تنگه هرمز چیست و چرا گلوگاه انرژی جهان است؟ آخرین وضعیت نفت، LNG و کشتی‌ها

تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است؛ آبراهی باریک میان ایران و عمان که پیش از بحران ۲۰۲۶ روزانه بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده و حدود یک‌پنجم تجارت جهانی LNG از آن عبور می‌کرد. در سال ۱۴۰۵ وضعیت این مسیر به‌شدت تغییر کرده است: آخرین جدول رسمی EIA نشان می‌دهد میانگین جریان نفت از ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز در فصل چهارم ۲۰۲۵ به ۴.۹ میلیون بشکه در فصل دوم ۲۰۲۶ کاهش یافته و جریان LNG نیز از ۱۰.۵ به ۰.۸ میلیارد فوت‌مکعب در روز رسیده است. داده‌های تازه سپتامبر در عین حال از بازگشت محدود برخی نفتکش‌ها و LNGبرها حکایت دارد؛ بنابراین هرمز نه کاملاً عادی شده و نه می‌توان وضعیت آن را فقط با عبارت «باز» یا «بسته» توضیح داد.

آخرین به‌روزرسانی: ۷ مهر ۱۴۰۵ / ۲۹ سپتامبر ۲۰۲۶

این صفحه، هاب تحلیلی چارسو اقتصاد برای پاسخ به پرسش‌های «تنگه هرمز چیست؟»، «چرا تنگه هرمز گلوگاه انرژی جهان است؟»، «چه مقدار نفت و LNG از هرمز عبور می‌کند؟» و «وضعیت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز چگونه است؟» است و با انتشار داده‌های معتبر جدید به‌روزرسانی می‌شود.

تنگه هرمز چیست و چرا گلوگاه انرژی جهان است؟

تنگه هرمز آبراهی راهبردی میان ایران و عمان است که خلیج فارس را به دریای عمان و سپس اقیانوس هند متصل می‌کند. ایران در شمال تنگه و شبه‌جزیره مسندم عمان در جنوب آن قرار دارند.

در باریک‌ترین بخش، عرض تنگه حدود ۲۱ مایل است. مسیرهای کشتیرانی رفت و برگشت در سامانه تفکیک تردد هر کدام حدود دو مایل عرض دارند و یک منطقه حائل تقریباً دو مایلی آنها را از یکدیگر جدا می‌کند.

اهمیت تنگه هرمز فقط جغرافیایی نیست. کشورهای بزرگ تولیدکننده نفت و گاز خلیج فارس برای رساندن بخش مهمی از صادرات انرژی خود به آسیا و سایر بازارها به این مسیر وابسته‌اند.

طبق داده‌های اداره اطلاعات انرژی آمریکا، در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰.۷ میلیون بشکه نفت، میعانات و فرآورده‌های نفتی در روز از هرمز عبور می‌کرد. این مقدار بیش از یک‌چهارم تجارت دریایی نفت جهان را تشکیل می‌داد. همچنین حدود یک‌پنجم تجارت جهانی LNG از این تنگه عبور می‌کرد.

به همین دلیل «گلوگاه انرژی جهان» درباره هرمز صرفاً یک تعبیر رسانه‌ای نیست؛ اختلال در این نقطه می‌تواند همزمان عرضه نفت، LNG، کرایه کشتی، بیمه جنگ، قیمت انرژی و هزینه تجارت جهانی را تحت تأثیر قرار دهد.

آخرین وضعیت گلوگاه انرژی جهان در ۱۴۰۵ چیست؟

تصویر هرمز در سال ۲۰۲۶ با شرایط عادی سال‌های قبل تفاوت اساسی دارد. داده‌های رسمی EIA نشان می‌دهد جریان نفت و LNG در نیمه نخست سال به‌شدت کاهش یافته است.

این اعداد میانگین فصلی هستند و نباید با حجم عبور در یک روز مشخص یا تعداد کشتی‌های مشاهده‌شده در AIS اشتباه گرفته شوند.

برای بررسی جزئی‌تر این تفاوت، گزارش چارسو اقتصاد درباره کاهش جریان نفت تنگه هرمز از ۲۱.۶ به ۴.۹ میلیون بشکه در روز را بخوانید.

آخرین وضعیت تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز چیست؟

داده‌های روزانه نشان می‌دهند وضعیت تردد در سپتامبر همچنان بسیار نوسانی است.

