهانه اعلامشده | حدود ۲۶۵۰ کیلوواتساعت | براساس گزارش منتشرشده از دادههای توانیر |
| برآورد بار کل استخراج غیرمجاز | ۱۷۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاوات | برآورد کل فعالیت پنهان؛ نه فقط دستگاههای کشفشده |
| برآورد تعداد دستگاههای فعال | بیش از ۹۰۰ هزار دستگاه | برآورد مطرحشده پس از کاهش بار هنگام قطع اینترنت |
| سهم برآوردی از ناترازی | حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد | برآورد مقامات توانیر در مقاطع مختلف |
| ماینرهای کشفشده در پنجماهه نخست ۱۴۰۴ | بیش از ۱۷٬۵۰۰ دستگاه | آمار کشف و جمعآوری؛ مستقل از برآورد ۲۴۰۰ مگاواتی |
تفاوت کیلووات و کیلوواتساعت چیست؟
کیلووات واحد توان است و نشان میدهد دستگاه در یک لحظه با چه نرخی برق مصرف میکند. کیلوواتساعت واحد انرژی است و مقدار برق مصرفشده در یک بازه زمانی را نشان میدهد.
بنابراین عبارت «هر ماینر ۳.۵ کیلووات در ساعت مصرف میکند» دقیق نیست. شکل صحیح این است که بگوییم توان مصرفی دستگاه حدود ۳.۵ کیلووات است و اگر یک ساعت با همین توان کار کند، ۳.۵ کیلوواتساعت انرژی مصرف خواهد کرد.
رقم ۲۴۰۰ مگاوات چگونه برآورد شد؟
در جریان محدودیت اینترنت، مسئولان توانیر از کاهش حداقل ۲۴۰۰ مگاواتی بار شبکه خبر دادند و بخش مهمی از این کاهش را به توقف فعالیت دستگاههای استخراج غیرمجاز نسبت دادند. براساس همان برآورد، بیش از ۹۰۰ هزار دستگاه ماینر میتوانستهاند در شبکه فعال باشند.
این عدد یک اندازهگیری مستقیم از تکتک دستگاهها نیست؛ بلکه برآوردی مبتنی بر تغییر بار شبکه و الگوی مصرف در زمان اختلال اینترنت است. به همین دلیل باید با عبارتهایی مانند «براساس برآورد توانیر» منتشر شود و نه بهعنوان شمارش قطعی تمام ماینرهای کشور.
از سوی دیگر، عدد ۱۷٬۵۰۰ دستگاه به ماینرهایی مربوط است که در پنجماهه نخست سال ۱۴۰۴ کشف و جمعآوری شدهاند. اگر توان متوسط این تعداد دستگاه را ۳.۵ کیلووات در نظر بگیریم، توان اسمی آنها حدود ۶۱ مگاوات میشود. این محاسبه نیز تقریبی است، زیرا توان واقعی مدلهای مختلف یکسان نیست.
چرا ماینرها برای شبکه برق مسئلهساز هستند؟
مصرف پیوسته و شبانهروزی
توقف دستگاه به معنای کاهش درآمد استخراج است؛ بنابراین ماینرها معمولاً بهصورت مستمر فعالیت میکنند و یک بار نسبتاً ثابت به شبکه تحمیل میکنند.
تمرکز تعداد زیادی دستگاه در یک نقطه
فعالیت همزمان دهها یا صدها دستگاه در یک ساختمان، واحد صنعتی یا مزرعه میتواند ظرفیت ترانسفورماتور و فیدر محلی را پشت سر بگذارد.
استفاده از برق یارانهای یا انشعاب غیرمجاز
استخراجکننده غیرمجاز هزینه واقعی برق صنعتی استخراج را نمیپردازد و بخشی از هزینه فعالیت خود را به شبکه و مشترکان دیگر منتقل میکند.
فعالیت در ساعات اوج مصرف
ماینر غیرمجاز الزاماً در ساعات پیک خاموش نمیشود. ادامه فعالیت آن در روزهای گرم میتواند شکاف عرضه و تقاضای برق را بیشتر کند.
افزایش احتمال آسیب و آتشسوزی
کابلکشی غیراصولی، بار بیش از ظرفیت و استفاده از انشعابهای نامناسب میتواند به داغشدن تجهیزات، آسیب ترانسفورماتور و آتشسوزی منجر شود.
آیا ماینرها عامل اصلی خاموشیهای ایران هستند؟
خیر. نسبت دادن تمام ناترازی و خاموشیهای کشور به استخراج رمزارز، تحلیل دقیقی نیست. مسئله برق ایران مجموعهای از کمبود تولید قابلاتکا، رشد تقاضا، فرسودگی تجهیزات، محدودیت سرمایهگذاری، تلفات شبکه، مصرف سرمایشی و کمبود سوخت نیروگاههاست.
بااینحال، بار ۱۷۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاواتی منتسب به استخراج غیرمجاز نیز عدد کوچکی نیست. این بار میتواند بخشی از ناترازی را تشدید کند و در بعضی مناطق، فشار محلی قابلتوجهی به تجهیزات شبکه وارد سازد.
برای بررسی کاملتر ریشههای بحران، گزارش چارسو اقتصاد درباره ناترازی برق ایران؛ از جهش مصرف تا بنبست سیاستگذاری نیز تصویر جامعتری از عوامل تولید، مصرف و مدیریت شبکه ارائه میکند.
استخراج مجاز چه تفاوتی با استخراج غیرمجاز دارد؟
استخراج قانونی رمزارز در ایران مستلزم دریافت مجوز و تأمین برق براساس مقررات و تعرفههای مربوط است. این مراکز باید محدودیتهای دوره اوج مصرف و دستورهای مدیریت شبکه را رعایت کنند.
