شاخص VIX که از سوی Cboe بهعنوان مهمترین سنجه انتظارات بازار از نوسان کوتاهمدت S&P 500 معرفی میشود، در این بازه نه یک مسیر خطی، بلکه یک چرخه کامل از شوک، تخلیه ترس و بازگشت احتیاط را ثبت کرده است. این شاخص در ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ روی ۱۹.۸۶ واحد بود، در روزهای اوج اضطراب به بالای ۲۵ واحد رسید و بعد با بازگشت نسبی ریسکپذیری، به زیر سطح پیش از جنگ برگشت؛ هرچند در روزهای اخیر دوباره اندکی بالا آمده است.
VIX اصلاً چرا مهم است و چرا به آن «شاخص ترس» میگویند؟
VIX در واقع سنجهای از انتظارات بازار نسبت به نوسان نزدیکمدت سهام آمریکاست و بهطور تاریخی رابطهای معکوس با S&P 500 دارد. به همین دلیل، هر وقت ریسکهای کلان، جنگ، شوک انرژی یا ترس از رکود بالا میرود، معاملهگران معمولاً با خرید ابزارهای پوشش ریسک باعث بالا رفتن VIX میشوند. به زبان ساده، بالا رفتن VIX یعنی بازار برای روزهای پیش رو، نوسان و نااطمینانی بیشتری قیمتگذاری میکند.
فاز اول چه بود؟
جنگی که رویترز تاریخ آغاز آن را ۲۸ فوریه ثبت کرده، بهسرعت فضای والاستریت را از فاز عادی به فاز دفاعی برد. دادهها نشان میدهد VIX از ۱۹.۸۶ واحد در ۲۷ فوریه به ۲۵.۷۸ واحد در ۷ آوریل رسید؛ یعنی حدود ۲۹.۸ درصد رشد نسبت به نقطه شروع. این جهش بهخوبی نشان میدهد بازار در هفتههای اول، سناریوی تشدید جنگ، اختلال انرژی و ضربه به رشد اقتصادی را جدی گرفته بود.
چرا ناگهان ورق برگشت و شاخص ترس پایین آمد؟
نقطه چرخش، خبر آتشبس دو هفتهای در ۸ آوریل بود. رویترز گزارش داد که همین خبر باعث جهش شاخصهای سهام آمریکا شد و همزمان رسانههای مالی نوشتند VIX به پایینترین سطح خود از پیش از شروع جنگ برگشته است. در دادههای تاریخی هم همین تغییر دیده میشود: شاخص از ۲۵.۷۸ واحد در ۷ آوریل به ۲۱.۰۴ در ۸ آوریل رسید و بعد طی چند روز تا ۱۸.۱۷ واحد در ۱۵ آوریل عقب نشست. یعنی بخشی از ترس جنگی بهسرعت از قیمتها تخلیه شد.
آیا بازار واقعاً آرام شد یا فقط از شوک اولیه عبور کرد؟
این نکته مهم است که افت VIX الزاماً بهمعنای حذف ریسک نیست؛ بیشتر به این معناست که بازار از «وحشت فوری» فاصله گرفته است. رویترز در ۱۵ آوریل نوشت که والاستریت عملاً بخش عمده اثر جنگ را از قیمتها خارج کرده و VIX به پایینترین سطح از فوریه رسیده است. اما همین گزارش و گزارشهای بعدی هم تأکید میکنند که بازار هنوز نسبت به نفت، تورم و دوام آتشبس حساس مانده است. پس آنچه از شاخص ترس خارج شد، بیشتر شوک اولیه بود، نه خودِ نااطمینانی.
چرا در روزهای پایانی باز هم VIX کمی بالا آمد؟
در ۱۷ آوریل VIX روی ۱۷.۴۸ واحد بسته شد، اما در ۲۰ آوریل به ۱۸.۸۷ و در ۲۱ آوریل به ۱۹.۰۵ رسید. همزمان Barron’s نوشت شاخص ترس بازار دوباره اندکی بالا آمده، هرچند هنوز به محدوده وحشت نرسیده است. این رفتار یعنی بازار از سناریوی فاجعه فاصله گرفته، اما هنوز برای ریسکهای بازگشت تنش، شکست گفتوگوها و شوک تازه انرژی یک پریمیوم احتیاط در قیمتها نگه داشته است.
این نوسان چه معنایی برای اقتصاد و بازارها دارد؟
وقتی VIX بالا میرود، هزینه پوشش ریسک و قیمت بیمه نوسان در بازار سهام بالا میرود. این موضوع معمولاً باعث میشود سرمایه از سهام پرریسک، بازارهای نوظهور و داراییهای حساس به رشد خارج شود و به سمت نقدینگی، اوراق و سهمهای دفاعیتر حرکت کند. برعکس، افت VIX معمولاً یعنی بازار دوباره حاضر است ریسک بیشتری بپذیرد. در این بازه هم دقیقاً همین اتفاق افتاد: شوک اولیه باعث افزایش ترس شد، اما بعد با امید به مهار تنش، بازار دوباره به سمت سهام برگشت و S&P 500 حتی تا ثبت رکورد جدید پیش رفت.
جمعبندی
روند VIX از ۲۷ فوریه تا ۲۱ آوریل گویای یک نکته مهم است. بازار ابتدا جنگ را با جدیت و ترس قیمتگذاری کرد، بعد بخش بزرگی از آن ترس را پس گرفت، اما هنوز به آرامش کامل نرسیده است. VIX امروز پایینتر از سطح ۲۷ فوریه ایستاده، اما بالاتر از کفهای میانه آوریل حرکت میکند؛ یعنی والاستریت فعلاً از فاز وحشت بیرون آمده، ولی هنوز در فاز اعتماد کامل هم قرار نگرفته است. برای همین، شاخص ترس بازار در حال حاضر بیشتر از آنکه بگوید بحران تمام شده، میگوید بازار فقط یاد گرفته با بحران زندگی کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