سپاه: نفتکش الگایا در جنوب هرمز با مین برخورد کرد؛ آمریکا روایت دیگری دارد

- اندازه متن +

حادثه نفتکش MT El Gaia با شماره IMO 9325336 به یکی از تازه‌ترین نقاط اختلاف ایران و آمریکا بر سر امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز تبدیل شده است. نیروی دریایی سپاه می‌گوید این نفتکش پانامایی پس از ورود به منطقه ممنوعه جنوب تنگه هرمز با مین دریایی برخورد کرد و دچار انفجار و آتش‌سوزی شد؛ فرماندهی مرکزی آمریکا اما این روایت را رد کرده و مدعی است شناور در حملات ایران آسیب دیده است. وزارت خارجه هند نیز تأیید کرده از ۱۴ خدمه هندی El Gaia، سیزده نفر نجات یافته‌اند و یک نفر مفقود شده است. در تازه‌ترین داده‌های کشتیرانی تا ۲۶ شهریور، تردد تجاری از هرمز همچنان به‌شدت پایین‌تر از شرایط پیش از جنگ است.

نفتکش الگایا در تنگه هرمز چه شد؟

نیروی دریایی سپاه در اطلاعیه خود اعلام کرد نفتکش «الگایا» یا MT El Gaia با شماره IMO 9325336 هنگام تلاش برای عبور از منطقه‌ای که ایران آن را «ممنوعه» در جنوب تنگه هرمز می‌خواند، با مین‌های دریایی برخورد کرده و منفجر شده است.

بر اساس روایت سپاه، تلاش برای مهار آتش نتیجه نداده و آتش بخش گسترده‌ای از شناور را دربر گرفته است. سپاه همچنین اعلام کرد پیش‌تر درباره خطر عبور از این مسیر هشدار داده شده بود و بار دیگر تأکید کرد تنگه هرمز تحت کنترل و نظارت ایران قرار دارد.

ایرنا نیز اطلاعیه نیروی دریایی سپاه را منتشر کرده و همین روایت را درباره برخورد شناور با مین بازتاب داده است.

متن گزارش ایرنا درباره اعلام نیروی دریایی سپاه و حادثه الگایا

الگایا واقعاً «سوپرنفتکش» است؟

در اطلاعیه‌ها و برخی رسانه‌های ایرانی از El Gaia با عنوان «سوپرنفتکش» یاد شده است، اما مشخصات فنی شناور نشان می‌دهد استفاده از این عنوان با طبقه‌بندی رایج صنعت کشتیرانی دقیق نیست.

مشخصه	اطلاعات El Gaia
نام	MT El Gaia
IMO	9325336
پرچم	پاناما
نوع	نفتکش
طول	حدود ۱۸۰ متر
ظرفیت مرده	حدود ۴۸ هزار تن
خدمه گزارش‌شده	۱۴ تبعه هند

داده‌های رجیستری منتشرشده درباره این شناور ظرفیت مرده آن را حدود ۴۸ هزار تن نشان می‌دهند؛ بسیار پایین‌تر از VLCCهایی که معمولاً بیش از ۲۰۰ هزار تن ظرفیت مرده دارند. بنابراین در این گزارش از عبارت دقیق‌تر «نفتکش الگایا» استفاده می‌شود و «سوپرنفتکش» صرفاً بخشی از روایت منتشرشده در منابع ایرانی است.

آمریکا روایت برخورد الگایا با مین را رد کرد

ماجرا فقط یک روایت ندارد. فرماندهی مرکزی آمریکا پس از انتشار اطلاعیه ایران، ادعای برخورد El Gaia با مین دریایی را رد کرد.

طبق گزارش الجزیره، CENTCOM مدعی شده این شناور پیش‌تر با یک موشک ایرانی آسیب دیده و سپس در حالی که در آب‌های نزدیک عمان قرار داشته، بار دیگر با پهپاد هدف قرار گرفته است.