در ۲۲ سپتامبر، داده‌های اولیه کشتیرانی مورد استناد رویترز فقط دو شناور کالایی قابل ردیابی را در حال عبور از تنگه نشان می‌داد؛ در حالی که پیش از تشدید بحران، متوسط تردد کشتی‌های بزرگ تجاری بسیار بیشتر بود.

اما این وضعیت ثابت نماند. در ۲۸ سپتامبر رویترز گزارش داد فعالیت LNGبرهای مرتبط با قطر افزایش یافته و چند کشتی مرتبط با قطرانرژی دوباره از هرمز عبور کرده یا در محدوده آن مشاهده شده‌اند.

این تحول به معنی بازگشت کامل تردد به شرایط عادی نیست. بخشی از شناورها ممکن است AIS خود را خاموش کنند و تعداد کشتی‌های قابل مشاهده نیز به‌تنهایی حجم واقعی نفت یا LNG عبوری را نشان نمی‌دهد.

چرا LNG تنگه هرمز برای جهان حیاتی است؟

اهمیت هرمز فقط به نفت مربوط نیست. قطر یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG جهان است و بخش عمده صادرات دریایی آن برای خروج از خلیج فارس باید از تنگه هرمز عبور کند.

EIA اعلام کرده بود در سال ۲۰۲۴ حدود ۲۰ درصد تجارت جهانی LNG از هرمز عبور کرده است. قطر در همان سال حدود ۹.۳ میلیارد فوت‌مکعب LNG در روز از این مسیر صادر می‌کرد و امارات نیز حدود ۰.۷ میلیارد فوت‌مکعب در روز سهم داشت.

حدود ۸۳ درصد LNG عبوری از هرمز در سال ۲۰۲۴ راهی بازارهای آسیایی بود و چین، هند و کره جنوبی از مهم‌ترین مقاصد محسوب می‌شدند.

بحران ۲۰۲۶ این جریان را به‌شدت مختل کرد. EIA اعلام کرده است که بسته‌شدن یا محدودیت شدید هرمز از فوریه ۲۰۲۶ تقریباً ۲۰ درصد عرضه LNG جهان را تحت تأثیر قرار داده است.

برای مشاهده اثر مستقیم این اختلال بر یکی از بزرگ‌ترین صادرکنندگان LNG جهان، گزارش چارسو اقتصاد درباره سقوط ۹۷ درصدی درآمد نفت و گاز قطر و نقش بحران هرمز را بخوانید.

آیا صادرات LNG قطر دوباره از تنگه هرمز شروع شده است؟

نشانه‌هایی از افزایش مجدد تردد وجود دارد، اما هنوز نمی‌توان از بازگشت عادی صادرات سخن گفت.

رویترز در ۲۸ سپتامبر گزارش داد چند LNGبر مرتبط با قطر، از جمله شناورهایی که از پایانه راس‌لفان بارگیری کرده بودند، در مسیر هند، پاکستان و چین از هرمز عبور کرده یا در محدوده آن مشاهده شده‌اند.

در عین حال، قطر همچنان با اختلال جدی صادرات مواجه است. طبق گزارش‌های منتشرشده، صادرات LNG این کشور از آوریل به‌شدت کاهش یافته و قطرانرژی برخی اعلامیه‌های فورس‌ماژور برای مشتریان اروپایی و آسیایی را تمدید کرده است.

بنابراین افزایش اخیر تردد LNG یک نشانه مثبت برای جریان فیزیکی است، اما هنوز معادل عادی‌شدن کامل گلوگاه انرژی جهان نیست.

چرا تنگه هرمز روی قیمت نفت اثر می‌گذارد؟

بازار نفت فقط به مقدار نفتی که واقعاً از هرمز عبور می‌کند واکنش نشان نمی‌دهد؛ احتمال اختلال آینده نیز در قیمت‌گذاری وارد می‌شود.

• ریسک کاهش عرضه

  اگر بازار احتمال دهد بخشی از نفت خلیج فارس نتواند به مقصد برسد، قیمت برای جبران ریسک کمبود احتمالی افزایش پیدا می‌کند.

• افزایش کرایه نفتکش

  ریسک بالاتر باعث افزایش تقاضا برای کشتی‌های مناسب، هزینه اجاره و زمان انتظار می‌شود.

