چین در جنگ ایران و آمریکا، حملات آمریکا و اسرائیل به ایران را غیرقانونی دانسته و از حاکمیت ایران دفاع کرده است؛ اما نقش پکن تاکنون بیشتر دیپلماتیک، اقتصادی و در شورای امنیت سازمان ملل بوده است، نه ورود مستقیم به میدان جنگ. چین هم‌زمان خواستار توقف درگیری، بازگشت تهران و واشنگتن به مذاکرات و بازگشایی تنگه هرمز شده است. با این حال، درباره فعالیت برخی شرکت‌های چینی در تأمین تجهیزات مرتبط با ایران، ادعاهای آمریکا و تکذیب‌های پکن وجود دارد.
به گزارش چارسو اقتصاد، بررسی مواضع رسمی پکن نشان می‌دهد برای پاسخ به پرسش «نقش چین در جنگ ایران و آمریکا چیست؟» باید میان حمایت سیاسی از ایران، منافع اقتصادی چین و ادعاهای مربوط به همکاری‌های نظامی تفاوت گذاشت.
چین جنگ آمریکا علیه ایران را چرا نامشروع خواند؟
چین از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، بر لزوم احترام به حاکمیت ملی کشورها و توقف استفاده از نیروی نظامی تأکید کرده است. «فو کونگ»، نماینده دائم چین در سازمان ملل، در نشست شورای امنیت در ۱۹ مه ۲۰۲۶، حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را «غیرقانونی» توصیف کرد و این حملات را منشأ جنگ جاری در منطقه دانست.
این اظهارات، موضع رسمی دولت چین درباره مشروعیت حملات است؛ با این توضیح که مخالفت سیاسی یا حقوقی پکن با جنگ به‌خودی‌خود به معنای تعهد چین به دفاع نظامی از ایران نیست.
وانگ یی، وزیر خارجه چین، نیز در دیدار ۶ مه ۲۰۲۶ با عباس عراقچی در پکن، بر ضرورت آتش‌بس، حفظ حاکمیت و امنیت ایران و یافتن راه‌حل سیاسی تأکید کرد. وزارت خارجه چین اعلام کرد که پکن برای تسهیل مذاکرات و کاهش تنش‌ها به تلاش خود ادامه می‌دهد.
منبع: موضع نماینده چین در شورای امنیت سازمان ملل و بیانیه رسمی دیدار وانگ یی و عراقچی.
نقش چین در جنگ ایران و آمریکا چیست؟
نقش قابل استناد پکن را می‌توان در چهار محور بررسی کرد:
| حوزه | اقدام یا موضع چین | محدودیت این نقش |
|---|---|---|
| دیپلماسی | درخواست آتش‌بس و بازگشت به مذاکرات ایران و آمریکا | چین خود را جایگزین رسمی میانجی‌های منطقه‌ای معرفی نکرده است. |
| شورای امنیت | مخالفت با برخی اقدامات پیشنهادی علیه ایران و استفاده از حق وتو | وتو به معنای لغو تمام تحریم‌های ایران نیست. |
| اقتصاد و انرژی | تأکید بر امنیت تنگه هرمز، تجارت و انتقال انرژی | حمایت سیاسی، محدودیت‌های حمل‌ونقل و تجارت را خودکار برطرف نمی‌کند. |
| حوزه نظامی | طرح ادعاهایی درباره فعالیت شرکت‌های مستقر در چین | این ادعاها معادل اثبات ورود ارتش چین به جنگ نیستند. |
چین به دنبال پایان جنگ است یا حمایت از ایران؟
موضع چین ترکیبی از این دو هدف است. وانگ یی در دیدار ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶ با عراقچی اعلام کرد که ادامه درگیری ایران و آمریکا به نفع طرف‌های درگیر یا جامعه بین‌المللی نیست. او از دو کشور خواست به تفاهم اسلام‌آباد بازگردند، سازوکار مذاکرات را احیا کنند و درباره اختلافات باقی‌مانده وارد گفت‌وگوی جدی شوند.
همچنین پکن از ایران خواسته است گفت‌وگو با کشورهای حاشیه خلیج فارس را تقویت کند و از گسترش جنگ به یمن و دریای سرخ جلوگیری شود.
این مواضع نشان می‌دهد چین از حقوق و حاکمیت ایران در سطح سیاسی دفاع می‌کند، اما راهبرد اعلامی آن جلوگیری از گسترش جنگ است. پکن در بیانیه‌های رسمی خود از بازگشت به سازوکارهای دیپلماتیک حمایت کرده است.
چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش «وانگ یی: ادامه جنگ ایران و آمریکا به نفع هیچ‌کس نیست» جزئیات درخواست چین برای احیای تفاهم اسلام‌آباد را بررسی کرده است.
در تازه‌ترین تحولات منطقه‌ای در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶ نیز هیئت‌هایی از عربستان، ترکیه و پاکستان برای کاهش تنش‌ها با مقام‌های ایران گفت‌وگو کردند. این مذاکرات منطقه‌ای نشان می‌دهد تلاش برای جلوگیری از دور تازه درگیری‌ها ادامه دارد؛ هرچند این روند را نباید با میانجیگری رسمی چین یکسان دانست.
منابع: وزارت خارجه چین؛ دیدار ۱۶ سپتامبر وانگ یی و عراقچی و رویترز؛ مذاکرات منطقه‌ای در تهران، ۲۶ اکتبر.
چین در شورای امنیت چه حمایتی از ایران کرده است؟
یکی از مهم‌ترین ابزارهای سیاسی چین، عضویت دائم در شورای امنیت سازمان ملل و برخورداری از حق وتو است.
در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، چین و روسیه پیش‌نویس قطعنامه مورد حمایت آمریکا برای تمدید مأموریت هیئت کارشناسان ناظر بر تحریم‌های مرتبط با کمیته ۱۷۳۷ ایران را وتو کردند.
این اقدام مانع تمدید مأموریت آن هیئت شد؛ اما به معنای لغو همه تحریم‌های بین‌المللی علیه ایران نبود. این تفاوت برای ارزیابی میزان حمایت واقعی پکن اهمیت دارد.
منبع: گزارش رسمی نمایندگی آمریکا در سازمان ملل درباره رأی‌گیری ۱۷ سپتامبر.
ویدئوی مرتبط: گزارش تصویری رسمی سازمان ملل از رأی‌گیری شورای امنیت درباره تحریم‌های ایران.
آیا چین در جنگ ایران و آمریکا به ایران کمک نظامی می‌کند؟
این بخش نیازمند تفکیک دقیق میان ادعاهای مطرح‌شده و واقعیت‌های تأییدشده است.
وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ مه ۲۰۲۶ اعلام کرد برخی شرکت‌های مستقر در چین و هنگ‌کنگ را به دلیل آنچه مشارکت در شبکه‌های تأمین تجهیزات و مواد مورد استفاده در برنامه‌های نظامی ایران خواند، تحریم کرده است. در این اطلاعیه از تلاش برای تهیه سامانه‌های پدافند هوایی دوش‌پرتاب و مواد مورد استفاده در صنایع هوافضا نیز نام برده شده است.
در مقابل، مقام‌های دیپلماتیک چین اتهام ارسال سلاح به طرف‌های جنگ را رد کرده‌اند. بنابراین، وجود تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های چینی یا گزارش‌هایی درباره تجهیزات ساخت چین را نمی‌توان به‌تنهایی سند ورود مستقیم دولت یا ارتش چین به جنگ ایران و آمریکا دانست.
نتیجه قابل اتکا این است: ادعاها و اقدامات تحریمی مرتبط با همکاری‌های فناورانه و تسلیحاتی وجود دارند، اما مشارکت مستقیم نیروهای مسلح چین در جنگ، بر پایه منابع بررسی‌شده، تأیید نشده است.
منابع: اطلاعیه ۸ مه وزارت خزانه‌داری آمریکا و گزارش کمیسیون بررسی روابط اقتصادی و امنیتی آمریکا و چین؛ شامل ادعاها و پاسخ‌های پکن.
چرا نفت و تنگه هرمز برای موضع چین تعیین‌کننده‌اند؟
جنگ ایران و آمریکا فقط مسئله‌ای سیاسی برای پکن نیست. اختلال در عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز می‌تواند بر حمل‌ونقل انرژی، تجارت بین‌المللی و زنجیره تأمین کالا تأثیر بگذارد.
وانگ یی در بیانیه ۱۶ سپتامبر، بازگشایی هرچه سریع‌تر تنگه هرمز و حفظ عبور امن کشتی‌ها را از اولویت‌های چین دانست. این موضع نشان می‌دهد پکن در کنار روابط راهبردی با تهران، حفظ ثبات مسیرهای تجاری و انرژی منطقه را نیز دنبال می‌کند.
