تنگه هرمز گلوگاه انرژی جهان است؛ آبراهی باریک میان ایران و عمان که بخش مهمی از تجارت جهانی نفت و LNG از آن عبور میکند. آخرین جدول رسمی اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد میانگین جریان نفت و فرآورده از هرمز از ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز در فصل چهارم ۲۰۲۵ به ۴.۹ میلیون بشکه در روز در فصل دوم ۲۰۲۶ کاهش یافته است. عبور LNG نیز از ۱۰.۵ به ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز رسیده است. با این حال، عددهای روزانه، تعداد کشتیهای ردیابیشده، بارگیری نفت ایران و نرخ بیمه جنگ واحدهای متفاوتی هستند و نباید با یکدیگر مخلوط شوند.
این صفحه هاب اصلی چارسو اقتصاد برای مفهوم «تنگه هرمز» و «گلوگاه انرژی جهان» است. گزارش جداگانه «جریان نفت تنگه هرمز از ۲۱.۶ به ۴.۹ میلیون بشکه در روز» جزئیات عددی جریان نفت را بررسی میکند.
تنگه هرمز چیست و چرا گلوگاه انرژی جهان است؟
تنگه هرمز آبراهی است که خلیج فارس را به دریای عمان و سپس اقیانوس هند متصل میکند. ایران در شمال آن و شبهجزیره مسندم عمان در جنوب قرار دارند.
در باریکترین بخش، عرض تنگه حدود ۲۱ مایل است. مسیرهای کشتیرانی رفت و برگشت در سامانه تفکیک تردد هر کدام حدود دو مایل پهنا دارند و میان آنها یک منطقه حائل دو مایلی قرار گرفته است.
این جغرافیا تقریباً ثابت است؛ چیزی که تغییر میکند حجم نفت، LNG و تعداد کشتیهایی است که در شرایط سیاسی و امنیتی مختلف از آن عبور میکنند.
منبع جغرافیا: U.S. Energy Information Administration.
چقدر نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند؟
پیش از جنگ ۲۰۲۶، تنگه هرمز همچنان مهمترین گلوگاه نفتی جهان بود.
طبق داده EIA، میانگین جریان نفت و فرآورده از هرمز در فصل چهارم ۲۰۲۵ حدود ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز بود.
این جریان شامل ۱۵.۹ میلیون بشکه نفت خام و میعانات و حدود ۵.۷ میلیون بشکه فرآوردههای نفتی بود.
در فصل دوم ۲۰۲۶، پس از تشدید درگیریها، این عدد به ۴.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافت.
یعنی میانگین فصلی جریان نفت هرمز در فصل دوم ۲۰۲۶ فقط حدود ۲۲.۷ درصد سطح فصل چهارم ۲۰۲۵ بوده است.
جدول آخرین وضعیت نفت، LNG، تردد و بیمه در تنگه هرمز
| شاخص | آخرین رقم معتبر | دوره | منبع |
|---|---|---|---|
| کل نفت و فرآورده عبوری | ۲۱.۶ → ۴.۹ میلیون بشکه در روز | ۴Q۲۰۲۵ → ۲Q۲۰۲۶ | EIA |
| نفت خام و میعانات | ۱۵.۹ → ۳.۷ میلیون بشکه در روز | ۴Q۲۰۲۵ → ۲Q۲۰۲۶ | EIA |
| فرآورده نفتی | ۵.۷ → ۱.۱ میلیون بشکه در روز | ۴Q۲۰۲۵ → ۲Q۲۰۲۶ | EIA |
| LNG عبوری | ۱۰.۵ → ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز | ۴Q۲۰۲۵ → ۲Q۲۰۲۶ | EIA |
| تردد کالایی ردیابیشده | ۷ شناور | ۷ سپتامبر ۲۰۲۶ | Reuters / Kpler |
| میانگین ۱۰روزه تردد | حدود ۱۰ شناور در روز | اوایل سپتامبر ۲۰۲۶ | Reuters / Kpler |
| برنت | حدود ۹۷.۴۹ دلار | ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ | Reuters |
| حق بیمه جنگ هرمز | معمولاً ۷.۵ تا ۱۰٪ ارزش بدنه و در برخی موارد بیشتر | اواخر ژوئیه / اوت ۲۰۲۶ | Lloyd’s List |
| حق بیمه پیش از جنگ | حدود ۰.۱۰ تا ۰.۲۵٪ ارزش بدنه | پیش از جنگ ۲۰۲۶ | وزارت حملونقل سنگاپور |
| بارگیری نفت ایران | حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز | اوت ۲۰۲۶ | Reuters / Kpler / Vortexa |
نکته مهم: ارقام EIA میانگین فصلی هستند. عدد هفت شناور یک مشاهده روزانه است. حق بیمه نیز نرخ بازار برای یک سفر است. این اعداد را نباید مستقیم با یکدیگر مقایسه یا میانگینگیری کرد.
