ترخیص ۷۲ ساعته کالا از گمرک هنوز به‌عنوان یک زمان قطعی برای همه محموله‌ها تأیید نشده است. سیدعلی مدنی‌زاده، وزیر اقتصاد، میانگین زمان «فرایندهای صرفاً گمرکی» را ۷۳ ساعت اعلام کرده؛ اما زمان دریافت مجوزهای سایر دستگاه‌ها و انتقال کالا، جدا از این عدد است. در همین حال، دولت مصوبه «حمل یکسره» را برای انتقال سریع‌تر محموله‌ها از مرز به گمرک مقصد ابلاغ کرده است. این مصوبه می‌تواند زمان رسوب کالا را کاهش دهد، ولی انتقال کالا به گمرک مقصد به معنای ترخیص قطعی آن نیست.
تاریخ انتشار اولیه: ۷ آبان ۱۴۰۵ | آخرین بررسی و به‌روزرسانی: ۷ آبان ۱۴۰۵
آیا ترخیص ۷۲ ساعته کالا در گمرک اجرایی شده است؟
پاسخ کوتاه این است که اجرای عمومی ترخیص همه کالاها ظرف ۷۲ ساعت از اطلاعات رسمی بررسی‌شده قابل تأیید نیست. عددی که مقام مسئول اعلام کرده، به بخشی از فرایند ترخیص مربوط است، نه کل مدت‌زمانی که محموله از هنگام ورود به کشور تا خروج قطعی از گمرک سپری می‌کند.
به گزارش تسنیم از اظهارات وزیر اقتصاد در ۱۶ مهر ۱۴۰۵، میانگین زمان تشریفات صرفاً گمرکی به حدود ۷۳ ساعت رسیده است. مدنی‌زاده هم‌زمان تأکید کرده که بخشی از تأخیرها به فرایندهای خارج از گمرک مربوط می‌شود و کاهش زمان این بخش نیز در دستور کار قرار دارد.
| موضوع | آخرین وضعیت تأییدشده |
|---|---|
| ترخیص همه کالاها ظرف ۷۲ ساعت | تحقق سراسری آن تأیید نشده است. |
| میانگین فرایندهای صرفاً گمرکی | ۷۳ ساعت؛ طبق اعلام وزیر اقتصاد در ۱۶ مهر ۱۴۰۵. |
| مصوبه حمل یکسره کالا | تصویب و ابلاغ شده است؛ اجرای عملی آن به هماهنگی دستگاه‌ها وابسته است. |
| ترخیص قطعی در گمرک مقصد | همچنان نیازمند تکمیل تشریفات، اخذ مجوزهای لازم و انجام تعهدات قانونی است. |
مصوبه جدید حمل یکسره کالا چه تغییری ایجاد می‌کند؟
در روش حمل یکسره، هدف این است که محموله برای انجام همه مراحل اداری و گمرکی در نقطه مرزی متوقف نشود. پس از کنترل‌های اولیه، امکان انتقال کالا تحت نظارت گمرک به گمرک مقصد فراهم می‌شود تا تشریفات اصلی در آنجا انجام گیرد.
طبق متن تصویب‌نامه ستاد ملی گذر، این تصمیم در جلسه ۱۰ مرداد ۱۴۰۵ ستاد به تصویب رسید و در ۱۶ مهر به امضای رئیس‌جمهور رسید. مبنای قانونی آن نیز ماده ۵۷ قانون برنامه هفتم پیشرفت است.
نکته اصلی مصوبه، انتقال محل انجام بخشی از تشریفات از مرز به گمرک مقصد است. در نتیجه، هدف کاهش توقف کامیون‌ها و انباشت کالا در مبادی ورودی است؛ نه حذف کامل نظارت گمرکی.
کالا در طرح حمل یکسره چگونه از مرز به مقصد می‌رسد؟
کنترل اولیه در مرز
محموله پس از ورود، مشمول کنترل‌های ضروری اولیه و در صورت لزوم نمونه‌برداری قرنطینه‌ای می‌شود.
انتقال به گمرک مقصد
با استفاده از رویه‌های مجاز حمل و ترانزیت اداری، کالا می‌تواند بدون انبارش غیرضروری در مرز به گمرک داخلی یا محل مجاز تعیین‌شده منتقل شود.
انجام تشریفات اصلی
ارزیابی کالا، اخذ مجوزهای لازم، تعیین حقوق و عوارض و سایر اقدامات قانونی در گمرک مقصد انجام می‌شود.
