رقابت قدرتهای بزرگ جهانی، بیش از هر زمان دیگری از عرصه نظامی به حوزه زیرساختهای حملونقل، کریدورهای تجاری و زنجیرههای تأمین منتقل شده است. در این میان، موقعیت ژئوپلیتیکی ایران بهعنوان حلقه اتصال شرق و غرب، جایگاه ویژهای در معادلات اقتصادی و ترانزیتی منطقه پیدا کرده؛ جایگاهی که به گفته تحلیلگران، میتواند توازن تجارت اوراسیا را تحت تأثیر قرار دهد.
در همین چارچوب، شبکه الجزیره در گزارشی مدعی شده است که افزایش قابل توجه حملونقل ریلی میان ایران و چین، حساسیت واشنگتن نسبت به کریدورهای زمینی ایران را افزایش داده است. این گزارش، حمله به پل ریلی آقتکه در استان گلستان را در چارچوب رقابت بر سر مسیرهای ترانزیتی و تلاش برای افزایش هزینههای لجستیکی ایران تحلیل میکند. این ادعا، تحلیل و ارزیابی الجزیره و کارشناسان نقلشده در گزارش است.
کریدورهای ریلی میدان تازه رقابت اقتصادی قدرتها
زیرساختهای حملونقل دیگر تنها ابزار جابهجایی کالا نیستند، بلکه به یکی از مهمترین مؤلفههای قدرت اقتصادی کشورها تبدیل شدهاند. افزایش ظرفیت کریدورهای ریلی ایران، در کنار توسعه تجارت با چین و کشورهای آسیای مرکزی، موجب شده این مسیرها بیش از گذشته در کانون رقابتهای ژئوپلیتیکی قرار گیرند. بررسی دادههای منتشرشده، پنج نکته مهم را درباره این تحول نشان میدهد.
۱- رشد تردد قطارهای باری تقویت مسیر شرق: بر اساس گزارش الجزیره، ایران طی ماههای اخیر برای کاهش وابستگی به مسیرهای دریایی، تعداد قطارهای باری به مقصد چین را از یک قطار در هفته به یک قطار هر سه تا چهار روز افزایش داده است. این رشد، ظرفیت کریدورهای زمینی را ارتقا داده و نقش ایران را در اتصال شرق آسیا به غرب پررنگتر کرده است.
۲- کریدور گلستان حلقه راهبردی تجارت اوراسیا: پل ریلی آقتکه در استان گلستان بخشی از مسیر راهآهنی است که از طریق ترکمنستان و قزاقستان به هورگاس در منطقه سینکیانگ چین متصل میشود. این مسیر، یکی از شریانهای مهم حملونقل ریلی میان ایران و چین محسوب میشود و توسعه آن میتواند زمان و هزینه انتقال کالا میان دو کشور را کاهش دهد.
۳- تجارت ایران و چین پشتوانه اقتصادی کریدور شرق: چین همچنان بزرگترین شریک تجاری ایران به شمار میرود. طبق آمار منتشرشده در گزارش، ارزش صادرات نفتی ایران به چین در سال گذشته حدود ۳۱.۳ میلیارد دلار بوده و مبادلات غیرنفتی دو کشور نیز به حدود ۱۰ میلیارد دلار رسیده است. این حجم تجارت، اهمیت حفظ و توسعه مسیرهای زمینی میان تهران و پکن را دوچندان کرده است.
۴- کریدورها ابزار جدید رقابت جنگی: کارشناسان معتقدند رقابت میان قدرتهای اقتصادی، بیش از گذشته بر کنترل مسیرهای ترانزیتی متمرکز شده است. در چنین شرایطی، کریدورهای بینالمللی از جمله مسیر شمال–جنوب و خطوط ریلی شرق ایران، علاوه بر کارکرد اقتصادی، به بخشی از معادلات ژئوپلیتیکی و امنیت زنجیرههای تأمین جهانی تبدیل شدهاند.
۵- فرصت ایران برای تبدیلشدن به هاب ترانزیتی: با وجود چالشهای موجود، موقعیت جغرافیایی ایران همچنان یکی از مهمترین مزیتهای رقابتی کشور محسوب میشود. توسعه خطوط ریلی، تکمیل زیرساختهای لجستیکی، اتصال بنادر جنوبی به شبکه ریلی و جذب سرمایهگذاری در کریدورهای بینالمللی میتواند درآمدهای ترانزیتی ایران را افزایش داده و جایگاه کشور را در تجارت اوراسیا تقویت کند.
آیا کریدورهای ایران به مزیت راهبردی اقتصاد کشور تبدیل میشوند؟
رقابت جهانی بر سر کریدورهای حملونقل نشان میدهد مسیرهای ترانزیتی، دیگر صرفاً پروژههای عمرانی نیستند، بلکه به یکی از مهمترین ابزارهای قدرت اقتصادی کشورها تبدیل شدهاند. قرار گرفتن ایران در تقاطع کریدورهای شمال–جنوب و شرق–غرب، ظرفیت قابل توجهی برای افزایش درآمدهای ترانزیتی، توسعه تجارت منطقهای و جذب سرمایهگذاری ایجاد کرده است.
با این حال، بهرهبرداری از این مزیت مستلزم تکمیل زیرساختهای ریلی، افزایش امنیت مسیرهای حملونقل، توسعه همکاریهای منطقهای و تسریع در اجرای پروژههای لجستیکی است. در صورت تحقق این الزامات، ایران میتواند جایگاه خود را بهعنوان یکی از مهمترین گرههای ترانزیتی اوراسیا تثبیت کرده و سهم بیشتری از تجارت بینالمللی را به خود اختصاص دهد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