آخرین داده رسمی EIA برای تنگه هرمز چیست؟
آخرین STEO منتشرشده تا ۸ سپتامبر مربوط به ۱۱ اوت ۲۰۲۶ است. نسخه بعدی برای ۹ سپتامبر برنامهریزی شده است.
EIA در آخرین گزارش خود برآورد میکند که انتقال نفت و مایعات نفتی از هرمز در فصل دوم ۲۰۲۶ به ۴.۹ میلیون بشکه در روز کاهش یافته است؛ در حالی که فصل چهارم ۲۰۲۵ رقم ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز ثبت شده بود.
این نهاد همچنین تأکید میکند داده AIS از پایان فوریه ۲۰۲۶ در هرمز بسیار غیرقابل اتکاتر شده و ارقام سال ۲۰۲۶ ممکن است با دریافت اطلاعات تازه اصلاح شوند.
به همین دلیل داده فصلی EIA برای تحلیل «رژیم عبور» مناسبتر از یک شمارش لحظهای کشتی است.
منبع: EIA Short-Term Energy Outlook.
چرا LNG تنگه هرمز حتی بیشتر از نفت افت کرده است؟
طبق جدول امنیت انرژی EIA، جریان LNG از هرمز از حدود ۱۰.۵ میلیارد فوتمکعب در روز در فصل چهارم ۲۰۲۵ به تنها ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز در فصل دوم ۲۰۲۶ کاهش یافته است.
یعنی فقط حدود ۷.۶ درصد سطح پیش از جنگ باقی مانده؛ در حالی که برای کل جریان نفت، نسبت باقیمانده حدود ۲۲.۷ درصد است.
یکی از دلایل تفاوت این است که LNG به زیرساخت بسیار تخصصی وابسته است: قطار مایعسازی، مخازن سرد، پایانه ویژه و کشتی LNGبر.
نفت خام از نظر مسیر، ذخیره و نوع نفتکش انعطاف بیشتری دارد، هرچند مسیر جایگزین آن نیز ظرفیت نامحدود ندارد.
قطر یکی از اصلیترین کشورهای در معرض این ریسک است. ساختار شرکتهای انرژی و ظرفیت صادراتی آن را در گزارش «آشنایی با سه شرکت بزرگ انرژی قطر» بررسی کردهایم.
چرا عدد ۱۷ میلیون بشکه با ۴.۹ میلیون بشکه تناقض ندارد؟
وزیر انرژی آمریکا، کریس رایت، در ۲ سپتامبر گفت در دوشنبه پیش از آن حدود ۱۷ میلیون بشکه نفت از تنگه هرمز عبور کرده است.
این عدد یک حجم مربوط به یک روز مشخص است، نه میانگین روزانه فصل.
در مقابل، ۴.۹ میلیون بشکه در روز میانگین کل فصل دوم ۲۰۲۶ است.
۴.۹ میلیون بشکه در روز
میانگین یک دوره سهماهه و مناسب برای مقایسه ساختاری با پیش از جنگ است.
۱۷ میلیون بشکه
حجم ادعایی عبور در یک روز مشخص است و ممکن است تحت تأثیر صف تجمعیافته کشتیها، اسکورت یا تعریف متفاوت عبور باشد.
هفت شناور
تعداد کشتیهای ردیابیشده در یک روز است؛ حجم نفت حملشده آنها از روی تعداد کشتی بهتنهایی قابل محاسبه نیست.
