بیمه جنگ تنگه هرمز؛ چرا عبور نفتکش‌ها حتی بدون انسداد گران شده است؟

چرا بیمه جنگ تنگه هرمز به مسئله اصلی بازار نفت تبدیل شده است؟

بسته‌شدن کامل یک آبراه به معنای توقف عبور است؛ اما ناامن‌شدن آن می‌تواند وضعیت پیچیده‌تری ایجاد کند: نفتکش همچنان حرکت می‌کند، ولی مالک کشتی، بیمه‌گر و خریدار نفت باید هزینه بیشتری برای پذیرش خطر بپردازند.

این تفاوت، محور اصلی بحران کنونی تنگه هرمز است. تردد نفتکش‌ها به‌طور کامل متوقف نشده، اما شرکت‌های حمل‌ونقل برای عبور از منطقه پرخطر به پوشش بیمه جنگ، قراردادهای گران‌تر و گاهی ترتیبات امنیتی ویژه نیاز دارند.

به گزارش رویترز در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶، جریان نفت عبوری از هرمز در ماه اکتبر افزایش یافته بود، اما کرایه نفتکش‌ها و هزینه بیمه همچنان در سطوح بسیار بالا قرار داشت. این وضعیت نشان می‌دهد بازگشت بخشی از صادرات نفت لزوماً به معنای عادی‌شدن هزینه تجارت نیست.

به همین دلیل، مقایسه «بیمه جنگ» با «بستن تنگه» یک مقایسه مستقیم و عددی نیست. منظور اقتصادی این است که ادامه عبور در شرایط ناامن می‌تواند هزینه‌ای سنگین و تکرارشونده به تجارت نفت تحمیل کند؛ حتی بدون انسداد کامل مسیر.

هشدار اوپک‌پلاس: حمل و بیمه بیش از یک‌سوم ارزش کالا هزینه دارد

در بیانیه رسمی ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶ اوپک‌پلاس، وزیران نفت و انرژی کشورهای مشارکت‌کننده اعلام کردند اختلال در جریان انرژی، هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه را به سطحی بی‌سابقه رسانده که از یک‌سوم ارزش کالای حمل‌شده فراتر رفته است.

این بیانیه سه نکته مهم دارد:

• عدد یک‌سوم مربوط به مجموع حمل و بیمه است، نه صرفاً بیمه جنگ.
• اوپک‌پلاس مسیر مشخص، نوع کشتی و ترکیب هزینه‌ها را برای این نسبت اعلام نکرده است.
• افزایش هزینه حمل و بیمه می‌تواند در زنجیره ارزش نفت منتقل شود و بر قیمت نهایی انرژی فشار وارد کند.

بنابراین، این رقم را نباید به‌عنوان تعرفه ثابت عبور همه نفتکش‌ها از تنگه هرمز در نظر گرفت.

آیا واقعاً ۳۹ دلار از هر بشکه نفت صرف بیمه و حمل می‌شود؟

عدد ۳۹ دلار از یک محاسبه تقریبی به دست می‌آید، نه از یک نرخ‌نامه رسمی بیمه.

طبق گزارش ۲۷ اکتبر رویترز، قیمت قراردادهای آتی نفت برنت در ساعت ۰۴:۱۸ گرینویچ به ۱۱۴٫۸۱ دلار برای هر بشکه رسیده بود؛ یک دلار کمتر از قیمت مبنای قبلی ۱۱۵٫۸۱ دلار.

توضیح روش محاسبه: ارقام جدول صرفاً حاصل تقسیم قیمت مبنای نفت بر سه هستند. چون بیانیه اوپک‌پلاس از هزینه‌ای «بیش از یک‌سوم» سخن گفته و مبنای دقیق محموله‌ها را منتشر نکرده است، این جدول نه نرخ واقعی بیمه جنگ است و نه برآورد هزینه تمام سفرهای دریایی.

برای محاسبه هزینه واقعی هر بشکه باید کرایه همان کشتی، حق بیمه همان سفر، تعداد بشکه‌های بارگیری‌شده و هزینه‌های عملیاتی مربوط به مسیر مشخص باشد.