• افزایش بیمه جنگ

  بیمه‌گران برای پذیرش ریسک ورود کشتی و محموله به منطقه پرخطر حق بیمه بیشتری مطالبه می‌کنند.

• افزایش هزینه مسیرهای جایگزین

  انتقال نفت از مسیرهای طولانی‌تر یا عملیات کشتی‌به‌کشتی هزینه لجستیک و زمان تحویل را افزایش می‌دهد.

در ۲۹ سپتامبر نفت برنت برای تحویل نوامبر حدود ۱۰۷ دلار در هر بشکه معامله شد. با این حال، تغییر قیمت نفت را نمی‌توان فقط به هرمز نسبت داد؛ وضعیت تولید، ذخایر، تقاضای جهانی و تحولات سایر زیرساخت‌های انرژی نیز همزمان بر بازار اثر دارند.

بیمه جنگ چگونه تنگه هرمز را به گلوگاه هزینه تبدیل کرده است؟

ریسک هرمز فقط به قیمت هر بشکه نفت محدود نمی‌شود. بیمه دریایی یکی از مهم‌ترین کانال‌هایی است که ناامنی را مستقیماً به هزینه تجارت منتقل می‌کند.

در شرایط پرریسک، مالک کشتی، شرکت حمل و صاحب محموله باید هزینه بیشتری برای پوشش خطر جنگ، خسارت یا توقف عملیات پرداخت کنند.

این هزینه در نهایت می‌تواند وارد کرایه حمل و قیمت تحویل‌شده نفت و LNG شود.

برای تحلیل تخصصی این موضوع، گزارش بیمه جنگ تنگه هرمز و هزینه واقعی عبور نفتکش‌ها در چارسو اقتصاد را ببینید.

آیا مسیر جایگزینی برای تنگه هرمز وجود دارد؟

بله، اما هیچ مسیر واحدی ظرفیت جایگزینی کامل جریان تاریخی هرمز را ندارد.

• خط لوله شرق به غرب عربستان

  این شبکه امکان انتقال بخشی از نفت عربستان به ساحل دریای سرخ و پایانه ینبع را فراهم می‌کند. در سپتامبر ۲۰۲۶ این مسیر نیز با اختلال مواجه شد، هرچند بارگیری نفت از ینبع در ۲۹ سپتامبر دوباره از سر گرفته شد.

• خط لوله امارات به فجیره

  امارات می‌تواند بخشی از نفت خود را مستقیماً به فجیره در دریای عمان منتقل کند و هرمز را دور بزند.

• انتقال کشتی‌به‌کشتی در دریای عمان

  در سال ۲۰۲۶ عملیات STS در نزدیکی عمان برای افزایش انعطاف صادرات نفت و حتی برخی محموله‌های LNG اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

• مسیرهای صادراتی عراق

  مسیرهای شمالی عراق می‌توانند بخشی از وابستگی صادرات جنوب به هرمز را کاهش دهند، اما محدودیت ظرفیت و زیرساخت مانع جایگزینی کامل است.

محدودیت مسیرهای جایگزین یکی از دلایل اصلی است که هرمز همچنان عنوان گلوگاه انرژی جهان را حفظ کرده است.

قوانین عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز چه تغییری کرده است؟

در سال ۱۴۰۵ علاوه بر ریسک نظامی و بیمه‌ای، مقررات و ترتیبات اعلام‌شده برای عبور شناورها نیز به یکی از متغیرهای مهم تبدیل شده است.

ایران مقررات و محدودیت‌هایی را برای بخشی از ترددها اعلام کرده و درباره برخی شناورهایی که آنها را متخلف می‌داند هشدار داده است. وضعیت حقوقی و میزان پذیرش بین‌المللی این ترتیبات موضوع جداگانه‌ای است و باید از اصل تردد فیزیکی کشتی‌ها تفکیک شود.

جزئیات این موضوع در گزارش قوانین اعلامی ایران برای عبور از تنگه هرمز بررسی شده است.

آیا تنگه هرمز اکنون بسته است؟

عبور کشتی‌ها از هرمز کاملاً متوقف نشده است. داده‌های سپتامبر نشان می‌دهد نفتکش‌ها، کشتی‌های تجاری و اخیراً برخی LNGبرها همچنان از مسیر عبور می‌کنند.