بنابراین درباره علت دقیق آخرین آسیب به El Gaia دو روایت متعارض وجود دارد:

روایت سپاه
El Gaia وارد منطقه ممنوعه جنوب تنگه هرمز شد، با مین دریایی برخورد کرد و آتش گرفت.
روایت CENTCOM
فرماندهی مرکزی آمریکا ادعای برخورد با مین را رد می‌کند و آسیب شناور را به حملات ایران نسبت می‌دهد.

تا زمان انتشار این گزارش، نتیجه یک بررسی مستقل عمومی که بتواند یکی از این دو روایت را به‌طور قطعی اثبات کند در دسترس نیست.

الجزیره: روایت‌های متعارض ایران و CENTCOM درباره El Gaia

سرنوشت خدمه نفتکش الگایا چه شد؟

یکی از مهم‌ترین اطلاعاتی که در نسخه اولیه گزارش‌های ایرانی وجود نداشت، وضعیت خدمه کشتی است.

وزارت امور خارجه هند اعلام کرد ۱۴ تبعه این کشور در El Gaia حضور داشتند. طبق اعلام رسمی دهلی‌نو، ۱۳ نفر نجات یافته‌اند و عملیات جست‌وجو برای یک خدمه مفقود ادامه داشته است.

هند همچنین حمله به کشتی تجاری را محکوم کرد و سفارت این کشور در عمان برای عملیات جست‌وجو و نجات با مقام‌های عمانی در تماس قرار گرفت.

این داده اهمیت محل حادثه را نیز بیشتر می‌کند؛ گزارش‌های بین‌المللی محل آسیب به El Gaia را در آب‌های نزدیک ساحل عمان و ورودی تنگه هرمز توصیف کرده‌اند.

آیا حادثه پرتابه ناشناس ۲۴ و ۲۵ شهریور همان الگایا بود؟

UK Maritime Trade Operations یا UKMTO در گزارشی با تأخیر اعلام کرد یک منبع تأییدشده از برخورد یک «پرتابه ناشناس» با شناوری در تنگه هرمز خبر داده است. طبق این گزارش، حادثه در ساعت ۲۰:۴۰ به وقت گرینویچ روز دوشنبه رخ داده بود.

UKMTO اعلام کرد در آن حادثه خسارت یا پیامد زیست‌محیطی گزارش نشده و مقام‌ها در حال بررسی موضوع هستند.

این مشخصات با حادثه El Gaia که با آتش‌سوزی گسترده، عملیات نجات خدمه و گزارش‌های جداگانه همراه بوده، تطابق کاملی ندارد. بنابراین گزارش «پرتابه ناشناس» باید به‌عنوان حادثه دریایی جداگانه نگه داشته شود، مگر اینکه نهاد رسمی بعداً ارتباط دو پرونده را تأیید کند.

گزارش UKMTO درباره برخورد پرتابه ناشناس با شناور در تنگه هرمز

تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز تا ۲۶ شهریور چقدر کاهش یافته است؟

تازه‌ترین داده‌های رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهد ریسک امنیتی در هرمز همچنان مستقیماً بر کشتیرانی تجاری اثر گذاشته است.

رویترز در ۱۷ سپتامبر گزارش داد که بر اساس داده‌های اولیه رهگیری کشتی‌ها، روز چهارشنبه فقط سه شناور تجاری از تنگه هرمز عبور کردند؛ در حالی که یک روز قبل ۱۲ عبور ثبت شده بود.

این ارقام ممکن است تمام عبورهای موسوم به «تاریک» را پوشش ندهند، زیرا برخی شناورها سامانه AIS خود را خاموش می‌کنند.

برای مقایسه ساختاری با اهمیت این مسیر در تجارت جهانی انرژی، گزارش چارسو اقتصاد با عنوان تنگه هرمز چیست؟ گلوگاه انرژی جهان در ۱۴۰۵ داده‌های مربوط به نفت، LNG و اهمیت اقتصادی این آبراه را بررسی کرده است.

از شلیک اخطار تا مین؛ سپاه چه قواعدی برای عبور از هرمز اعلام کرده است؟

حادثه El Gaia را باید در کنار مجموعه‌ای از اطلاعیه‌های چند ماه اخیر ایران درباره نحوه عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز دید.

