بازار خودرو در هجدهمین روز از مردادماه ۱۴۰۵، همچنان درگیر یکی از عمیقترین شکافهای قیمتی تاریخ صنعت خودروسازی ایران است. مرور جداول قیمت بازار و نمایندگی نشان میدهد که متوسط اختلاف قیمت در محصولات دو خودروساز بزرگ کشور به بیش از ۴۰ درصد رسیده و در برخی مدلهای خاص، این شکاف به بالای ۱۰۰ درصد نیز میرسد. این فاصله نجومی، نهتنها حکایت از ناکارآمدی سیستم قیمتگذاری دستوری دارد، بلکه بستری برای شکلگیری یک رانت عظیم و سیستم توزیع بیمارگونه فراهم کرده که روزانه میلیاردها تومان از جیب مصرفکننده واقعی خارج میشود.
عجیبتر اینکه در شرایطی که خودروسازان از زیاندهی و هزینههای تمام شده بالا سخن میگویند، قیمت بازار آزاد برخی محصولات بیش از دو برابر قیمت کارخانه است؛ پدیدهای که آشکارا نشان از ناهماهنگی عرضه و تقاضا و انباشت تقاضای سرگردان در این بازار دارد. بررسی تطبیقی قیمتها نشان میدهد که بیشترین شکاف قیمتی در محصولات جدید و بهروزتر همچون شاهین اتوماتیک پلاس و سهند S شکل گرفته، در حالی که محصولات قدیمیتر مانند سایپا ۱۵۱، فاصله کمتری با قیمت کارخانه دارند. این الگو، نشان از رفتار سفتهبازانه بازار و خوشبینی به رشد قیمت مدلهای جدید دارد که خودرو را از یک کالای مصرفی به یک کالای سرمایهای و ذخیرهکننده ارزش تبدیل کرده است.
۵ واقعیت تأملبرانگیز از شکاف قیمت ۹۰۰ میلیونی خودروها
- دادههای قیمتی امروز، حکایت از یک ساختار بیمار در بازار خودرو دارد که ریشههای آن به فراتر از عرضه و تقاضای ساده بازمیگردد. در ادامه، ۵ تحلیل کلیدی از این جدول قیمتی ارائه میشود که ابعاد پنهان این شکاف قیمتی را آشکار میسازد.
- ۱. رکوردشکنی شکاف قیمت در شاهین اتوماتیک پلاس
بزرگترین شکاف قیمتی ثبتشده در جدول امروز، مربوط به شاهین اتوماتیک پلاس با اختلاف خیرهکننده ۷۷۶ میلیون و ۳۴۳ هزار تومانی است. این عدد به معنای آن است که خریدار این خودرو در بازار آزاد، مبلغی بیش از دو برابر قیمت کارخانه (۱.۸۳ میلیارد تومان) یعنی ۲.۶۱ میلیارد تومان پرداخت میکند. این رانت ۴۲ درصدی نشان میدهد که تقاضای انباشته برای محصولات جدید ایرانخودرو، بازار را به سمت حبابهای قیمتی سوق داده است. - ۲. چانگان CS۵۵؛ گرانترین خودروی جدول با اختلاف ۱.۸ میلیارد تومانی
در بخش خودروهای مونتاژی، چانگان CS۵۵ با قیمت ۵.۶۱ میلیارد تومانی در بازار آزاد در برابر ۳.۷۹ میلیارد تومان قیمت نمایندگی، رکورددار بیشترین اختلاف مطلق با ۱.۸۲ میلیارد تومان است. این اختلاف ۴۸ درصدی، نشان از تداوم تقاضا برای خودروهای چینی در بازار ثانویه دارد، هرچند که در برخی مدلهای دیگر مانند فوتون، قیمت بازار حتی از قیمت نمایندگی نیز کمتر شده که نشان از کاهش اقبال به برخی محصولات خاص دارد. - ۳. سایپا ۱۵۱؛ نزدیکترین قیمت به نمایندگی