اما استفاده از عبارت ساده «تنگه باز است» نیز تمام واقعیت اقتصادی را منتقل نمی‌کند. تردد نسبت به شرایط تاریخی محدودتر و پرریسک‌تر است، برخی عبورها با AIS خاموش انجام می‌شوند و هزینه بیمه و حمل همچنان بالاست.

بنابراین برای تحلیل اقتصادی بهتر است وضعیت هرمز را در سه سطح بررسی کنیم: امکان فیزیکی عبور، حجم واقعی انرژی عبوری و هزینه اقتصادی عبور.

چگونه بفهمیم تنگه هرمز واقعاً به شرایط عادی برگشته است؟

• افزایش پایدار جریان نفت

  یک روز پرتردد کافی نیست. میانگین هفتگی و فصلی نفت باید به سطح تاریخی نزدیک شود.

• بازگشت پایدار LNG

  ازسرگیری منظم صادرات قطر یکی از مهم‌ترین شاخص‌های عادی‌شدن هرمز خواهد بود.

• افزایش تردد قابل ردیابی کشتی‌ها

  بازگشت VLCCها، LNGبرها و کشتی‌های تجاری به الگوی پایدار اهمیت بیشتری از یک جهش روزانه دارد.

• کاهش عبورهای تاریک

  اگر کشتی‌ها برای کاهش ریسک همچنان AIS خود را خاموش کنند، وضعیت امنیتی هنوز عادی تلقی نمی‌شود.

• کاهش بیمه جنگ و کرایه حمل

  بازار بیمه یکی از بهترین شاخص‌ها برای سنجش برداشت تجاری از ریسک منطقه است.

چرا تنگه هرمز فقط گلوگاه نفت نیست؟

تمرکز صرف بر تعداد بشکه‌های نفت، اهمیت واقعی هرمز را کوچک‌تر از واقعیت نشان می‌دهد.

هر اختلال در این آبراه می‌تواند همزمان نفت خام، فرآورده، LNG، بیمه دریایی، کرایه نفتکش، زمان تحویل محموله، سرمایه در گردش شرکت‌های انرژی و انتظارات تورمی را تحت تأثیر قرار دهد.

به همین دلیل، تنگه هرمز در اقتصاد جهانی فقط یک «مسیر حمل نفت» نیست؛ نقطه اتصال امنیت، انرژی، تجارت و قیمت ریسک است.

تنگه هرمز برای اقتصاد ایران چه اهمیتی دارد؟

• صادرات نفت و درآمد ارزی

  توان بارگیری نفت به‌تنهایی کافی نیست؛ نفتکش باید بتواند محموله را از منطقه خارج و به مقصد تحویل دهد.

• هزینه تجارت خارجی

  افزایش ریسک دریایی می‌تواند علاوه بر صادرات نفت، هزینه واردات و صادرات غیرنفتی ایران را نیز افزایش دهد.

• قیمت نفت

  افزایش قیمت جهانی نفت بالقوه ارزش هر بشکه صادراتی را بالا می‌برد، اما کاهش حجم صادرات، تخفیف، بیمه و هزینه حمل می‌تواند بخشی از این مزیت را خنثی کند.

• بازار ارز و انتظارات

  هر تغییری در چشم‌انداز صادرات، درآمد ارزی و ریسک منطقه می‌تواند از مسیر انتظارات بر بازارهای داخلی نیز اثر بگذارد.

جمع‌بندی؛ چرا هرمز همچنان گلوگاه انرژی جهان است؟

تنگه هرمز هنوز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است، اما اهمیت آن در سال ۱۴۰۵ فقط با عدد تاریخی «۲۰ میلیون بشکه در روز» توضیح داده نمی‌شود.

آخرین جدول تفصیلی EIA نشان می‌دهد میانگین جریان نفت از ۲۱.۶ میلیون بشکه در روز در فصل چهارم ۲۰۲۵ به ۴.۹ میلیون بشکه در فصل دوم ۲۰۲۶ رسیده و جریان LNG نیز از ۱۰.۵ به ۰.۸ میلیارد فوت‌مکعب در روز کاهش یافته است.

در اواخر سپتامبر نشانه‌هایی از افزایش مجدد برخی جریان‌ها دیده می‌شود. LNGبرهای مرتبط با قطر دوباره در مسیر مشاهده شده‌اند و صادرات نفت منطقه از مسیرهای مختلف در حال بازیابی بخشی از ظرفیت خود است؛ با این حال، هزینه حمل، بیمه و محدودیت‌های تردد نشان می‌دهد شرایط هنوز با دوره عادی فاصله دارد.

