تغییر مسیر بخشی از تجارت منطقهای از گذرگاههای دریایی به مسیرهای زمینی و ریلی، جایگاه شبکه راهآهن ایران را در مبادلات بینالمللی پررنگتر کرده است. افزایش محدودیتهای حملونقل دریایی در ماههای اخیر، همراه با نیاز کشورهای منطقه به مسیرهای جایگزین، موجب رشد تقاضا برای استفاده از ظرفیت کریدورهای ریلی ایران شده است.
آمارهای اعلامشده نشان میدهد حجم جابهجایی بینالمللی کالا از طریق شبکه ریلی کشور در هفت ماه نخست سال جاری به پنج میلیون تن رسیده که نسبت به مدت مشابه سال گذشته ۳۰ درصد افزایش داشته است.
این رشد در شرایطی اتفاق افتاده که ۱۳ مرز ریلی کشور با افزایش تقاضای حمل کالا مواجه شدهاند. چنین وضعیتی از یکسو فرصت تازهای برای توسعه درآمدهای حملونقل و خدمات لجستیکی فراهم میکند و از سوی دیگر، ضرورت افزایش ظرفیت زیرساختها و تسهیل تشریفات مرزی را نشان میدهد.
در این میان، توسعه خطوط ریلی غرب کشور، تکمیل اتصال سنندج به مرز باشماق و ایجاد مراکز لجستیکی در استان کردستان میتواند نقش مهمی در افزایش سهم ایران از تجارت منطقهای داشته باشد.
بهروزرسانی 24 آبان ۱۴۰۵: جابهجایی پنج میلیون تن کالای بینالمللی از شبکه ریلی ایران در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵، از رشد ۳۰ درصدی این بخش حکایت دارد. افزایش تقاضا برای مسیرهای زمینی، فرصتی برای تقویت درآمدهای ترانزیتی و توسعه کریدورهای تجاری کشور ایجاد کرده است.
رشد ۳۰ درصدی حملونقل ریلی چه معنایی برای اقتصاد ایران دارد؟
بر اساس اظهارات شهریار نقیزاده، مدیر بازرگانی راهآهن جمهوری اسلامی ایران، در هفت ماه نخست سال جاری پنج میلیون تن کالای بینالمللی از شبکه ریلی کشور جابهجا شده است.
با توجه به رشد ۳۰ درصدی اعلامشده، میتوان حجم جابهجایی در مدت مشابه سال گذشته را حدود ۳.۸۵ میلیون تن برآورد کرد. بنابراین افزایش حجم حملونقل بینالمللی ریلی در این دوره تقریباً ۱.۱۵ میلیون تن بوده است.
| شاخص | مقدار |
| حملونقل بینالمللی ریلی در هفت ماه ۱۴۰۵ | ۵ میلیون تن |
| رشد نسبت به مدت مشابه سال گذشته | ۳۰ درصد |
| حجم برآوردی هفت ماه ۱۴۰۴ | ۳.۸۵ میلیون تن |
| افزایش تقریبی حجم جابهجایی | ۱.۱۵ میلیون تن |
| تعداد مرزهای ریلی مواجه با فشار تقاضا | ۱۳ مرز |
این افزایش حجم، نشانه رشد تقاضا برای خدمات حملونقل بینالمللی ریلی ایران است. با این حال، برای محاسبه درآمد حاصل از این رشد باید اطلاعات مربوط به تعرفه حمل، مسافت جابهجایی، ترکیب کالاها و سهم ترانزیت از کل حملونقل بینالمللی مشخص باشد.
چرا تقاضا برای استفاده از راهآهن ایران افزایش یافته است؟
یکی از عوامل اصلی افزایش تقاضا، محدودیتهای ایجادشده در مسیرهای دریایی منطقه و اختلال در تردد تجاری از تنگه هرمز عنوان شده است. در چنین شرایطی، صاحبان کالا برای کاهش وابستگی به یک مسیر مشخص، به استفاده از مسیرهای جایگزین زمینی و ریلی توجه بیشتری نشان میدهند.
ایران به دلیل موقعیت جغرافیایی خود میتواند در اتصال آسیای مرکزی، کشورهای همسایه و مسیرهای تجاری غرب و شرق منطقه نقشآفرینی کند. حملونقل ریلی در جابهجایی محمولههای حجیم و مسیرهای طولانی، بهویژه در صورت وجود زیرساخت مناسب، ظرفیت کاهش هزینه حمل بهازای هر تن کالا را دارد.
بااینحال، بهرهبرداری اقتصادی از این مزیت به عواملی مانند سرعت عبور از مرزها، دسترسی به واگن، هماهنگی گمرکی و قابلیت اطمینان زمان تحویل کالا وابسته است.
مرزهای سرخس و اینچهبرون چه نقشی در توسعه تجارت دارند؟
مرزهای ریلی سرخس و اینچهبرون از مسیرهای مهم ارتباطی ایران با شبکه حملونقل کشورهای شمالی و آسیای مرکزی به شمار میروند.