بیمه جنگ نفتکش‌ها چگونه محاسبه می‌شود؟

در بیمه دریایی، چند نوع پوشش وجود دارد که نباید با یکدیگر اشتباه گرفته شوند:

• بیمه بدنه و ماشین‌آلات کشتی: خسارت‌های مشمول قرارداد به خود شناور را پوشش می‌دهد.
• بیمه محموله: برای خسارت واردشده به نفت یا کالای حمل‌شده کاربرد دارد.
• بیمه مسئولیت: برخی تعهدات شناور در قبال اشخاص ثالث و خسارت‌های مربوط را پوشش می‌دهد.
• پوشش اضافی خطر جنگ: برای خطرات جنگیِ مشمول قرارداد، در مناطق پرخطر و بر اساس شرایط همان سفر نرخ‌گذاری می‌شود.

بر اساس گزارش اس‌اندپی گلوبال به نقل از شرکت کارگزاری بیمه Marsh در ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶، حق بیمه اضافی خطر جنگ برای برخی عبورها از تنگه هرمز در آن مقطع به ۷٫۵ تا ۱۰ درصد ارزش بدنه کشتی رسیده بود.

این ارقام مربوط به زمان گزارش هستند و نباید بدون دریافت نرخ جدید از بیمه‌گر، به‌عنوان تعرفه قطعی امروز معرفی شوند.

یک نفتکش برای عبور از هرمز چند میلیون دلار بیمه می‌پردازد؟

برای درک اثر افزایش نرخ، می‌توان هزینه بیمه اضافی را در چند سناریوی فرضی محاسبه کرد. فرمول محاسبه چنین است:

حق بیمه اضافی خطر جنگ = ارزش بیمه‌شده بدنه کشتی × نرخ بیمه اضافی

این جدول یک مدل محاسباتی است. فرض ظرفیت دو میلیون بشکه برای نمایش روش تبدیل هزینه کشتی به هزینه هر بشکه استفاده شده است. ارزش واقعی شناور، مقدار بار، نرخ بیمه و شرایط قرارداد می‌تواند متفاوت باشد.

نکته مهم این است که حتی اگر حق بیمه جنگ به چند دلار برای هر بشکه برسد، هنوز باید کرایه حمل، هزینه سوخت، انتظار، عملیات بندری و سایر هزینه‌های قراردادی را جداگانه بررسی کرد.

برای بررسی جزئیات بیشتر نحوه محاسبه حق بیمه، گزارش پیشین چارسو اقتصاد درباره نرخ بیمه جنگ تنگه هرمز در سال ۱۴۰۵ نیز قابل مطالعه است.

چرا با افزایش عبور نفتکش‌ها، هزینه حمل همچنان بالاست؟

افزایش هزینه بیمه فقط بخشی از مسئله است. بازار حمل نفت در ماه‌های اخیر هم‌زمان با چند فشار روبه‌رو شده است:

1. افزایش ریسک امنیتی: تداوم حملات به شناورها، احتمال خسارت و هزینه پذیرش خطر را بالا می‌برد.
2. کاهش دسترسی به نفتکش آزاد: استفاده از کشتی‌ها برای سفرهای کوتاه و انتقال محموله میان شناورها، بخشی از ظرفیت ناوگان را درگیر می‌کند.
3. تغییر مسیر و شیوه تحویل: استفاده از نفتکش‌های کوچک‌تر، قراردادهای بلندمدت یا تحویل نفت در مقصد، ساختار هزینه را تغییر می‌دهد.

رویترز در ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶ گزارش داد برخی پالایشگاه‌های آسیایی برای مهار هزینه حمل به استفاده از نفتکش‌های کوچک‌تر و خرید نفت با شرط تحویل در مقصد روی آورده‌اند. به گفته مدیر بخش آسیایی شرکت ویتول در این گزارش، حدود ۸۰ نفتکش بسیار بزرگ در خدمات جابه‌جایی محموله در محدوده هرمز درگیر شده بودند.

در گزارش دیگری، رویترز در ۲۲ اکتبر نوشت کرایه معیار نفتکش‌های حامل حدود دو میلیون بشکه نفت از خاورمیانه به چین به حوالی ۱٫۴ میلیون دلار در روز رسیده بود؛ رقمی که بیش از ۱۲ برابر سطح پیش از جنگ توصیف شد.

برای مقایسه با گزارش‌های داخلی، گزارش چارسو اقتصاد درباره جهش هزینه حمل هر بشکه نفت نیز به همین بخش از بحران زنجیره تأمین انرژی پرداخته است؛ البته نرخ کرایه هر مسیر باید با منبع و تاریخ همان مسیر سنجیده شود.