منبع عدد ۱۷ میلیون: Reuters.
تردد کشتیها در هرمز در هفته دوم سپتامبر چقدر است؟
داده تازه Kpler نشان میدهد جریان تجاری هرمز دوباره افت کرده است.
در ۷ سپتامبر فقط هفت شناور کالایی ردیابیشده از تنگه عبور کردند؛ روز قبل این عدد هشت شناور بود.
میانگین ۱۰روزه نیز در روزهای اخیر به حدود ۱۰ کشتی در روز رسیده که پایینترین سطح از ماه مه گزارش شده است.
در ۴ سپتامبر نیز فقط چهار شناور کالایی ثبت شده بود؛ بسیار پایینتر از میانگین ۱۰روزه حدود ۱۵ شناور در آن زمان.
رویترز و Kpler تأکید میکنند کشتیهایی که AIS خود را خاموش کردهاند در این شمارش دیده نمیشوند.
منبع: Reuters / Kpler.
ویدیوی تازه از تردد کشتیها در تنگه هرمز
رویترز در ۲ سپتامبر ۲۰۲۶ ویدیویی از شناورهای حاضر در محدوده تنگه هرمز از سمت مسندم عمان منتشر کرده است. این ویدیو برای بخش جغرافیا و وضعیت واقعی تردد مناسب است.
مشاهده ویدیوی رویترز از شناورهای تنگه هرمز در مسندم عمان
پیشنهاد جایگذاری: این لینک ویدیو را بعد از بخش جغرافیا یا تردد کشتیها بگذار؛ نه وسط جدول. این صفحه هاب تحلیلی است، سیرک ویدیو نیست.
بیمه جنگ چگونه هزینه عبور از تنگه هرمز را بالا میبرد؟
یکی از مهمترین هزینههای غیرمستقیم بحران هرمز، «حق بیمه جنگ» است.
دادههای منتشرشده از بازار بیمه دریایی نشان میدهد قبل از جنگ، نرخهای عبور از منطقه معمولاً حدود ۰.۱۰ تا ۰.۲۵ درصد ارزش بدنه کشتی بود.
در ژوئیه و اوت ۲۰۲۶، نرخهای هرمز در بسیاری از معاملات به حدود ۷.۵ تا ۱۰ درصد ارزش بدنه افزایش یافت و برای بعضی کشتیها حتی بالاتر رفت.
روی یک نفتکش ۱۰۰ میلیون دلاری، نرخ ۰.۲۵ درصد به معنای حدود ۲۵۰ هزار دلار حق بیمه است؛ اما نرخ ۱۰ درصد میتواند به ۱۰ میلیون دلار برای یک سفر برسد.
لویدز لیست نیز گزارش کرده برای VLCCهای گرانتر، هزینه پوشش جنگی یک عبور از هرمز میتواند از ۱۰ میلیون دلار بیشتر شود.
منابع: Lloyd’s List و وزارت حملونقل سنگاپور.
چرا بیمه جنگ «مالیات پنهان ناامنی» است؟
حق بیمه مستقیماً از جیب مصرفکننده پرداخت نمیشود، اما در زنجیره قیمت پخش میشود.
هزینه حمل نفت افزایش مییابد
شرکت کشتیرانی حق بیمه بیشتر را در نرخ کرایه لحاظ میکند.
قیمت تحویلشده انرژی بالا میرود
خریدار فقط نفت نمیخرد؛ حمل، بیمه و ریسک نیز بخشی از قیمت نهایی است.
انبار احتیاطی بیشتر میشود
واردکنندگان ممکن است برای کاهش ریسک تأخیر موجودی بیشتری نگه دارند.
تورم وارداتی افزایش مییابد
هزینه انرژی و حمل به سایر کالاها منتقل میشود.
جزئیات این موضوع در گزارش «بیمه جنگ تنگه هرمز» آمده است.
صادرات نفت ایران از تنگه هرمز چه وضعی دارد؟
برای ایران باید میان سه مفهوم تفاوت گذاشت: بارگیری، عبور موفق از تنگه و تحویل به مقصد.