برای تشخیص عادی‌شدن واقعی گلوگاه انرژی جهان باید چهار شاخص را همزمان دنبال کرد: حجم نفت و LNG عبوری، تعداد و نوع کشتی‌ها، هزینه بیمه و کرایه حمل، و میزان استفاده از مسیرهای جایگزین.

سوالات پرتکرار درباره تنگه هرمز و گلوگاه انرژی جهان

• گلوگاه انرژی جهان کجاست؟

  تنگه هرمز یکی از مهم‌ترین گلوگاه‌های انرژی جهان است، زیرا حجم بزرگی از صادرات نفت کشورهای خلیج فارس و LNG قطر برای رسیدن به بازارهای جهانی از این آبراه عبور می‌کند.

• چرا تنگه هرمز برای جهان مهم است؟

  زیرا اختلال در هرمز می‌تواند عرضه نفت و LNG، قیمت انرژی، بیمه کشتی، کرایه نفتکش و هزینه تجارت جهانی را همزمان تحت تأثیر قرار دهد.

• چه مقدار نفت از تنگه هرمز عبور می‌کند؟

  پیش از بحران ۲۰۲۶ بیش از ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآورده در روز از هرمز عبور می‌کرد. آخرین میانگین رسمی EIA برای فصل دوم ۲۰۲۶ حدود ۴.۹ میلیون بشکه در روز است.

• چه مقدار LNG از تنگه هرمز عبور می‌کند؟

  در فصل چهارم ۲۰۲۵ حدود ۱۰.۵ میلیارد فوت‌مکعب LNG در روز از هرمز عبور می‌کرد. این رقم در فصل دوم ۲۰۲۶ به حدود ۰.۸ میلیارد فوت‌مکعب در روز کاهش یافت.

• آیا تنگه هرمز الان بسته است؟

  تردد کاملاً متوقف نشده است. نفتکش‌ها، کشتی‌های تجاری و برخی LNGبرها همچنان عبور می‌کنند، اما حجم تردد و هزینه عبور هنوز با شرایط عادی فاصله دارد.

• اگر تنگه هرمز بسته شود چه اتفاقی برای نفت می‌افتد؟

  اثر دقیق به مدت اختلال، ذخایر جهانی، ظرفیت خطوط لوله جایگزین و واکنش تولیدکنندگان بستگی دارد؛ اما کاهش عرضه قابل دسترس و افزایش هزینه حمل و بیمه می‌تواند فشار صعودی بر قیمت انرژی ایجاد کند.

• آیا مسیر دیگری می‌تواند جای تنگه هرمز را بگیرد؟

  عربستان و امارات خطوط لوله جایگزین دارند و عملیات انتقال کشتی‌به‌کشتی نیز استفاده می‌شود، اما این مسیرها ظرفیت جایگزینی کامل جریان تاریخی هرمز را ندارند؛ محدودیت برای LNG حتی بیشتر است.

• چرا قطر به تنگه هرمز وابسته است؟

  بخش عمده LNG قطر از پایانه راس‌لفان در خلیج فارس صادر می‌شود و برای رسیدن به بازارهای آسیایی و جهانی باید از تنگه هرمز عبور کند.

منابع گزارش

• U.S. Energy Information Administration – World Oil Transit Chokepoints

  منبع داده‌های رسمی جریان نفت، فرآورده و LNG از تنگه هرمز.

• EIA – Short-Term Energy Outlook / Energy Security

  منبع آخرین داده‌های فصلی هرمز و چشم‌انداز محدودیت جریان انرژی در سال ۲۰۲۶.

• EIA – LNG flows through the Strait of Hormuz

  منبع سهم هرمز از تجارت جهانی LNG و مسیر صادرات قطر.

• Reuters – Qatar-linked LNG traffic through Hormuz

  منبع آخرین وضعیت افزایش تردد LNGبرهای مرتبط با قطر در ۲۸ سپتامبر ۲۰۲۶.

• Reuters – Hormuz vessel traffic

  منبع داده تردد قابل ردیابی کشتی‌ها در ۲۲ سپتامبر.

• International Maritime Organization

  مرجع موضع سازمان بین‌المللی دریانوردی درباره ایمنی کشتیرانی و حق عبور از آبراه‌های بین‌المللی.