آخرین وضعیت هرمز؛ عبور نفت ادامه دارد اما ریسک برطرف نشده است

در گزارش ۲۷ اکتبر رویترز به نقل از ANZ Research، جریان نفت عبوری از تنگه هرمز حدود ۶۰ درصد سطح عادی ارزیابی شد.

این نسبت مربوط به جریان نفت است، نه الزاماً تعداد همه شناورهای تجاری؛ بنابراین نباید آن را با آمار تعداد کشتی‌های عبوری یکسان فرض کرد.

در کنار محدودیت جریان نفت، خطر امنیتی نیز ادامه داشته است. گزارش چارسو اقتصاد درباره ۲۸ حمله به کشتی‌ها در هرمز و آبراه‌های اطراف بر پایه گزارش رویترز، روند تشدید حملات ثبت‌شده در اکتبر را بررسی کرده است.

این شرایط نشان می‌دهد که عبور فیزیکی از آبراه تنها یکی از مؤلفه‌های بازگشت تجارت به وضعیت عادی است. تا زمانی که احتمال حمله بالا باشد، بیمه‌گر و مالک نفتکش ممکن است همچنان هزینه بیشتری مطالبه کنند.

آیا شرکت‌های بیمه پوشش کشتی‌های عبوری از هرمز را متوقف کرده‌اند؟

تعبیر «هیچ بیمه‌ای برای هرمز وجود ندارد» دقیق نیست.

انجمن بازار لویدز در ۲۳ مارس ۲۰۲۶ تأکید کرد که پوشش بیمه جنگ همچنان در بازار لندن قابل ارائه است و نگرانی از امنیت کشتی و خدمه، خود یکی از عوامل اصلی کاهش تردد به شمار می‌رود.

همچنین لویدز در ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶ از تشکیل کنسرسیومی با مدیریت بیمه‌گر Chubb برای پشتیبانی از عبور کشتی‌ها از هرمز خبر داد. در اطلاعیه این نهاد، ظرفیت‌هایی تا ۲۰۰ میلیون دلار برای بدنه و مسئولیت و ۲۰۰ میلیون دلار دیگر برای محموله به‌صورت جداگانه مطرح شد.

بااین‌حال، ارائه پوشش به ارزیابی خطر هر کشتی، شرایط قرارداد و رعایت محدودیت‌های قانونی و تحریمی وابسته است. وجود ظرفیت بیمه به معنای تضمین بیمه‌شدن تمام شناورها با نرخ یکسان نیست.

چه کسی افزایش هزینه بیمه و حمل نفت را پرداخت می‌کند؟

اثر اقتصادی بیمه جنگ در نهایت به قرارداد فروش نفت بستگی دارد. اگر فروشنده متعهد به تحویل محموله در مقصد باشد، بخش مهمی از هزینه حمل در ابتدا بر عهده او قرار می‌گیرد. در قراردادهایی که خریدار حمل‌ونقل را سازمان‌دهی می‌کند، هزینه ممکن است مستقیم‌تر به خریدار منتقل شود.

با وجود این تفاوت قراردادی، افزایش هزینه لجستیک می‌تواند به یکی از سه شکل ظاهر شود:

• افزایش قیمت تمام‌شده نفت برای پالایشگاه واردکننده؛
• کاهش حاشیه سود صادرکننده، به‌ویژه اگر برای حفظ مشتری تخفیف بدهد؛
• افزایش هزینه فرآورده‌های نفتی و حمل‌ونقل در ادامه زنجیره تأمین.

در نتیجه، گران‌شدن بیمه لزوماً به معنای افزایش یکسان قیمت نفت برای تمام خریداران نیست؛ بخشی از هزینه ممکن است میان صادرکننده، شرکت حمل‌ونقل و پالایشگاه تقسیم شود.

چه زمانی بیمه جنگ تنگه هرمز ارزان می‌شود؟

کاهش نرخ بیمه به ارزیابی خطر بستگی دارد. یک توافق سیاسی یا اعلام گشایش مسیر می‌تواند انتظارات بازار را تغییر دهد، اما برای کاهش پایدار هزینه لازم است امنیت عبور در عمل بهبود پیدا کند.