رویترز در ۱ سپتامبر با استناد به Kpler، Vortexa و TankerTrackers گزارش کرد از ۱۴ ژوئیه ۲۰۲۶ عبور موفق نفت خام ایران از هرمز به مقصد چین متوقف شده است.
در عین حال بارگیری نفت ایران در اوت حدود ۲۲۰ تا ۲۵۵ هزار بشکه در روز برآورد شده؛ یعنی بارگیری صفر نشده است.
برای مقایسه، بارگیری در مارس حدود ۲ میلیون بشکه در روز و در ژوئیه حدود ۷۴۰ هزار بشکه در روز گزارش شده بود.
بارگیری
نفت روی کشتی قرار گرفته است.
عبور موفق
کشتی توانسته از تنگه عبور کند.
تحویل
محموله به مقصد نهایی رسیده و وارد چرخه تجاری شده است.
منبع: Reuters.
قیمت نفت چرا با وجود اختلال هرمز هنوز بالای ۱۰۰ دلار نمانده است؟
در ۸ سپتامبر برنت حدود ۹۷.۴۹ دلار معامله شد.
رویترز توضیح میدهد با وجود اختلال شدید صادرات خاورمیانه، چند عامل جلوی تثبیت نفت بالای ۱۰۰ دلار را گرفتهاند.
بخشی از نفت همچنان از هرمز عبور میکند
جریان فعلی حدود ۴ تا ۵ میلیون بشکه در روز باقی مانده است.
مسیرهای جایگزین فعال شدهاند
عربستان، امارات و عراق بخشی از صادرات را از مسیرهای خارج از هرمز منتقل میکنند.
عرضه خارج از اوپک افزایش یافته است
آمریکا، کانادا و گویان بخشی از کمبود بازار را جبران کردهاند.
رشد تقاضا ضعیفتر شده است
کاهش تقاضای چین نیز از فشار صعودی قیمت کم کرده است.
منبع: Reuters؛ چرا نفت هنوز بالای ۱۰۰ دلار نیست؟.
مسیرهای جایگزین تنگه هرمز چقدر ظرفیت دارند؟
کشورهای خلیج فارس سالهاست برای کاهش وابستگی به هرمز خطوط لوله و بنادر جایگزین ساختهاند.
عربستان میتواند بخشی از نفت را از خط لوله شرق به غرب به بندر ینبع در دریای سرخ منتقل کند. امارات نیز از خط لوله به فجیره در ساحل دریای عمان استفاده میکند.
اما مشکل اصلی ظرفیت است: هیچ مجموعه مسیر جایگزینی نمیتواند بهطور کامل جای جریان بیش از ۲۰ میلیون بشکهای پیش از جنگ را بگیرد.
در مورد LNG محدودیت حتی شدیدتر است، زیرا گاز مایع به زیرساخت تخصصی صادراتی و کشتی ویژه نیاز دارد.
امارات در سپتامبر اعلام کرده در حال گسترش مسیرها، ظرفیت بنادر شرقی و زیرساختهای خارج از هرمز است. جزئیات این تغییر نشان میدهد کشورهای منطقه خود نیز هرمز را یک ریسک ساختاری میبینند، نه یک مسئله موقت.
محدوده دریایی و کریدور جدید ایران چه تغییری ایجاد میکند؟
در ۷ و ۸ سپتامبر، مقامهای ایرانی از آمادهسازی یک محدوده دریایی محدودشده و کریدور جدید کشتیرانی در خلیج فارس سخن گفتند.
جزئیات نهایی جغرافیایی و حقوقی این طرح هنوز بهطور کامل منتشر نشده است؛ بنابراین نباید مرز یا قواعد نهایی آن را قطعی فرض کرد.
اما از نظر اقتصادی، همین اعلام کافی است تا یک عامل دیگر به هزینه عبور اضافه شود: ریسک مقرراتی.
وقتی مالکان کشتی علاوه بر موشک و بیمه باید درباره مسیر مجاز، مجوز و احتمال توقیف نیز تصمیم بگیرند، هزینه عدمقطعیت افزایش مییابد.
جزئیات قواعد اعلامشده ایران را در «قوانین اعلامی ایران برای عبور از تنگه هرمز» بخوانید.