از منظر اقتصادی، حمایت سیاسی چین الزاماً به معنی ادامه تجارت بدون مانع نیست. برای نمونه، چارسو اقتصاد در گزارش «تجارت ایران و چین ۵۶ درصد سقوط کرد» روند مبادلات کالایی ثبت‌شده دو کشور در هشت ماه نخست ۲۰۲۶ را بررسی کرده و میان آمار گمرکی و کل روابط نفتی و اقتصادی تفاوت گذاشته است.
به همین دلیل، اثر واقعی مواضع چین بر اقتصاد ایران را باید در سه شاخص دید: وضعیت صادرات و انتقال انرژی، تداوم تجارت دو کشور و میزان پیشرفت مذاکرات برای کاهش تنش.
جمع‌بندی؛ چین در کنار ایران است، اما نقش آن با ورود به جنگ تفاوت دارد
موضع رسمی چین علیه حملات آمریکا و اسرائیل به ایران روشن است؛ پکن این حملات را غیرقانونی دانسته و از حاکمیت ایران حمایت کرده است. در عرصه عملی نیز چین از ظرفیت دیپلماتیک و حق وتوی خود استفاده کرده و بر ضرورت احیای مذاکرات، امنیت انرژی و بازگشایی تنگه هرمز تأکید دارد.
با این حال، نقش چین در جنگ ایران و آمریکا را نباید معادل ورود نظامی پکن به جنگ یا حمایت بدون محدودیت از تمام اقدامات تهران دانست. مهم‌ترین آزمون این سیاست، میزان تأثیر آن بر کاهش تنش، مسیر مذاکرات و حفظ جریان تجارت و انرژی خواهد بود.
پرسش‌های پرتکرار درباره نقش چین در جنگ ایران و آمریکا
آیا چین جنگ آمریکا علیه ایران را محکوم کرده است؟
بله. نماینده چین در سازمان ملل حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را غیرقانونی توصیف کرده و مقام‌های پکن بارها خواستار توقف درگیری و احترام به حاکمیت ایران شده‌اند.
آیا چین در صورت حمله دوباره آمریکا از ایران دفاع نظامی می‌کند؟
بر اساس مواضع رسمی بررسی‌شده، تعهد مشخص و اعلام‌شده‌ای مبنی بر ورود مستقیم ارتش چین به جنگ وجود ندارد. حمایت سیاسی و دیپلماتیک چین را نباید تضمین دفاع نظامی تلقی کرد.
آیا چین به ایران سلاح داده است؟
آمریکا برخی شرکت‌های مستقر در چین را به مشارکت در شبکه‌های تأمین تجهیزات نظامی ایران متهم و تحریم کرده است؛ در مقابل، پکن ارسال سلاح به طرف‌های جنگ را رد کرده است. این موضوع باید در قالب ادعاها، تحریم‌ها و پاسخ‌های رسمی گزارش شود، نه یک نتیجه قطعی درباره مشارکت دولت چین.
چرا چین خواستار بازگشایی تنگه هرمز است؟
زیرا امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز برای انتقال انرژی و استمرار زنجیره تأمین جهانی اهمیت دارد. وزارت خارجه چین صریحاً بازگشایی این آبراه و کاهش تنش‌های منطقه‌ای را مطالبه کرده است.
چین در مذاکرات ایران و آمریکا چه نقشی دارد؟
چین از بازگشت دو طرف به تفاهم اسلام‌آباد و ازسرگیری مذاکرات حمایت می‌کند و برای کاهش تنش رایزنی دیپلماتیک انجام می‌دهد؛ اما در منابع رسمی بررسی‌شده، خود را جایگزین میانجی‌های اصلی منطقه‌ای معرفی نکرده است.
منابع اصلی گزارش
- وزارت خارجه چین؛ موضع رسمی نماینده چین در شورای امنیت درباره جنگ
- وزارت خارجه چین؛ دیدار ۶ مه ۲۰۲۶ وانگ یی و عراقچی
- وزارت خارجه چین؛ درخواست بازگشت به تفاهم اسلام‌آباد و بازگشایی هرمز
- وزارت خزانه‌داری آمریکا؛ تحریم شبکه‌های متهم به تأمین تجهیزات نظامی
- کمیسیون بررسی روابط آمریکا و چین؛ گزارش ادعاها و واکنش‌های مرتبط با جنگ
- رویترز؛ تازه‌ترین مذاکرات منطقه‌ای برای کاهش تنش در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۶
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