شلیک اخطار به کشتی متخلف
در ۲۱ تیر، نیروی دریایی سپاه اعلام کرد شناوری که سامانه‌های خود را خاموش کرده و وارد مسیر غیرمصوب شده بود، پس از بی‌اعتنایی به اخطار با شلیک اخطار متوقف شده است.
هدف قرار گرفتن کشتی‌ها در ۱۸ شهریور
سپاه در ۱۸ شهریور اعلام کرد در جریان دور تازه درگیری دریایی، دو شناور آمریکایی، هشت نفتکش و ۱۰ کشتی را که به گفته این نیرو قصد ورود به منطقه ممنوعه داشتند هدف قرار داده است. جزئیات همه این ادعاها به‌طور مستقل تأیید نشده‌اند.
حادثه El Gaia
در تازه‌ترین مورد، سپاه می‌گوید El Gaia بدون رعایت هشدارهای مربوط به مسیر ممنوعه وارد منطقه شده و با مین برخورد کرده است؛ روایتی که آمریکا آن را رد می‌کند.

حادثه الگایا چه اثری بر بیمه و هزینه کشتیرانی دارد؟

اهمیت اقتصادی El Gaia فقط به سرنوشت یک نفتکش محدود نیست. برخورد مین، حمله پهپادی یا اصابت پرتابه هرکدام یک پیام مشترک برای مالکان کشتی و بیمه‌گران دارند: عبور از تنگه هرمز همچنان با ریسک امنیتی بالایی همراه است.

وقتی احتمال آسیب فیزیکی به کشتی و خدمه افزایش پیدا می‌کند، هزینه بیمه جنگ، نرخ اجاره نفتکش و هزینه عملیاتی عبور نیز تحت فشار قرار می‌گیرد. هم‌زمان، کاهش تعداد کشتی‌های عبوری می‌تواند ظرفیت حمل نفت و فرآورده‌های خلیج فارس را محدود کند.

چارسو اقتصاد در تحلیل چرا بازگشایی تنگه هرمز بحران را تمام نمی‌کند؟ توضیح داده است که بازشدن فیزیکی مسیر لزوماً به معنی عادی‌شدن فوری بیمه، نرخ کرایه و ریسک کشتیرانی نیست.

چرا کاهش تردد هرمز هنوز الزاماً به انفجار قیمت نفت منجر نمی‌شود؟

تعداد بسیار پایین کشتی‌های عبوری یک علامت جدی برای عرضه است، اما رابطه میان تعداد کشتی و قیمت جهانی نفت خطی نیست. حجم محموله‌ها، ذخایر نفت، مسیرهای جایگزین، صادرات از خطوط لوله و انتظارات معامله‌گران نیز در قیمت نقش دارند.

به همین دلیل کاهش تردد هرمز می‌تواند بدون جهش متناسب و لحظه‌ای قیمت نفت رخ دهد. تحلیل کامل این شکاف در گزارش چارسو اقتصاد با عنوان چرا بحران تنگه هرمز هنوز به انفجار قیمت نفت تبدیل نشده است؟ بررسی شده است.

الگایا چگونه به جنگ نفتکش‌ها متصل می‌شود؟

حادثه El Gaia در شرایطی رخ داده که حملات متقابل علیه نفتکش‌ها و شناورهای تجاری به یکی از محورهای اصلی درگیری ایران و آمریکا تبدیل شده است.

در نتیجه، هر حادثه جدید اکنون علاوه بر مسئله ایمنی دریایی، بر انتظارات بازار نفت و هزینه حمل اثر می‌گذارد. گزارش چارسو اقتصاد درباره اثر جنگ نفتکش‌ها بر قیمت بنزین و گازوئیل آمریکا نشان می‌دهد چگونه تشدید ناامنی دریایی می‌تواند از هرمز به بازار فرآورده‌های نفتی آمریکا منتقل شود.

