در شرایطی که بحرانهای زیستمحیطی و محدودیت منابع پتروشیمی به یکی از دغدغههای مهم اقتصاد ایران تبدیل شده، اتاق اصناف تهران از آغاز بررسی سیاستهای جدید برای کاهش مصرف کیسههای پلاستیکی در سطح فروشگاهها و واحدهای صنفی خبر داده است.
این اقدام میتواند مقدمهای برای تغییر الگوی مصرف در شبکه توزیع و خردهفروشی کشور باشد.
نشست اخیر اتاق اصناف تهران با حضور نمایندگان وزارت صمت، اتحادیههای صنفی، فعالان محیط زیست و مشاوران مجلس، نشان میدهد سیاستگذاران بهدنبال اجرای مدلهای کنترلی مشابه کشورهای توسعهیافته هستند؛ مدلهایی که در آن، دریافت هزینه برای کیسههای پلاستیکی و محدودسازی عرضه رایگان، به ابزار کاهش مصرف تبدیل شده است.
اقتصاد نایلون زیر ذرهبین اصناف
حمیدرضا رستگار، رئیس اتاق اصناف تهران، با تأکید بر ضرورت فرهنگسازی در حوزه مصرف پلاستیک اعلام کرد اتحادیههای صنفی باید نقش پیشران در این مسیر را برعهده بگیرند. به گفته او، فروشگاهها نباید از عرضه رایگان کیسههای پلاستیکی بهعنوان ابزار رقابتی برای جذب مشتری استفاده کنند.
بر اساس تصمیمات اولیه این نشست، قرار است مدل قیمتگذاری کیسههای نایلونی و سایر روشهای محدودسازی مصرف، پس از جمعبندی نهایی به تمامی واحدهای صنفی و فروشگاههای کشور ابلاغ شود؛ اقدامی که میتواند بر رفتار مصرفکنندگان و هزینههای عملیاتی فروشگاهها اثرگذار باشد.
۵ نکته مهم از سیاست جدید اصناف برای کنترل مصرف پلاستیک
در سالهای اخیر، مسئله مصرف بیرویه پلاستیک از یک دغدغه صرفاً زیستمحیطی فراتر رفته و به موضوعی اقتصادی، صنعتی و حتی اجتماعی تبدیل شده است. بسیاری از کشورها با اعمال محدودیت، قیمتگذاری و حذف تدریجی کیسههای پلاستیکی رایگان تلاش کردهاند هم هزینههای سنگین بازیافت و مدیریت پسماند را کاهش دهند و هم الگوی مصرف خانوارها را تغییر دهند.
تجربه جهانی نشان میدهد حتی دریافت هزینهای اندک برای کیسههای پلاستیکی، میتواند رفتار مصرفکنندگان را بهطور محسوسی اصلاح کند و وابستگی بازار خردهفروشی به محصولات پلاستیکی را کاهش دهد.
در ایران نیز اکنون بهنظر میرسد سیاستگذار و اصناف به این جمعبندی رسیدهاند که ادامه روند فعلی، علاوه بر آسیبهای زیستمحیطی، فشار مضاعفی بر زنجیره تأمین مواد اولیه و صنعت پتروشیمی وارد میکند.
از سوی دیگر، محدودسازی مصرف کیسههای نایلونی میتواند آغازگر یک تغییر فرهنگی در بازار خردهفروشی کشور باشد؛ تغییری که نهتنها به کاهش هزینههای شهری و مصرف مواد اولیه منجر میشود، بلکه فرصت شکلگیری بازارهای جدید در حوزه بستهبندیهای جایگزین و محصولات دوستدار محیط زیست را نیز فراهم میکند.
۱- حذف نایلون رایگان؛ آغاز تغییر رفتار مصرفکننده: تجربه جهانی نشان میدهد دریافت هزینه برای کیسههای پلاستیکی، مصرف آنها را تا ۵۰ درصد کاهش میدهد. اجرای این سیاست در فروشگاههای ایران نیز میتواند به تدریج الگوی خرید مشتریان را تغییر دهد.
۲- فشار بر صنعت پتروشیمی؛ دلیل پنهان تصمیم جدید: اشاره اتاق اصناف به کمبود مواد اولیه ناشی از آسیبهای واردشده به زیرساختهای پتروشیمی، نشان میدهد این تصمیم فقط زیستمحیطی نیست و ابعاد اقتصادی و صنعتی نیز دارد.
۳- هزینه جدید برای خانوارها یا صرفهجویی ملی؟: اگرچه قیمتگذاری کیسههای پلاستیکی ممکن است هزینه خرد جدیدی برای مصرفکنندگان ایجاد کند، اما در مقیاس کلان میتواند منجر به کاهش مصرف مواد اولیه، هزینههای بازیافت و آلودگی شهری شود.
۴- اصناف بهدنبال اجرای قانون مغفولمانده: بر اساس اظهارات مطرحشده در نشست، محدودسازی مصرف پلاستیک پیشتر در قوانین دیده شده اما اجرای عملیاتی آن با ضعف نظارت و نبود هماهنگی میان دستگاهها مواجه بوده است.
۵- بازار خردهفروشی در آستانه تغییر فرهنگی: اجرای سراسری این سیاست میتواند فروشگاهها را به سمت استفاده از پاکتهای پارچهای، کاغذی و بستهبندیهای دوستدار محیط زیست سوق دهد؛ بازاری که در بسیاری از کشورها به یک صنعت سودآور تبدیل شده است.
آیا فروشگاهها آماده حذف نایلون رایگان هستند؟
تصمیم اتاق اصناف تهران میتواند آغاز یک تغییر مهم در اقتصاد مصرف و الگوی خرید روزمره باشد؛ تغییری که علاوه بر کاهش فشار بر محیط زیست، به مدیریت مصرف مواد پتروشیمی نیز کمک خواهد کرد. با این حال، موفقیت این سیاست به میزان همراهی فروشگاهها، فرهنگسازی عمومی و نظارت مستمر وابسته است.
اکنون پرسش اصلی اینجاست که آیا بازار خردهفروشی و مصرفکنندگان ایرانی آماده پذیرش هزینه برای کیسههای پلاستیکی هستند، یا مقاومت بازار، اجرای این سیاست را با چالش مواجه خواهد کرد؟
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