ترخیص قطعی یا خروج مجاز
کالا پس از تکمیل الزامات قانونی، مجوز خروج یا ترخیص قطعی دریافت می‌کند. صرف انتقال از مرز، مجوز عرضه یا مصرف آزادانه کالا نیست.
برای بررسی دیگر اقدامات مربوط به کاهش توقف کالا در مبادی ورودی، گزارش پیشین چارسو اقتصاد درباره کاهش رسوب کالا در مرز و اصلاح فرایندهای گمرکی نیز مرتبط است؛ البته آثار اجرایی هر تصمیم باید با داده‌های عملکردی سنجیده شود.
مهلت‌های ۲ ساعت، ۵ روز و ۷ روز در مصوبه چه معنایی دارند؟
برخلاف برداشت احتمالی از عنوان «ترخیص ۷۲ ساعته کالا»، خود مصوبه برای مراحل مختلف زمان‌های متفاوتی تعیین کرده است.
حداکثر ۲ ساعت برای نمونه‌برداری قرنطینه‌ای در مرز
طبق تبصره ۲ ماده ۲، توقف در مرز برای نمونه‌برداری قرنطینه‌ای دامی و گیاهی حداکثر دو ساعت پیش‌بینی شده است. این عدد به معنای تکمیل همه آزمایش‌ها یا ترخیص قطعی کالا ظرف دو ساعت نیست.
شروع نمونه‌برداری حداکثر تا ۲ ساعت پس از اعلام گمرک
ماده ۴ دستگاه‌های مجوزدهنده را مکلف می‌کند پس از اعلام گمرک، نمونه‌برداری را در مهلت مقرر آغاز کنند تا انتقال محموله بی‌دلیل متوقف نشود.
حداکثر ۵ روز برای بررسی و اعلام نظر معمول
برای بخش عمده فرایندهای بررسی، آزمایش، اعلام نظر یا صدور مجوز دستگاه‌های مربوط، سقف پنج‌روزه در متن مصوبه تعیین شده است.
حداکثر ۷ روز برای برخی آزمون‌های زمان‌بر
برای آزمون‌های خاص که در دستورالعمل مربوط مشخص می‌شوند، امکان تعیین مهلت طولانی‌تر تا هفت روز وجود دارد.
بنابراین حتی اگر مرحله صرفاً گمرکی یک محموله در حدود سه روز انجام شود، ممکن است تکمیل مجوزهای تخصصی آن زمان بیشتری نیاز داشته باشد. این تفاوت، مهم‌ترین نکته در ارزیابی ادعای ترخیص ۷۲ ساعته است.
حمل یکسره چگونه هزینه رسوب کالا را کاهش می‌دهد؟
اثر اقتصادی این مصوبه از کوتاه شدن توقف‌های غیرضروری آغاز می‌شود. وقتی محموله برای تخلیه، انبارش و بارگیری مجدد در مرز معطل نماند، احتمال کاهش هزینه‌های توقف ناوگان، انبارداری و جابه‌جایی تکراری وجود دارد.
برای تولیدکننده، اهمیت موضوع بیشتر در زمان تحویل مواد اولیه و امکان برنامه‌ریزی تأمین است. اگر کالا زودتر به مرحله ترخیص قطعی برسد، بنگاه می‌تواند وقفه‌های ناشی از تأخیر در تأمین نهاده‌ها را بهتر مدیریت کند. بااین‌حال، کاهش هزینه نهایی تولید یا قیمت مصرف‌کننده هنوز یک نتیجه اندازه‌گیری‌شده از اجرای سراسری این مصوبه نیست و نباید آن را قطعی گزارش کرد.
در کنار سرعت جابه‌جایی، موانع مالی ترخیص نیز اهمیت دارند. چارسو اقتصاد در گزارش بررسی افزایش اعتبار ضمانت‌نامه‌های گمرکی و شرایط ترخیص درصدی کالا، یکی دیگر از عوامل مؤثر بر تعیین تکلیف محموله‌ها را بررسی کرده است. این تسهیلات از نظر مقرراتی با حمل یکسره تفاوت دارند.
نادرقلی ابراهیمی درباره ترخیص ۷۲ ساعته چه گفته است؟
نادرقلی ابراهیمی، نایب‌رئیس کمیسیون تلفیق بودجه ۱۴۰۵ مجلس، در گفت‌وگویی که ۶ آبان ۱۴۰۵ در تسنیم منتشر شد، از اجرای حمل یکسره به‌عنوان اقدامی برای کاهش زمان رسوب کالا و هزینه‌های تولید حمایت کرده است.
