ایران و ازبکستان برای تسهیل ترانزیت کالا، کاهش مشکلات تردد کامیونداران و توسعه همکاریهای ریلی، جادهای و هوایی به تفاهم رسیدند. فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی، پس از مذاکرات با مقامهای ازبکستان اعلام کرد که دو کشور برای تشکیل کمیته مشترک احیای کریدورهای منطقهای توافق کردهاند. اهمیت این همکاری در شرایطی افزایش یافته که بر اساس آمار وزارت اقتصاد ازبکستان، در سال ۲۰۲۵ حدود ۵.۳ میلیارد دلار کالای صادراتی و وارداتی این کشور از مسیر ایران عبور کرده است.
توافق ترانزیتی ایران و ازبکستان شامل چه مواردی است؟
مهمترین محور توافق، کاهش موانع جابهجایی کالا و تقویت ارتباطات حملونقلی ایران و ازبکستان در مسیرهای منطقهای است.
فرزانه صادق در سفر به تاشکند با الهام محکماف، وزیر حملونقل ازبکستان، درباره افزایش ظرفیت حمل بار، مشکلات ورود و خروج کالا و تسهیل فعالیت شرکتهای حملونقل گفتوگو کرد.
بر اساس اظهارات وزیر راه، مشکلات رانندگان و کامیونداران دو کشور نیز بررسی شده است.
طرفین همچنین توافق کردند کمیته مشترکی برای پیگیری احیای کریدورهای منطقهای تشکیل دهند.
البته اعلام این توافق به معنای رفع کامل موانع موجود نیست و جزئیات اجرایی و زمانبندی اقدامات باید در نشستهای بعدی مشخص شود.
چرا ازبکستان به مسیر ترانزیتی ایران نیاز دارد؟
ازبکستان کشوری محصور در خشکی است و برای دسترسی به آبهای آزاد به مسیرهای ترانزیتی کشورهای دیگر وابسته است.
ایران از طریق شبکه ریلی و جادهای و بنادر جنوبی، یکی از مسیرهای ارتباطی آسیای مرکزی با بازارهای بینالمللی محسوب میشود.
بر اساس گزارش وزارت اقتصاد و دارایی ازبکستان، در سال ۲۰۲۵ کالاهایی به ارزش حدود ۳.۹ میلیارد دلار به مقصد این کشور از مسیر ایران ترانزیت شدهاند.
همچنین ارزش کالاهای صادراتی ازبکستان که از خاک ایران عبور کردهاند، حدود ۱.۴ میلیارد دلار بوده است.
| شاخص تجاری و ترانزیتی | ارزش |
|---|---|
| واردات ازبکستان از مسیر ایران در سال ۲۰۲۵ | ۳.۹ میلیارد دلار |
| صادرات ازبکستان از مسیر ایران در سال ۲۰۲۵ | ۱.۴ میلیارد دلار |
| مجموع ارزش کالاهای عبوری در دو جهت | ۵.۳ میلیارد دلار |
| سهم مسیر ایران از واردات ازبکستان | حدود ۹ درصد |
| سهم مسیر ایران از صادرات غیرطلایی ازبکستان | حدود ۱۰ درصد |
| تجارت مستقیم دو کشور در نیمه نخست ۲۰۲۶ | ۳۰۵ میلیون دلار |
این ارقام نشان میدهد اهمیت اقتصادی ایران برای ازبکستان فراتر از تجارت مستقیم دو کشور است.
نکته مهم اینکه ارزش ۵.۳ میلیارد دلاری کالاهای عبوری، درآمد ترانزیتی ایران نیست؛ درآمد واقعی به تعرفه حملونقل، خدمات بندری، انبارداری و سایر هزینههای لجستیکی بستگی دارد.
تشکیل کمیته مشترک چه تأثیری بر تجارت منطقهای دارد؟
یکی از مهمترین نتایج مذاکرات، توافق برای تشکیل کمیته مشترک پیگیری کریدورهای منطقهای است.
این کمیته قرار است مسائل مرتبط با اتصال مسیرهای حملونقلی، تسهیل عبور کالا و همکاری با کشورهای مسیر را بررسی کند.
با توجه به اینکه ایران و ازبکستان مرز زمینی مشترک ندارند، همکاری با کشورهای واسط، بهویژه ترکمنستان، اهمیت زیادی دارد.
در مسیرهای ریلی موجود، کالا میتواند از ازبکستان وارد ترکمنستان شده و سپس از طریق گذرگاه سرخس به شبکه ریلی ایران برسد.
تقویت هماهنگی میان این کشورها میتواند به کاهش توقف محمولهها و افزایش قابلیت اطمینان مسیر کمک کند.
مشکلات کامیونداران ایران و ازبکستان چیست؟
رانندگان فعال در مسیرهای بینالمللی ممکن است با هزینههای تردد، تشریفات مرزی، محدودیت مجوزها و زمان انتظار مواجه شوند.
در مذاکرات اخیر، مشکلات ورود و خروج کامیونها و راهکارهای تسهیل فعالیت رانندگان مورد بررسی قرار گرفت.
پیشتر نیز دو کشور در چارچوب همکاریهای حملونقلی، عوارض متقابل ۴۰۰ دلاری تردد ناوگان را حذف کرده بودند.
بر اساس اظهارات وزیر راه در بهمن ۱۴۰۴، تردد ناوگان ازبکستان به ایران در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۱۷ درصد و تردد ناوگان ایرانی به ازبکستان ۱۸ درصد افزایش یافته بود.
