در شرایطی که کشورهای نوظهور به دنبال کاهش وابستگی به ساختارهای مالی و تجاری تحت سلطه غرب هستند، گروه بریکس به یکی از مهمترین بسترهای همکاری اقتصادی جنوب جهانی تبدیل شده است.
ایجاد سازوکارهای مستقل در حوزه تجارت، مالی و زنجیرههای تامین از جمله اهدافی است که اعضای این بلوک اقتصادی به طور جدی دنبال میکنند.
در همین چارچوب، پیشنهاد روسیه برای راهاندازی بورس غلات بریکس با استقبال اعضا از جمله ایران مواجه شده است. این ابتکار نهتنها میتواند تجارت محصولات کشاورزی را تسهیل کند، بلکه ظرفیت آن را دارد که به یکی از مهمترین ابزارهای تامین امنیت غذایی و کاهش نقش دلار در مبادلات بینالمللی تبدیل شود.
۵ پیام اقتصادی از راهاندازی بورس غلات بریکس
بورس غلات بریکس تنها یک بازار معاملاتی جدید نیست، بلکه بخشی از پروژه بزرگتر کشورهای نوظهور برای بازآرایی تجارت جهانی محسوب میشود. حجم بالای تولید و مصرف مواد غذایی در این بلوک، میتواند این بورس را به یکی از اثرگذارترین مراکز قیمتگذاری محصولات کشاورزی جهان تبدیل کند.
۱- شکلگیری یک بازار با سهم ۴۴ درصدی تولید غلات جهان: پس از گسترش عضویت بریکس در سال ۲۰۲۴، کشورهای عضو حدود ۱.۲۴ میلیارد تن غلات تولید میکنند که معادل ۴۴ درصد تولید جهانی است. این حجم تولید، ظرفیت بالایی برای اثرگذاری بر بازارهای جهانی ایجاد میکند.
۲- کاهش وابستگی به دلار در تجارت کشاورزی: یکی از اهداف اصلی بورس غلات بریکس، تسویه معاملات با ارزهای ملی است. این موضوع میتواند هزینههای مبادلاتی را کاهش داده و وابستگی اعضا به نظام مالی مبتنی بر دلار را محدود کند.
۳- افزایش قدرت قیمتگذاری کشورهای جنوب جهانی: کشورهای عضو بریکس بیش از ۴۰ درصد غلات، گوشت و لبنیات جهان را تولید میکنند. ایجاد یک بورس مشترک میتواند قدرت چانهزنی این کشورها در تعیین قیمتهای جهانی محصولات کشاورزی را افزایش دهد.
۴- تقویت امنیت غذایی اعضا: تجمیع ظرفیتهای تولید و مصرف در قالب یک بازار مشترک، دسترسی کشورهای عضو به منابع غذایی را تسهیل کرده و ریسک اختلال در زنجیرههای تامین را کاهش میدهد.
۵- ایجاد مسیرهای جدید تجاری و لجستیکی: پروژههایی مانند کریدور زمینی غلات چین و روسیه و توسعه هابهای صادراتی جدید، نشان میدهد بریکس در حال طراحی شبکهای مستقل برای تجارت مواد غذایی در سطح جهان است.
بورس غلات بریکس چگونه بازار جهانی را تغییر میدهد؟
بر اساس مذاکرات اخیر میان مقامات کشاورزی ایران و روسیه در حاشیه نشست وزرای کشاورزی بریکس در هند، دو کشور بر توسعه همکاریهای کشاورزی، لجستیکی و تجاری در چارچوب این بلوک اقتصادی تأکید کردند.
هدف اصلی این طرح، ایجاد بستری برای خرید و فروش مستقیم غلات میان اعضای بریکس بدون نیاز به واسطههای سنتی و تسویه دلاری است. در صورت تحقق این هدف، کشورهای صادرکننده بزرگی مانند روسیه، برزیل و هند میتوانند دسترسی آسانتری به بازارهای مصرف در آسیا، آفریقا و خاورمیانه داشته باشند.
آمارها نشان میدهد اعضای بریکس در سال ۲۰۲۳ حدود ۱.۱۷ میلیارد تن غلات تولید و ۱.۱ میلیارد تن مصرف کردهاند. این ارقام پس از عضویت اعضای جدید از جمله ایران، عربستان، مصر و امارات به حدود ۱.۲۴ میلیارد تن تولید و ۱.۲۳ میلیارد تن مصرف افزایش یافته است.
کارشناسان معتقدند این بورس میتواند چهار اثر کلیدی بر اقتصاد جهانی داشته باشد؛ افزایش امنیت غذایی، ارتقای نفوذ کشورهای عضو بر قیمت کالاهای اساسی، کاهش آسیبپذیری در برابر تحریمها و توسعه همکاریهای فناورانه در بخش کشاورزی.
کریدور غلات چین و روسیه؛ مکمل بورس بریکس
در کنار راهاندازی بورس غلات، چین و روسیه پروژه مشترک «کریدور زمینی غلات» را نیز دنبال میکنند. این پروژه با اتصال شبکههای ریلی و مراکز لجستیکی اوراسیا، امکان انتقال سریعتر محصولات کشاورزی را فراهم میکند.
دو کشور در سال ۲۰۲۳ توافقی به ارزش ۲۵ میلیارد دلار برای صادرات ۷۰ میلیون تن غلات و دانههای روغنی روسیه طی ۱۲ سال امضا کردند؛ توافقی که میتواند ساختار سنتی تجارت غلات را دستخوش تغییر کند.
ایران چه منافعی از بورس غلات بریکس خواهد داشت؟
ایران به عنوان یکی از بزرگترین واردکنندگان گندم و نهادههای کشاورزی در منطقه، میتواند از این سازوکار برای تامین پایدارتر و ارزانتر کالاهای اساسی بهره ببرد. حذف واسطههای مالی و امکان استفاده از ارزهای ملی، هزینههای واردات را کاهش خواهد داد.
از سوی دیگر، موقعیت ژئوپلیتیکی ایران در کریدورهای ترانزیتی شمال-جنوب و توافقنامه عشقآباد، فرصت تبدیل شدن به هاب ترانزیت و صادرات مجدد غلات در منطقه را فراهم میکند. این مزیت میتواند درآمدهای ترانزیتی کشور را افزایش داده و نقش ایران را در زنجیره تامین غذایی اوراسیا تقویت کند.
آیا بورس غلات بریکس نظم تجارت جهانی غذا را تغییر میدهد؟
راهاندازی بورس غلات بریکس را میتوان یکی از بلندپروازانهترین پروژههای اقتصادی کشورهای جنوب جهانی دانست. بلوکی که اکنون نزدیک به نیمی از تولید و مصرف غلات جهان را در اختیار دارد، در صورت ایجاد یک بازار منسجم و مستقل، میتواند به رقیبی جدی برای ساختارهای سنتی تجارت جهانی تبدیل شود. اگر چالشهای سیاسی، مالی و لجستیکی این طرح مدیریت شود، بورس غلات بریکس نه تنها امنیت غذایی اعضا را تقویت خواهد کرد، بلکه میتواند موازنه قدرت در بازار جهانی محصولات کشاورزی را نیز دگرگون کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