ثبتنام ۸۸۰ هزار زائر در سامانه سماح تا ۲۸ تیرماه، رکوردی تازه در آمار متقاضیان سفر اربعین محسوب میشود. سازمان حج و زیارت با اجرای تمهیداتی مانند راهاندازی سامانه «همیار اربعین» و استقرار ۱,۳۰۰ راهنما در مسیرها، در تلاش است تا مدیریت این موج عظیم جمعیتی را سامان دهد. اما سوال اساسی اینجاست: آیا زیرساختهای مرزی، اسکان و خدمات درمانی برای میزبانی از جمعیتی که احتمالاً تا پایان ثبتنام به بیش از یک میلیون نفر خواهد رسید، بهاندازه کافی توسعه یافته است؟
بر اساس آمار اعلامی، تنها ۳۴ ایستگاه راهنمایی در کربلا و ۱۳ ایستگاه در نجف برای ارائه خدمات به زائران در نظر گرفته شده است. این در حالی است که تجربه سالهای گذشته نشان داده که تراکم جمعیت در مرزهای شلمچه و چذابه، به ویژه در روزهای اوج بازگشت، میتواند به بحرانهای انسانی و تأخیرهای چندروزه منجر شود. رشیدیان با اشاره به حضور پرشور مردم در تشییع پیکر شهیدان، از «اربعینی متفاوت» سخن گفته، اما این تفاوت اگر با برنامهریزی دقیق همراه نباشد، ممکن است به چالشی بزرگ برای دستگاههای خدماترسان تبدیل شود.
۵ واقعیت کلیدی درباره چالشهای پیشروی اربعین ۱۴۰۵
بررسی آمار و برنامههای اعلامی نشان میدهد که امسال با سه چالش جدی مواجه هستیم: نخست، رشد تصاعدی متقاضیان در مقایسه با سال گذشته؛ دوم، محدودیتهای زیرساختی مرزهای زمینی و هوایی؛ و سوم، نیاز به هماهنگی بیندستگاهی برای ارائه خدمات درمانی و امدادی. در ادامه، پنج نکته کلیدی را از دادههای موجود استخراج میکنیم:
۱. رشد ۱۵ درصدی متقاضیان نسبت به سال گذشته: با ثبتنام ۸۸۰ هزار نفر تا ۲۸ تیر و با در نظر گرفتن اینکه معمولاً ۲۰ تا ۳۰ درصد ثبتنامها در روزهای پایانی انجام میشود، پیشبینی میشود آمار نهایی به حدود ۱.۲ تا ۱.۳ میلیون نفر برسد. این رقم نسبت به اربعین سال گذشته که حدود ۱.۱ میلیون زائر ثبتنام کرده بودند، رشد ۱۵ تا ۲۰ درصدی را نشان میدهد.
۲. نسبت نامناسب راهنما به زائر: استقرار ۱,۳۰۰ نفر راهنما برای هدایت جمعیت ۱.۲ میلیون نفری، به این معناست که هر راهنما باید به طور میانگین به حدود ۹۲۰ زائر خدمات ارائه دهد. این نسبت در روزهای اوج که جمعیت در مرزها متمرکز میشود، میتواند به شدت چالشبرانگیز باشد و کیفیت خدمات راهنمایی را کاهش دهد.
۳. توزیع نامتوازن ایستگاههای راهنمایی: تمرکز ۳۴ ایستگاه در کربلا در مقابل تنها ۸ ایستگاه در سامرا، نشان از عدم توازن در توزیع خدمات دارد. با توجه به اینکه مسیر نجف تا کربلا (حدود ۸۰ کیلومتر) یکی از شلوغترین مسیرهای پیادهروی است، نیاز به ایستگاههای بیشتر در طول این مسیر احساس میشود.
۴. ظرفیت محدود مرزهای هوایی و زمینی: با وجود اینکه فرودگاه امام خمینی (ره) به عنوان یکی از پایگاههای اصلی اعزام زائران خارجی در نظر گرفته شده، اما ظرفیت پروازهای چارتر برای جابهجایی ۸۸۰ هزار نفر بسیار محدود است. در سالهای گذشته، مرزهای زمینی شلمچه و چذابه بیش از ۷۰ درصد جابهجایی زائران را بر عهده داشتهاند که این موضوع فشار بیسابقهای بر زیرساختهای مرزی وارد خواهد کرد.
۵. چالش درمانی با جمعیت ۱.۲ میلیونی: اگرچه هماهنگی با جمعیت هلالاحمر انجام شده، اما تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که تعداد کادر درمانی و آمبولانسهای مستقر در مسیرها، معمولاً پاسخگوی نیازهای درمانی در روزهای اوج نیست. با رشد ۲۰ درصدی جمعیت، نیاز به افزایش حداقل ۳۰ درصدی ظرفیت درمانی احساس میشود.
آیا زیرساختهای اربعین ۱۴۰۵ پاسخگوی ثبتنام گسترده زائران خواهد بود؟
با توجه به روند صعودی ثبتنامها و اعلام سازمان حج و زیارت مبنی بر «اربعینی متفاوت»، به نظر میرسد چالش اصلی امسال نه در ثبتنام، که در مدیریت میدانی و ارائه خدمات در اوج جمعیت خواهد بود. توصیه رشیدیان مبنی بر کوتاهتر کردن مدت اقامت و ثبتنام زودهنگام، هرچند راهگشاست، اما این راهکارها نمیتواند جایگزین توسعه زیرساختهای فیزیکی و افزایش ظرفیت خدماترسانی شود.
نکته امیدوارکننده، راهاندازی سامانه «همیار اربعین» برای مدیریت گمشدگان و استقرار نیروهای راهنما در نقاط کلیدی است. اما این اقدامات، در صورتی که با افزایش تعداد ایستگاههای راهنمایی در مسیرهای میانشهری و تقویت ناوگان حملونقل عمومی همراه نشود، تنها بخش کوچکی از نیازهای زائران را پوشش خواهد داد.
در نهایت، عبور موفق از این موج عظیم جمعیتی، نیازمند هماهنگی فرابخشی میان سازمان حج و زیارت، ستاد اربعین، وزارت کشور، هلالاحمر و دستگاههای امنیتی است. اگر این هماهنگی به موقع و مؤثر انجام نشود، احتمال بروز بحرانهای انسانی و لجستیکی در روزهای ۲۰ تا ۲۵ صفر (مصادف با اوج بازگشت زائران) بسیار بالا خواهد بود و برگ زرینی به نام «اربعین متفاوت» ممکن است به چالشی بزرگ برای نظام مدیریتی کشور تبدیل شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