ارزیابی مثبت این نماینده از آثار مورد انتظار طرح، به معنی انتشار آمار عملکردی درباره ترخیص قطعی همه محموله‌ها در ۷۲ ساعت نیست. برای اعلام چنین نتیجه‌ای، آمار واقعی خروج کالا از گمرکات و زمان صدور مجوزهای مرتبط لازم است.
مهم‌ترین مانع اجرای کامل مصوبه چیست؟
چالش اصلی، هماهنگی میان گمرک، دستگاه‌های صادرکننده مجوز و بخش حمل‌ونقل است. اگر محموله سریع‌تر از مرز عبور کند اما در گمرک مقصد برای مجوز استاندارد، بهداشت یا سایر تشریفات منتظر بماند، بخشی از توقف فقط از یک نقطه به نقطه دیگر منتقل شده است.
از سوی دیگر، اجرای بعضی مواد مصوبه به روشن شدن جزئیات عملیاتی نیاز دارد. برای نمونه، نحوه اعمال استثناهای مرتبط با تخصیص ارز و محل اظهار صادراتی، از مواردی است که در گزارش ۲۴ مهر تسنیم درباره ابهام‌های اجرایی مصوبه مطرح شده است.
شاخص تعیین‌کننده موفقیت طرح، صرفاً کوتاه شدن زمان توقف در مرز نیست؛ بلکه باید مدت‌زمان واقعی از ورود محموله تا ترخیص قطعی برای گروه‌های مختلف کالا و گمرکات مختلف منتشر و با دوره قبل مقایسه شود.
جمع‌بندی؛ ترخیص ۷۲ ساعته هنوز یک نتیجه عمومی نیست
مصوبه حمل یکسره، مسیر انتقال کالا از مرز به گمرک مقصد را تسهیل می‌کند و در صورت اجرای هماهنگ می‌تواند بخشی از هزینه‌های ناشی از توقف و انبارداری را کاهش دهد. اما آمار رسمی موجود درباره میانگین ۷۳ ساعته، فقط به فرایندهای گمرکی اشاره دارد و به معنای ترخیص همه محموله‌ها در سه روز نیست.
نتیجه نهایی: حمل یکسره یک تغییر اجرایی در مسیر جابه‌جایی و انجام تشریفات کالا است؛ تحقق ترخیص ۷۲ ساعته برای همه کالاها، تا زمان انتشار داده‌های جامع و قابل مقایسه، تأییدشده محسوب نمی‌شود.
پرسش‌های مرتبط با حمل یکسره و تشریفات گمرکی
آیا حمل یکسره همان ترخیص درصدی کالا است؟
خیر. حمل یکسره به شیوه انتقال محموله و کاهش توقف در مرز مربوط است؛ اما ترخیص درصدی، امکان خروج بخشی از کالای وارداتی واجد شرایط را بر اساس مقررات و مجوزهای مربوط فراهم می‌کند. این دو سازوکار، اهداف و شرایط قانونی متفاوتی دارند.
آیا کالاهای دارویی و غذایی قبل از تأیید بهداشت می‌توانند وارد بازار شوند؟
ترخیص قطعی کالاهای سلامت‌محور همچنان به رعایت ضوابط بهداشتی و فنی وابسته است. مصوبه در شرایط مشخص، انتقال یا نگهداری تحت نظارت و حتی صدور مجوز مشروط به عدم مصرف و توزیع را پیش‌بینی کرده؛ اما این موضوع اجازه عرضه آزادانه کالای تأییدنشده نیست.
آیا صادرکنندگان باید اظهارنامه را در گمرکی غیر از مرز خروج ثبت کنند؟
اصل مقرر در ماده ۵ این است که اظهار صادراتی در گمرکات غیرمرزی انجام شود و مرز خروج محل کنترل نهایی و عبور باشد. بااین‌حال، مصوبه برای برخی شرایط، امکان تعیین استثنا توسط گمرک ایران را نیز پیش‌بینی کرده است.
منابع و مستندات گزارش
- خبرگزاری تسنیم؛ اظهارات وزیر اقتصاد درباره میانگین ۷۳ ساعته فرایندهای گمرکی ـ ۱۶ مهر ۱۴۰۵
- متن کامل تصویب‌نامه تسهیل فرایندهای گمرکی و حمل یکسره کالا، بازنشر گزارش خبرگزاری مهر
- خبرگزاری تسنیم؛ اظهارات نادرقلی ابراهیمی درباره کاهش رسوب کالا ـ ۶ آبان ۱۴۰۵
- خبرگزاری تسنیم؛ بررسی ابهام‌های اجرایی مصوبه حمل یکسره ـ ۲۴ مهر ۱۴۰۵
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