بر اساس اطلاعات اعلامشده، روزانه سه قطار حامل مجموعا ۵۵ کانتینر وارد کشور میشوند. اگر این روند در تمام روزهای سال بدون تغییر ادامه یابد، ظرفیت جابهجایی ورودی معادل حدود ۲۰ هزار کانتینر در سال خواهد بود.
| شاخص | میزان |
| تعداد قطارهای ورودی روزانه اعلامشده | ۳ قطار |
| تعداد کانتینرهای ورودی روزانه | ۵۵ کانتینر |
| متوسط کانتینر بهازای هر قطار | حدود ۱۸.۳ کانتینر |
| معادل ۳۰ روز فعالیت با همین نرخ | ۱٬۶۵۰ کانتینر |
| معادل ۳۶۵ روز فعالیت با همین نرخ | ۲۰٬۰۷۵ کانتینر |
افزایش ظرفیت این گذرگاهها میتواند به توسعه تجارت با کشورهای آسیای مرکزی و تقویت جایگاه ایران در زنجیره حملونقل منطقهای کمک کند.
راهآهن سنندج چگونه میتواند به قطب لجستیکی غرب کشور تبدیل شود؟
استان کردستان به دلیل نزدیکی به بازار عراق و برخورداری از ظرفیتهای تجاری و مرزی، موقعیت مناسبی برای توسعه خدمات حملونقل و لجستیک دارد. بر اساس آمار اعلامشده، سال گذشته حدود ۷۵ هزار تن کالا در بخش حمل داخلی و ترانزیتی از طریق ایستگاه راهآهن سنندج جابهجا شده است.
فعالان اقتصادی استان معتقدند تکمیل زیرساختهای ریلی و توسعه ارتباط با مرزهای تجاری میتواند زمینه افزایش این حجم را فراهم کند. یکی از مهمترین پیشنهادهای مطرحشده، بررسی چهار فرصت برای ایجاد بندر خشک در استان است.
بندر خشک مرکزی لجستیکی در خشکی است که میتواند خدماتی مانند انبارداری، تجمیع و تفکیک بار، تشریفات گمرکی و انتقال کالا میان شیوههای مختلف حملونقل را ارائه دهد. ایجاد چنین مراکزی در صورت برخورداری از تقاضای کافی و اتصال مناسب به شبکه حملونقل میتواند هزینههای جابهجایی کالا را کاهش دهد.
اتصال راهآهن سنندج به مرز باشماق چه مزایایی دارد؟
تکمیل مسیر ریلی سنندج به مرز باشماق یکی از مطالبات فعالان اقتصادی کردستان است.
این پروژه در صورت اجرا میتواند ارتباط ریلی استان با یکی از گذرگاههای مهم تجارت ایران و اقلیم کردستان عراق را تقویت کند. مهمترین آثار اقتصادی احتمالی این اتصال عبارتاند از افزایش ظرفیت حمل کالاهای صادراتی، کاهش وابستگی به حمل جادهای در بخشی از مسیر، توسعه مراکز انبارداری و لجستیک و ایجاد فرصتهای شغلی در خدمات حملونقل.
البته تحقق این مزایا به حجم واقعی تقاضای حمل، هزینه سرمایهگذاری، تکمیل زیرساختهای مرزی و هماهنگی با شبکه حملونقل طرف مقابل بستگی دارد.
| حوزه | وضعیت اعلامشده | فرصت توسعه |
| ایستگاه راهآهن سنندج | حمل ۷۵ هزار تن کالا در سال گذشته | افزایش ظرفیت جابهجایی |
| بندر خشک | چهار فرصت پیشنهادی | توسعه خدمات لجستیکی |
| مسیر سنندج ـ باشماق | مطالبه تکمیل اتصال ریلی | تقویت تجارت با عراق |
| گردشگری ریلی | پیشنهاد راهاندازی قطار گردشگری | توسعه خدمات گردشگری |
| گردشگری سلامت | ظرفیت جذب مسافر از اقلیم کردستان عراق | افزایش درآمد خدماتی |
چه موانعی سرعت رشد صادرات و ترانزیت را کاهش میدهد؟
با وجود افزایش تقاضا برای حملونقل ریلی، فعالان بخش خصوصی از برخی موانع اداری، مالیاتی و ارزی انتقاد کردهاند.
یکی از مسائل مطرحشده، تفاوت مبنای محاسبات ارزی در فرایند صادرات و سامانههای مربوط است. بر اساس اظهارات سیدکمال حسینی، نایبرئیس اتاق بازرگانی سنندج، برخی صادرکنندگان با تفاوت مبنای دلاری ارزش صادرات و مبنای یورویی در سامانه جامع تجارت مواجهاند.
همچنین تفاوت درصدهای اعلامشده برای رفع تعهد ارزی، ناهماهنگی مهلت ۱۵ ماهه رفع تعهد با برخی مشوقهای مالیاتی و دشواری بازگشت ارز صادراتی از عراق از دیگر مشکلات مطرحشده هستند.