جدول زمانی حادثه الگایا و تحولات بعدی

تاریخ	رویداد	وضعیت
۱۳ سپتامبر	گزارش حادثه برای MT El Gaia در آب‌های نزدیک عمان	اصل حادثه و عملیات نجات تأیید شده
۱۳ سپتامبر	هند اعلام کرد ۱۳ نفر از ۱۴ خدمه هندی نجات یافته‌اند	تأیید رسمی هند
۱۴ سپتامبر	سپاه اعلام کرد El Gaia با مین در منطقه ممنوعه برخورد کرده است	روایت رسمی ایران
۱۵ سپتامبر	CENTCOM روایت برخورد با مین را رد کرد	روایت رسمی آمریکا
۱۵ سپتامبر	UKMTO گزارش جداگانه‌ای از برخورد پرتابه ناشناس منتشر کرد	حادثه جداگانه؛ عامل نامشخص
۱۷ سپتامبر	فقط سه عبور تجاری از هرمز در داده‌های اولیه ثبت شد	داده رهگیری کشتی‌ها

پرسش‌های پرتکرار درباره نفتکش الگایا

نفتکش الگایا چگونه آسیب دید؟
علت دقیق حادثه مورد اختلاف است. سپاه می‌گوید El Gaia پس از ورود به منطقه ممنوعه با مین برخورد کرد؛ CENTCOM این روایت را رد کرده و آسیب شناور را به حملات ایران نسبت می‌دهد. نتیجه مستقل قطعی هنوز منتشر نشده است.
الگایا متعلق به کدام کشور است؟
El Gaia با شماره IMO 9325336 تحت پرچم پاناما فعالیت می‌کند.
خدمه نفتکش الگایا چه شدند؟
وزارت خارجه هند اعلام کرده ۱۴ تبعه هند روی کشتی حضور داشتند؛ ۱۳ نفر نجات یافتند و یک نفر مفقود اعلام شد.
آیا الگایا یک سوپرنفتکش است؟
در برخی منابع ایرانی از این عنوان استفاده شده، اما ظرفیت مرده حدود ۴۸ هزار تنی El Gaia بسیار کمتر از نفتکش‌های بسیار بزرگ VLCC است؛ بنابراین «نفتکش» توصیف فنی دقیق‌تری است.
آیا تنگه هرمز کاملاً بسته شده است؟
ایران می‌گوید تنگه مسدود و تحت کنترل آن قرار دارد، اما داده‌های رهگیری نشان می‌دهد عبور کاملاً به صفر نرسیده است. روز چهارشنبه سه عبور تجاری در داده‌های اولیه ثبت شد و برخی عبورها نیز ممکن است با AIS خاموش انجام شوند.
آیا پرتابه ناشناس گزارش‌شده توسط UKMTO به الگایا اصابت کرده بود؟
در اطلاعات عمومی موجود چنین ارتباطی تأیید نشده است. با توجه به زمان و مشخصات متفاوت دو گزارش، بهتر است آنها را دو حادثه جداگانه در نظر گرفت مگر اینکه نهاد رسمی خلاف آن را اعلام کند.

جمع‌بندی؛ حادثه الگایا هنوز یک روایت قطعی ندارد

اصل حادثه MT El Gaia، آتش‌سوزی و عملیات نجات خدمه تأیید شده است؛ آنچه همچنان محل اختلاف باقی مانده، علت آسیب به کشتی است. سپاه برخورد با مین در منطقه ممنوعه جنوب هرمز را عامل حادثه معرفی می‌کند و CENTCOM این روایت را رد کرده است.

در همین حال، ۱۳ نفر از ۱۴ خدمه هندی کشتی نجات یافته‌اند و یک نفر مفقود اعلام شده است. حادثه El Gaia نیز تنها رخداد امنیتی اخیر هرمز نیست؛ UKMTO از برخورد یک پرتابه ناشناس با شناوری دیگر خبر داده و داده‌های تازه رهگیری کشتی‌ها نشان می‌دهد تردد تجاری از آبراه همچنان در سطح بسیار پایینی قرار دارد.

بنابراین پیام اقتصادی حادثه از خود اختلاف بر سر «مین یا پهپاد» گسترده‌تر است: تا زمانی که کشتی تجاری در ورودی هرمز با خطر حمله، مین یا پرتابه روبه‌رو باشد، هزینه بیمه، نرخ حمل و ریسک انتقال انرژی نیز عادی نخواهد شد.