در نقطه مقابل محصولات گرانقیمت، سایپا ۱۵۱ GX با اختلافی حدود ۱۸۵ میلیون تومانی (معادل ۲۰ درصد)، نزدیکترین فاصله قیمتی را به نمایندگی دارد. این موضوع نشان میدهد که در بخش خودروهای ارزانقیمت و قدیمیتر، بازار تا حدی به تعادل نسبی رسیده و تقاضای سفتهبازانه کمتری وجود دارد. اما این تعادل، همچنان با شکاف ۲۰ درصدی، فاصله زیادی با قیمت واقعی و مطلوب مصرفکننده دارد. - ۴. توقف تولید و تأثیر آن بر قیمت بازار
خودروهایی که تولیدشان متوقف شده، رفتار قیمتی متفاوتی را نشان میدهند. برای مثال، ساینا اتوماتیک با قیمت ۱.۷ میلیارد تومان در بازار در حالی که تولیدش متوقف شده، نشان از کمیابی و افزایش قیمت در بازار دست دوم دارد. همچنین خودروهایی مانند هایما S5 پرو و S7 پرو که قیمت نمایندگی ندارند، همچنان با قیمتهای ۴ تا ۴.۸ میلیاردی در بازار معامله میشوند که نشان از پایداری تقاضا برای این برندها علیرغم توقف تولید دارد. - ۵. مدلهای دوگانهسوز؛ مزیت نسبی با قیمت بالاتر
بررسی قیمت مدلهای دوگانهسوز نشان میدهد که این خودروها بهطور میانگین ۷ تا ۱۰ درصد گرانتر از نمونههای بنزینی عرضه میشوند. برای مثال، ساینا دوگانهسوز با قیمت ۱.۳۲ میلیاردی در بازار، حدود ۸۰ میلیون تومان گرانتر از مدل S است. این اختلاف نشان از استقبال مصرفکنندگان از خودروهای کممصرفتر با توجه به ناترازی انرژی و افزایش قیمت بنزین در بلندمدت دارد؛ موضوعی که میتواند راهگشای سیاستگذاران در مدیریت مصرف سوخت باشد.
آیا حباب ۹۰۰ میلیونی خودرو در نیمه دوم سال میترکد؟
نگاهی به روند قیمتی خودروها در ۶ ماه گذشته نشان میدهد که با وجود افزایش قیمتها، شکاف میان بازار و کارخانه نه تنها کاهش نیافته، بلکه در برخی مدلها عمیقتر نیز شده است. تحلیل دادههای تورمی و نقدینگی حاکی از آن است که مادامی که نرخ رشد نقدینگی (بالای ۲۵ درصد) و نرخ تورم سالانه (حدود ۳۵-۴۰ درصد) در سطح فعلی باقی بماند، امکان کاهش چشمگیر قیمت خودرو در بازار آزاد وجود ندارد. با این حال، دو عامل میتواند این معادله را تغییر دهد: اول، افزایش قابلتوجه عرضه از طریق واردات خودرو یا رشد تولید داخلی که فعلاً با موانع ساختاری مواجه است؛ دوم، تغییر سیاستهای پولی و کنترل نقدینگی که میتواند تقاضای سفتهبازانه را کاهش دهد.
پیشبینی تحلیلی نشان میدهد که در کوتاهمدت (۳-۶ ماه آینده)، با توجه به فصل پیک تقاضا در شهریور و مهرماه، احتمال افزایش مجدد قیمتها در بازار آزاد وجود دارد. اما در میانمدت و با توجه به برنامههای اعلامی برای افزایش تولید و واردات، میتوان انتظار کاهش تدریجی شکاف قیمتی به حدود ۲۰-۳۰ درصد را داشت. با این حال، تا زمانی که نظام قیمتگذاری دستوری و روش توزیع فعلی (قرعهکشی و اولویتبندی) اصلاح نشود، رانت ۱۰۰ درصدی در صنعت خودرو به قوت خود باقی خواهد ماند و مصرفکننده واقعی همچنان یا باید هزینههای گزاف بازار آزاد را بپردازد یا سالها در صف دریافت خودرو از کارخانه بماند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