این تجربه نشان میدهد اصلاح مقررات و کاهش هزینههای عبور میتواند استفاده از مسیرهای جادهای را تقویت کند.
همکاری ریلی ایران و ازبکستان چگونه توسعه مییابد؟
توسعه حملونقل ریلی یکی از اولویتهای مشترک دو کشور است.
شبکه ریلی ایران میتواند از طریق ترکمنستان به ازبکستان و دیگر کشورهای آسیای مرکزی متصل شود.
در سپتامبر ۲۰۲۶ نیز یک قطار کانتینری آزمایشی از چین با عبور از قزاقستان، ازبکستان و ترکمنستان، مسیر ایران را در برنامه حمل خود قرار داد.
این مسیر بخشی از تلاش کشورهای منطقه برای توسعه ارتباطات تجاری شرق به غرب و شمال به جنوب است.
افزایش هماهنگی گمرکی، سرعت عبور واگنها و ظرفیت پایانههای مرزی میتواند مزیت اقتصادی این مسیر را تقویت کند.
تجارت ایران و ازبکستان چقدر افزایش یافته است؟
بر اساس آمار وزارت سرمایهگذاری، صنعت و تجارت ازبکستان، ارزش مبادلات مستقیم دو کشور در ششماهه نخست ۲۰۲۶ به ۳۰۵ میلیون دلار رسیده است.
این رقم نسبت به مدت مشابه سال گذشته حدود ۳۷.۵ درصد افزایش نشان میدهد.
همچنین ارزش تجارت دو کشور در کل سال ۲۰۲۵ حدود ۵۷۸ میلیون دلار گزارش شده است.
افزایش ظرفیت حملونقل میتواند زمینه گسترش صادرات محصولات کشاورزی، مواد غذایی، کالاهای صنعتی و خدمات فنی را فراهم کند.
بااینحال، افزایش تجارت به عواملی مانند تقاضای بازار، هزینه حمل، تعرفهها و شرایط پرداخت نیز وابسته است.
آیا تعداد پروازهای ایران و ازبکستان افزایش مییابد؟
افزایش ارتباطات هوایی نیز از موضوعات مطرحشده در سفر وزیر راه و شهرسازی بوده است.
به گفته فرزانه صادق، توسعه پروازها میتواند به تقویت روابط اقتصادی و افزایش رفتوآمد فعالان تجاری دو کشور کمک کند.
بااینحال، در گزارش اخیر تعداد پروازهای جدید، مسیرهای مشخص و تاریخ آغاز آنها اعلام نشده است.
بنابراین، موضوع افزایش پروازها فعلاً در مرحله بررسی و پیگیری همکاریها قرار دارد.
سوالات متداول درباره توافق ایران و ازبکستان
ایران و ازبکستان بر سر چه موضوعی توافق کردند؟
دو کشور برای کاهش موانع ترانزیتی، تسهیل تردد کامیونها و توسعه همکاریهای ریلی، جادهای و هوایی تفاهم کردند.
آیا مشکلات ترانزیتی دو کشور برطرف شده است؟
هنوز رفع کامل موانع اعلام نشده و قرار است موضوعات اجرایی از طریق همکاری و کمیته مشترک پیگیری شوند.
مهمترین مسیر ریلی ایران به ازبکستان چیست؟
یکی از مسیرهای موجود از ایران، ترکمنستان و سپس ازبکستان عبور میکند و گذرگاه سرخس در آن نقش دارد.
حجم تجارت ایران و ازبکستان چقدر است؟
ارزش تجارت مستقیم دو کشور در ششماهه نخست ۲۰۲۶ حدود ۳۰۵ میلیون دلار گزارش شده است.
آیا پروازهای جدید میان دو کشور برقرار شده است؟
افزایش پروازها بررسی شده، اما تعداد و زمان آغاز پروازهای جدید در این توافق اعلام نشده است.
جمعبندی؛ فرصت ایران برای تقویت جایگاه ترانزیتی در آسیای مرکزی
توافق ایران و ازبکستان برای تسهیل حملونقل و احیای کریدورهای منطقهای، گامی در مسیر توسعه همکاریهای اقتصادی دو کشور است.
آمار عبور میلیاردها دلار کالا از خاک ایران نشان میدهد ظرفیت قابلتوجهی برای گسترش خدمات حملونقل، لجستیک و فعالیت بنادر وجود دارد.
عملیاتیشدن توافقها، کاهش هزینههای مرزی و تقویت همکاری ریلی با کشورهای واسط میتواند به افزایش درآمد خدمات ترانزیتی، تقویت صادرات غیرنفتی و تثبیت نقش ایران در اتصال آسیای مرکزی به بازارهای جهانی کمک کند.
منابع گزارش
- خبرگزاری تسنیم؛ توافق ایران و ازبکستان برای رفع موانع ترانزیتی، ۱۴ نوامبر ۲۰۲۶
- گزارش دیدار وزیران حملونقل ایران و ازبکستان، ۲۱ آبان ۱۴۰۵
- UzDaily؛ آمار وزارت اقتصاد ازبکستان درباره ارزش ترانزیت از مسیر ایران
- Trend؛ رشد ۳۷.۵ درصدی تجارت ایران و ازبکستان در نیمه نخست ۲۰۲۶
- مؤسسه مطالعات پیشرفته بینالمللی ازبکستان؛ توسعه مسیر ریلی چین، ازبکستان و ایران




نظر شما در مورد این مطلب چیه؟