سه شاخصی که باید هر هفته برای تنگه هرمز آپدیت شوند
جریان نفت و LNG
مرجع اصلی برای روند ساختاری، جدول فصلی EIA است.
تعداد تردد کشتیها
داده Kpler و AIS برای دید کوتاهمدت مناسب است، اما باید محدودیت خاموشبودن فرستندهها ذکر شود.
حق بیمه جنگ
این شاخص سریعتر از قیمت نفت نشان میدهد بازار کشتیرانی ریسک منطقه را چقدر جدی میبیند.
اگر این سه شاخص همزمان بهبود پیدا کنند، میتوان از بازگشت واقعی هرمز به وضعیت عادی حرف زد. یک روز پرتردد بهتنهایی برای چنین نتیجهای کافی نیست.
چطور خبرهای تنگه هرمز را بدون افتادن در دام عددها بخوانیم؟
اول واحد را مشخص کنید
بشکه در روز، حجم کل یک روز، میلیارد فوتمکعب یا تعداد کشتی؟
دوره زمانی را بخوانید
فصل، ماه، هفته یا یک روز؟
منبع اولیه را پیدا کنید
EIA، Kpler، Reuters، Lloyd’s یا نقلقول یک مقام؟
بارگیری را با عبور اشتباه نگیرید
این اشتباه برای نفت ایران میتواند کل تحلیل صادرات را معکوس کند.
تنگه هرمز برای اقتصاد ایران چه معنایی دارد؟
برای بازار جهانی، هرمز مسئله عرضه، قیمت نفت و امنیت انرژی است.
برای اقتصاد ایران، مسئله بزرگتر است؛ چون به صادرات نفت، ورود ارز، درآمد بودجه و هزینه واردات نیز متصل میشود.
وقتی بارگیری نفت ادامه دارد اما عبور موفق کاهش مییابد، درآمد ارزی ممکن است با تأخیر، ریسک بیشتر، تخفیف بالاتر یا رشد ذخیره شناور مواجه شود.
به همین دلیل داشبورد جهانی هرمز و داشبورد ایران باید جدا خوانده شوند.
برای بُعد مالی و ارزی این موضوع، گزارش «پترویوان و تنگه هرمز» را ببینید.
تنگه هرمز فقط یک گلوگاه انرژی نیست؛ یک گلوگاه قیمت است
اهمیت هرمز فقط از میزان بشکهای که عبور میکند نمیآید. همین آبراه روی هزینه بیمه، کرایه کشتی، زمان تحویل، قیمت LNG، ذخایر اضطراری و انتظارات بازار اثر میگذارد.
در نتیجه حتی اگر تنگه کاملاً بسته نشود، ناامنی آن میتواند به اقتصاد جهان هزینه تحمیل کند.
همین ویژگی دلیل اصلی عبارت «گلوگاه انرژی جهان» است: هرمز نه فقط جریان فیزیکی انرژی، بلکه قیمت ریسک انرژی را نیز تعیین میکند.
جمعبندی؛ گلوگاه انرژی جهان را با یک عدد روزانه نسنجید
تنگه هرمز همچنان مهمترین گلوگاه انرژی جهان است. آخرین داده رسمی EIA نشان میدهد میانگین جریان نفت از ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز در فصل چهارم ۲۰۲۵ به ۴.۹ میلیون بشکه در فصل دوم ۲۰۲۶ رسیده و عبور LNG نیز از ۱۰.۵ به ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز کاهش یافته است.
در کوتاهمدت، تردد کشتیها همچنان بسیار پایین است: فقط هفت شناور کالایی در ۷ سپتامبر ردیابی شدند و میانگین ۱۰روزه به حدود ۱۰ شناور رسیده است.
در بازار بیمه نیز نرخهای جنگی از حدود ۰.۱۰ تا ۰.۲۵ درصد قبل از جنگ به محدوده چنددرصدی و در بسیاری موارد ۷.۵ تا ۱۰ درصد رسیدهاند.
پس برای تشخیص عادیشدن هرمز باید سه اتفاق همزمان رخ دهد: جریان فصلی نفت و LNG افزایش یابد، تردد کشتیها پایدار شود و حق بیمه جنگ کاهش پیدا کند.