فعالیت غیرمجاز معمولاً بدون مجوز یا با استفاده از برق یارانهای بخش خانگی، کشاورزی، صنعتی یا عمومی انجام میشود. در این حالت، مصرف استخراج در دادههای عادی مشترک پنهان میماند و هزینه واقعی آن پرداخت نمیشود.
بنابراین مسئله اصلی صنعت برق، اصل فناوری استخراج نیست؛ مسئله، استخراج پنهان با برق یارانهای یا انشعاب غیرقانونی است. توسعه فعالیت مجاز با برق تجدیدپذیر یا برق خریداریشده از تابلوی سبز میتواند فشار مستقیم بر شبکه عمومی را کاهش دهد، مشروط بر اینکه منشأ تأمین انرژی قابل راستیآزمایی باشد.
پاداش گزارش ماینر غیرمجاز چقدر است؟
در سال ۱۴۰۴ سقف پاداش گزارش مراکز استخراج غیرمجاز تا ۳۰۰ میلیون تومان افزایش یافت. مطابق دستورالعمل آن دوره، پاداش براساس تعداد دستگاههای کشفشده محاسبه میشد.
در مرداد ۱۴۰۵ وزیر نیرو از افزایش پاداش گزارش هر دستگاه ماینر غیرمجاز به سه میلیون تومان خبر داد. از آنجا که دستورالعملها ممکن است تغییر کنند، متقاضیان باید مبلغ، سقف و شیوه گزارش را از کانالهای رسمی وزارت نیرو و شرکت توانیر بررسی کنند.
سیاست درست برای مدیریت استخراج رمزارز چیست؟
تفکیک کامل استخراج مجاز و غیرمجاز
آمار تولید، ظرفیت دستگاهها، منبع تأمین برق و میزان مصرف مراکز مجاز باید شفاف و قابل کنترل باشد.
کشف هوشمند الگوی مصرف غیرعادی
تحلیل داده کنتورها، مصرف شبانهروزی ثابت و جهش بار فیدرها میتواند کشف مراکز پنهان را سریعتر کند.
برخورد با انشعاب غیرمجاز
مصرف پنهان علاوه بر هزینه انرژی، تجهیزات شبکه و ایمنی عمومی را نیز تهدید میکند.
توسعه مسیر قانونی با انرژی تجدیدپذیر
تأمین قابل راستیآزمایی برق از نیروگاه اختصاصی یا تابلوی سبز میتواند فعالیت قانونی را از شبکه یارانهای جدا کند.
اصلاح اقتصاد برق
فاصله زیاد میان هزینه واقعی تولید و قیمت برق یارانهای، انگیزه سوءاستفاده و فعالیت زیرزمینی را تقویت میکند.
جمعبندی؛ ماینرها بخشی از بحراناند، نه تمام آن
دادههای رسمی نشان میدهد استخراج غیرمجاز رمزارز از یک مصرف حاشیهای به متغیری قابلتوجه در شبکه برق ایران تبدیل شده است. برآورد بار ۱۷۰۰ تا ۲۴۰۰ مگاواتی و سهم ۱۵ تا ۲۰ درصدی از ناترازی، اهمیت برخورد با این فعالیت را نشان میدهد.
بااینحال، نباید آمار ۱۷٬۵۰۰ دستگاه کشفشده را معادل کل مصرف ۲۴۰۰ مگاواتی دانست یا تمام خاموشیها را به ماینرها نسبت داد. کنترل پایدار این مسئله به کشف هوشمند مصرف غیرمجاز، شفافیت مراکز قانونی، توسعه برق تجدیدپذیر و اصلاح ساختار اقتصادی صنعت برق نیاز دارد.
سؤالات پرتکرار درباره مصرف برق ماینرها
هر دستگاه ماینر چقدر برق مصرف میکند؟
براساس برآورد توانیر، توان متوسط هر دستگاه حدود ۳.۵ کیلووات است. فعالیت شبانهروزی آن میتواند تقریباً ۸۴ کیلوواتساعت مصرف روزانه ایجاد کند.
مصرف ماهانه یک ماینر چقدر است؟
در گزارشهای منتشرشده از دادههای توانیر، مصرف ماهانه متوسط هر دستگاه حدود ۲۶۵۰ کیلوواتساعت اعلام شده است.
آیا ۱۷٬۵۰۰ ماینر ۲۴۰۰ مگاوات برق مصرف میکنند؟
خیر. توان اسمی ۱۷٬۵۰۰ دستگاه با متوسط ۳.۵ کیلووات حدود ۶۱ مگاوات است. رقم ۲۴۰۰ مگاوات برآورد گستردهتری از کل فعالیت غیرمجاز کشور بوده است.
ماینرها چند درصد ناترازی برق را ایجاد میکنند؟
مقامات توانیر در مقاطع مختلف سهم استخراج غیرمجاز را حدود ۱۵ تا ۲۰ درصد ناترازی شبکه برآورد کردهاند. این رقم تخمینی است و با شرایط مصرف تغییر میکند.
آیا استخراج رمزارز در ایران ممنوع است؟
اصل استخراج با دریافت مجوز و رعایت مقررات امکانپذیر است. استفاده بدون مجوز از برق یارانهای یا انشعاب غیرقانونی تخلف محسوب میشود.
پاداش گزارش ماینر غیرمجاز چقدر است؟
وزیر نیرو در مرداد ۱۴۰۵ از پاداش سه میلیونتومانی برای گزارش هر دستگاه خبر داد. مبلغ و شرایط نهایی باید از کانال رسمی توانیر استعلام شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