این سناریوها پیش‌بینی قطعی نیستند. برای ارزیابی وضعیت باید روند حملات دریایی، تردد واقعی نفتکش‌ها، نرخ‌های پیشنهادی بیمه‌گران و کرایه قراردادهای جدید به‌صورت هم‌زمان بررسی شود.

جمع‌بندی؛ هزینه پنهان ناامنی در تنگه هرمز

بحران بیمه جنگ تنگه هرمز نشان داده است که بازبودن یک مسیر دریایی لزوماً به معنای ارزان و عادی‌بودن تجارت در آن نیست. افزایش حق بیمه، کمبود ظرفیت نفتکش و هزینه‌های عملیاتی می‌تواند حتی هنگام ادامه صادرات، بخشی مهم از ارزش محموله نفت را مصرف کند.

هشدار اوپک‌پلاس درباره عبور مجموع حمل و بیمه از یک‌سوم ارزش کالا جدی است؛ اما عددی مانند ۳۹ دلار باید به‌عنوان محاسبه‌ای تقریبی و وابسته به قیمت نفت معرفی شود، نه هزینه قطعی بیمه هر بشکه.

نتیجه اقتصادی: برای بازگشت تجارت نفت به وضعیت عادی، فقط امکان عبور از هرمز کافی نیست؛ ریسک امنیتی و هزینه واقعی جابه‌جایی نیز باید کاهش پیدا کند.

سؤالات پرتکرار درباره بیمه جنگ تنگه هرمز

بیمه جنگ تنگه هرمز چیست؟

پوششی برای خطرات جنگی مشمول قرارداد است که بیمه‌گران برای کشتی یا محموله در منطقه پرخطر ارائه می‌کنند. نرخ پوشش اضافی به ارزش مورد بیمه، مسیر و ارزیابی خطر بستگی دارد.

نرخ بیمه جنگ نفتکش در تنگه هرمز چقدر است؟

در گزارش ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶ اس‌اندپی گلوبال به نقل از Marsh، نرخ اضافی خطر جنگ برای برخی عبورها ۷٫۵ تا ۱۰ درصد ارزش بدنه کشتی اعلام شد. این عدد نرخ قطعی همه نفتکش‌ها در تاریخ امروز نیست.

آیا بیمه جنگ هر بشکه نفت ۳۹ دلار شده است؟

خیر. عدد نزدیک به ۳۹ دلار از محاسبه یک‌سوم قیمت تقریبی هر بشکه نفت به دست می‌آید. بیانیه اوپک‌پلاس درباره مجموع هزینه حمل و بیمه سخن می‌گوید و سهم بیمه جنگ را جداگانه مشخص نکرده است.

آیا در صورت بازبودن تنگه هرمز، هزینه بیمه کاهش می‌یابد؟

ممکن است، اما کاهش پایدار معمولاً به افت خطر حمله و اطمینان بیشتر بیمه‌گران و مالکان کشتی از امنیت سفر وابسته است.

آیا تنگه هرمز اکنون به‌طور کامل بسته است؟

خیر، عبور نفت به‌طور کامل متوقف نشده است. در گزارش ۲۷ اکتبر رویترز به نقل از ANZ Research، جریان نفت عبوری حدود ۶۰ درصد سطح عادی برآورد شده بود؛ این وضعیت می‌تواند با تحولات امنیتی تغییر کند.

منابع و مستندات گزارش

• اوپک؛ بیانیه رسمی وزیران نفت و انرژی، ۱۲ اکتبر ۲۰۲۶
• S&P Global؛ گزارش نرخ‌های بیمه جنگ به نقل از Marsh، ۲۲ ژوئیه ۲۰۲۶
• Lloyd’s؛ اعلام تشکیل کنسرسیوم بیمه جنگ هرمز، ۱۹ ژوئن ۲۰۲۶
• Lloyd’s Market Association؛ توضیح درباره ادامه دسترسی به بیمه جنگ، ۲۳ مارس ۲۰۲۶
• رویترز؛ تغییر شیوه حمل نفت و افزایش کرایه‌ها، ۲۰ اکتبر ۲۰۲۶
• رویترز؛ تحلیل بازگشت جریان نفت و ماندگاری هزینه‌های بالا، ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶
• رویترز؛ تازه‌ترین وضعیت نفت و تنگه هرمز، ۲۷ اکتبر ۲۰۲۶