تا آن زمان، یک روز پرتردد یا یک تیتر سیاسی نمیتواند نشان دهد گلوگاه انرژی جهان به وضعیت عادی برگشته است.
پیوند هرمز با راهبرد منطقهای و هزینه جنگ را در «هرمز و علیالطاهر؛ ماتریس پاسخ ایران» بخوانید.
سؤالات پرتکرار درباره تنگه هرمز
تنگه هرمز چیست؟
تنگه هرمز آبراهی میان ایران و عمان است که خلیج فارس را به دریای عمان و اقیانوس هند متصل میکند و یکی از حیاتیترین مسیرهای تجارت انرژی جهان است.
چرا تنگه هرمز گلوگاه انرژی جهان نامیده میشود؟
زیرا پیش از جنگ بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت و حجم بزرگی از LNG روزانه از آن عبور میکرد و مسیر جایگزین کافی برای کل این حجم وجود ندارد.
الان چقدر نفت از تنگه هرمز میگذرد؟
آخرین میانگین رسمی فصلی EIA برای فصل دوم ۲۰۲۶ حدود ۴.۹ میلیون بشکه نفت و فرآورده در روز است. دادههای روزانه ممکن است بسیار بالاتر یا پایینتر باشند.
چقدر LNG از هرمز عبور میکند؟
EIA میانگین فصل دوم ۲۰۲۶ را حدود ۰.۸ میلیارد فوتمکعب در روز اعلام کرده؛ در فصل چهارم ۲۰۲۵ این رقم ۱۰.۵ میلیارد فوتمکعب بود.
چند کشتی در روز از تنگه هرمز عبور میکنند؟
طبق Kpler، در ۷ سپتامبر ۲۰۲۶ فقط هفت شناور کالایی ردیابی شدند و میانگین ۱۰روزه حدود ۱۰ شناور بوده است. کشتیهای دارای AIS خاموش ممکن است در آمار دیده نشوند.
بیمه عبور نفتکش از هرمز چقدر شده است؟
نرخهای جنگی در تابستان ۲۰۲۶ برای بسیاری از سفرها حدود ۷.۵ تا ۱۰ درصد ارزش بدنه گزارش شده؛ در حالی که پیش از جنگ معمولاً حدود ۰.۱۰ تا ۰.۲۵ درصد بود.
آیا تنگه هرمز بسته شده است؟
عبور بهطور کامل متوقف نشده، اما جریان و تعداد شناورها بسیار کمتر از سطح عادی است و محدودیت امنیتی و بیمهای شدید باقی مانده است.
آیا مسیر دیگری میتواند جای تنگه هرمز را بگیرد؟
عربستان و امارات خطوط لوله و بنادر جایگزین دارند، اما ظرفیت این مسیرها برای جایگزینی کامل جریان پیش از جنگ کافی نیست و برای LNG محدودیت بیشتری وجود دارد.
چرا عدد ۱۷ میلیون بشکه با رقم ۴.۹ میلیون متفاوت است؟
۱۷ میلیون بشکه مربوط به ادعای حجم عبور در یک روز مشخص است؛ ۴.۹ میلیون بشکه در روز میانگین رسمی کل فصل دوم ۲۰۲۶ است.
نسخه بعدی داده رسمی تنگه هرمز چه زمانی منتشر میشود؟
EIA انتشار STEO بعدی را برای ۹ سپتامبر ۲۰۲۶ برنامهریزی کرده است؛ پس از انتشار باید جدول این صفحه دوباره بررسی شود.
منابع دادههای گزارش
U.S. Energy Information Administration؛ جریان نفت و LNG
EIA Short-Term Energy Outlook
EIA؛ جایگاه ساختاری هرمز
Reuters / Kpler؛ تردد ۸ سپتامبر
Reuters؛ قیمت نفت
Reuters؛ ادعای عبور ۱۷ میلیون بشکه
Reuters؛ صادرات نفت ایران
Lloyd’s List؛ بیمه جنگ هرمز
وزارت حملونقل سنگاپور؛ نرخهای بیمه قبل و بعد از جنگ
