بازار جهانی غذا بار دیگر در مسیر افزایش قیمت قرار گرفته است. اما اینبار محرک اصلی تنها تغییرات آبوهوایی یا نوسانات عرضه نیست، بلکه بحران انرژی و اختلال در تجارت منطقه خاورمیانه نیز به متغیرهای اثرگذار بر قیمت کالاهای اساسی تبدیل شدهاند.
تازهترین گزارش سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (فائو) نشان میدهد شاخص جهانی قیمت غذا در ماه آوریل با رشد ۱.۶ درصدی نسبت به ماه قبل، به ۱۳۰.۷ واحد رسیده است.
اگرچه تولید جهانی غلات همچنان در سطح بالایی قرار دارد و فائو از رشد ۶ درصدی تولید جهانی خبر داده، اما افزایش هزینههای حملونقل، کودهای شیمیایی و انرژی، فشار تازهای بر زنجیره تامین غذا وارد کرده است. تحلیلگران معتقدند تداوم تنشهای ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای تجاری میتواند در ماههای آینده تورم غذایی را به یکی از مهمترین چالشهای اقتصاد جهانی تبدیل کند.
بحران انرژی چگونه بازار غذا را ملتهب کرد؟
بازار جهانی غذا در ماههای اخیر بیش از هر زمان دیگری تحت تاثیر همزمان بحرانهای اقلیمی، تنشهای ژئوپلیتیکی و نوسانات انرژی قرار گرفته است.
افزایش هزینه تولید محصولات کشاورزی، اختلال در زنجیره تامین و رشد بهای نهادههای اساسی، اکنون امنیت غذایی بسیاری از کشورها را با چالشهای تازهای روبهرو کرده است. در چنین شرایطی، کوچکترین اختلال در بازار انرژی یا تجارت جهانی میتواند مستقیماً به افزایش قیمت مواد غذایی و فشار بیشتر بر مصرفکنندگان منجر شود.
همزمان، تغییرات آبوهوایی و کاهش پایداری تولید در برخی قطبهای کشاورزی جهان، حساسیت بازارها را به بالاترین سطح در سالهای اخیر رسانده است.
رشد قیمت غلات، جهش بازار روغنهای گیاهی و افزایش هزینه نهادههایی مانند کود شیمیایی، نشان میدهد اقتصاد غذا وارد دورهای از نوسانات ساختاری شده است.
دورهای که در آن، پیوند میان انرژی، کشاورزی و سیاست بیش از گذشته آشکار شده است. در این میان، اگرچه برخی بازارها مانند شکر تحت تاثیر مازاد عرضه با کاهش قیمت مواجه شدهاند، اما روند کلی بازار جهانی همچنان از افزایش ریسک تورم غذایی حکایت دارد.
۱. رشد قیمت غلات در سایه نگرانیهای تولید: شاخص قیمت غلات فائو در آوریل ۰.۸ درصد افزایش یافت. قیمت جهانی گندم نیز با رشد مشابهی همراه شد؛ موضوعی که عمدتاً به نگرانی از خشکسالی در آمریکا، کاهش بارندگی در استرالیا و افت احتمالی سطح زیر کشت گندم در سال ۲۰۲۶ بازمیگردد. بازار جهانی اکنون بیش از گذشته به ریسکهای اقلیمی و ژئوپلیتیکی حساس شده است.
۲. جهش هزینه کود و فشار بر کشاورزان: افزایش قیمت انرژی و اختلال در تجارت منطقه خاورمیانه باعث رشد قیمت کودهای شیمیایی از جمله اوره و فسفات شده است. این مساله هزینه تولید محصولات کشاورزی را بالا برده و توان مالی بسیاری از کشاورزان برای تامین نهادهها را کاهش داده است؛ عاملی که میتواند در آینده به افت تولید و افزایش بیشتر قیمت غذا منجر شود.
۳. انفجار قیمت روغنهای گیاهی: شاخص روغنهای گیاهی فائو در ماه آوریل ۵.۹ درصد جهش کرد و به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۲ رسید. افزایش بهای نفت خام و رشد تقاضا برای سوختهای زیستی، مصرف روغن پالم، سویا و آفتابگردان را افزایش داده و بازار این محصولات را وارد فاز صعودی تازهای کرده است.
۴. رکوردشکنی بازار گوشت: قیمت جهانی گوشت نیز روند افزایشی داشته و شاخص این گروه به رکورد تاریخی جدیدی رسیده است. محدودیت عرضه گوشت گاو در برزیل و افزایش تقاضای فصلی در اروپا، مهمترین دلایل این جهش عنوان شدهاند. این روند میتواند فشار بیشتری بر سبد مصرفی خانوارها، بهویژه در اقتصادهای واردکننده غذا وارد کند.
۵. سقوط آزاد قیمت شکر: در مقابل سایر بازارها، شکر مسیر متفاوتی را طی کرده است. شاخص قیمت شکر در آوریل نسبت به سال گذشته بیش از ۲۱ درصد کاهش یافت. پیشبینی افزایش عرضه در چین، تایلند و آغاز برداشت گسترده در برزیل، عامل اصلی افت قیمت این محصول بوده است؛ نشانهای از اینکه مازاد عرضه همچنان میتواند برخی بازارها را متعادل نگه دارد.
آیا جهان وارد موج تازه تورم غذایی میشود؟
اگرچه فائو معتقد است سیستم غذایی جهان همچنان از سطحی از تابآوری برخوردار است، اما همزمان هشدار داده فشار بر بازار نهادههای کشاورزی در حال افزایش است. ادامه اختلال در مسیرهای انرژی و حملونقل، میتواند هزینه تولید غذا را در نیمه دوم سال بیش از پیش افزایش دهد.
در صورتی که قیمت نفت و کودهای شیمیایی در سطوح بالا باقی بماند، احتمال انتقال این شوک به بازار مصرف جهانی بسیار جدی خواهد بود. اقتصادهای وابسته به واردات غذا بیشترین آسیب را خواهند دید و بانکهای مرکزی نیز ممکن است با موج جدیدی از تورم کالایی مواجه شوند؛ وضعیتی که میتواند سیاستهای پولی و رشد اقتصادی جهان را تحت تاثیر قرار دهد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