این موارد در قالب مطالبات فعالان اقتصادی بیان شدهاند و برای تعیین دامنه شمول آنها باید مقررات جاری هر گروه صادراتی بررسی شود.
مهمترین چالشها و راهکارهای پیشنهادی
| چالش | پیشنهاد مطرحشده یا راهکار قابل بررسی |
| تفاوت مبنای ارزی صادرات | یکسانسازی مبنای محاسبات و شفافسازی مقررات |
| تفاوت درصدهای رفع تعهد ارزی | تعیین ضوابط روشن برای گروههای صادراتی |
| ناهماهنگی مهلت رفع تعهد با مشوقهای مالیاتی | هماهنگسازی زمانبندی مقررات |
| دشواری بازگشت ارز صادرات به عراق | ایجاد سازوکار بانکی و تسویه شفاف |
| محدودیت صادرات خرد | بررسی امکان مبادلات ریالی تحت ضوابط مشخص |
| فشار تقاضا بر مرزهای ریلی | افزایش ظرفیت عملیاتی و تسهیل تشریفات |
رفع این موانع میتواند به فعالان اقتصادی کمک کند از ظرفیت ایجادشده در شبکه ریلی استفاده بیشتری داشته باشند.
آیا افزایش ترانزیت ریلی میتواند به حفظ منابع ارزی کشور کمک کند؟
توسعه ترانزیت بینالمللی میتواند از طریق ارائه خدمات حملونقل، انبارداری، تخلیه و بارگیری و سایر خدمات لجستیکی، زمینه کسب درآمد برای شرکتهای ایرانی را فراهم کند.
از سوی دیگر، استفاده بیشتر از شبکه ریلی در حمل داخلی، در صورت جایگزینی اقتصادی و عملیاتی با حمل جادهای، میتواند به کاهش مصرف سوخت در برخی مسیرها کمک کند.
این موضوع در شرایط محدودیت منابع انرژی و ضرورت مدیریت هزینههای ارزی اهمیت دارد. با این حال، برای محاسبه میزان صرفهجویی ارزی باید اطلاعاتی مانند نوع ناوگان، مصرف سوخت، مسیر حمل، میزان بار و سهم واقعی جابهجایی منتقلشده از جاده به ریل در دسترس باشد.
جمعبندی؛ رشد ریلی چگونه به فرصت اقتصادی پایدار تبدیل میشود؟
افزایش ۳۰ درصدی حملونقل بینالمللی ریلی ایران در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵، نشاندهنده افزایش تقاضا برای استفاده از شبکه راهآهن کشور در شرایط تغییر مسیر بخشی از تجارت منطقهای است.
جابهجایی پنج میلیون تن کالا، افزایش فشار تقاضا در مرزهای ریلی و توجه فعالان اقتصادی به توسعه زیرساختهای کردستان، ظرفیت قابل توجهی برای گسترش خدمات حملونقل و لجستیک ایجاد کرده است.
با این حال، تبدیل این رشد به درآمد پایدار نیازمند افزایش ظرفیت خطوط و پایانهها، تکمیل اتصالهای مرزی، توسعه بنادر خشک و کاهش موانع اداری و ارزی صادرکنندگان است.
تقویت کریدورهای ریلی میتواند به تنوعبخشی مسیرهای تجارت خارجی، افزایش درآمد خدمات حملونقل و ارتقای نقش ایران در مبادلات منطقهای کمک کند؛ مشروط بر اینکه رشد تقاضا با توسعه زیرساخت و تسهیل تجارت همراه شود.
سوالات متداول
۱. حملونقل بینالمللی ریلی ایران در هفت ماه ۱۴۰۵ چقدر رشد کرده است؟
طبق آمار اعلامشده از سوی مدیر بازرگانی راهآهن، حجم حملونقل بینالمللی کالا ۳۰ درصد افزایش یافته است.
۲. چه میزان کالا از طریق شبکه ریلی کشور جابهجا شده است؟
در هفت ماه نخست سال ۱۴۰۵، پنج میلیون تن کالای بینالمللی از شبکه ریلی کشور جابهجا شده است.
۳. چرا تقاضا برای حملونقل ریلی افزایش یافته است؟
محدودیتهای مسیرهای دریایی، مشکلات تنگه هرمز و توجه فعالان اقتصادی به مسیرهای جایگزین از عوامل اعلامشده هستند.
۴. راهآهن سنندج چه ظرفیتی در حمل کالا دارد؟
بر اساس آمار ارائهشده، سال گذشته حدود ۷۵ هزار تن کالا در بخش حمل داخلی و ترانزیتی از طریق ایستگاه سنندج جابهجا شده است.
۵. اتصال راهآهن سنندج به باشماق چه اهمیتی دارد؟
این اتصال میتواند ظرفیت حمل کالا به مرز عراق را افزایش دهد و زمینه توسعه صادرات و خدمات لجستیکی استان کردستان را فراهم کند.
منبع




نظر شما در مورد این مطلب چیه؟