در شرایطی که بازارهای جهانی هنوز از تبعات جنگ روسیه و اوکراین فاصله نگرفتهاند، تشدید تنشها علیه ایران اکنون به یکی از مهمترین محرکهای جهش قیمت مواد غذایی در جهان تبدیل شده است.
گزارش جدید بانک جهانی نشان میدهد اختلال در تنگه هرمز، افزایش هزینه انرژی و توقف بخشی از صادرات کودهای شیمیایی، زنجیره تامین محصولات کشاورزی را با شوک جدی مواجه کرده است.
بر اساس دادههای منتشرشده، شاخص جهانی مواد غذایی در آوریل ۲۰۲۶ به بالاترین سطح خود از ژانویه ۲۰۲۴ رسیده و تنها طی دو ماه اخیر حدود ۵ درصد افزایش یافته است. رشد قیمتها عمدتاً تحت تاثیر جهش نرخ روغنهای نباتی، خوراک دام و غلات بوده؛ روندی که میتواند فشار تورمی جدیدی بر اقتصادهای واردکننده غذا، بهویژه در خاورمیانه و آفریقا، تحمیل کند.
هرمز گلوگاه جدید تورم غذایی جهان
اقتصاد جهانی در سالهای اخیر بیش از هر زمان دیگری نشان داده که امنیت غذایی، دیگر صرفاً یک مسئله کشاورزی نیست؛ بلکه مستقیماً تحت تأثیر جنگ، بازار انرژی و بحرانهای زنجیره تأمین قرار دارد.
از جنگ روسیه و اوکراین گرفته تا تنشهای تازه در خاورمیانه، هر شوک سیاسی توانسته مسیر قیمت کالاهای اساسی را تغییر دهد و فشار تورمی جدیدی به اقتصادها تحمیل کند. در چنین شرایطی، بازار جهانی غذا به یکی از حساسترین شاخصهای ثبات اقتصادی تبدیل شده است.
اکنون دادههای جدید از رشد قابل توجه قیمت غلات، روغنهای نباتی و نهادههای کشاورزی حکایت دارد؛ روندی که نهتنها هزینه تامین غذا را برای کشورهای واردکننده افزایش داده، بلکه نگرانیها درباره تشدید ناامنی غذایی و گسترش فقر در اقتصادهای آسیبپذیر را نیز بالا برده است.
تداوم اختلال در مسیرهای انرژی، افزایش هزینه حملونقل و رشد قیمت کودهای شیمیایی، زنجیره تامین مواد غذایی را وارد مرحلهای پرریسک کرده؛ مرحلهای که میتواند تبعات آن فراتر از بازارهای کالایی و به حوزههای اجتماعی و سیاسی نیز کشیده شود.
رشد کمسابقه قیمت غلات: بازار غلات در سهماهه نخست ۲۰۲۶ با افزایش ۵ درصدی مواجه شد. قیمت گندم ۹ درصد و ذرت ۴ درصد رشد کرد؛ افزایشی که علاوه بر جنگ، تحت تاثیر نگرانی از خشکسالی و رشد هزینههای کود شیمیایی قرار دارد. کاهش احتمالی سطح زیر کشت در فصل جدید نیز ریسک کمبود عرضه را تشدید کرده است.
روغنهای نباتی در خط مقدم بحران: گروه روغنها و کنجالهها بیشترین واکنش را به بحران اخیر نشان دادهاند. این شاخص طی دو ماه ۱۰ درصد جهش کرده و به سقف دو ساله رسیده است. افزایش بهای نفت خام، تقاضا برای سوختهای زیستی را بالا برده و همین موضوع قیمت روغن سویا و روغن پالم را به شدت تقویت کرده است.
تاثیر مستقیم انرژی بر امنیت غذایی: بازار جهانی غذا وابستگی بالایی به قیمت انرژی دارد. افزایش هزینه حملونقل دریایی، تولید کود و فرآوری محصولات کشاورزی باعث شده هرگونه اختلال در صادرات نفت و گاز، مستقیماً به تورم غذایی منجر شود. در صورت تثبیت نفت بالای ۱۰۰ دلار، فشار هزینهای بر زنجیره غذایی جهانی تشدید خواهد شد.
اقتصادهای واردکننده در معرض بیشترین آسیب: کشورهای حاشیه خلیج فارس، شمال آفریقا و بسیاری از اقتصادهای وابسته به واردات غذا، نخستین قربانیان این موج تورمی هستند. دادهها نشان میدهد تورم مواد غذایی در منطقه منا پس از بسته شدن تنگه هرمز با شتاب محسوسی افزایش یافته و هزینه تامین کالاهای اساسی رشد قابل توجهی داشته است.
هشدار سازمان ملل درباره موج جدید گرسنگی: برنامه جهانی غذای سازمان ملل برآورد کرده در صورت تداوم اختلالات عرضه تا نیمه دوم سال، حدود ۴۵ میلیون نفر دیگر در جهان در معرض گرسنگی حاد قرار خواهند گرفت. بخش عمده این جمعیت در آفریقای جنوب صحرا و کشورهای آسیبپذیر خاورمیانه متمرکز خواهند بود؛ موضوعی که میتواند بحران انسانی تازهای ایجاد کند.
آیا جهان وارد ابرتورم غذایی جدید میشود؟
چشمانداز بازار جهانی غذا همچنان با ریسکهای صعودی همراه است. بانک جهانی پیشبینی کرده در سناریوی پایه، قیمت غلات در سال ۲۰۲۶ حدود ۲ درصد و روغنها و کنجالهها نزدیک به ۴ درصد دیگر افزایش یابد. با این حال، ادامه تنشها در خاورمیانه، تداوم اختلال در تنگه هرمز و همچنین احتمال وقوع النینوی شدیدتر، میتواند این برآوردها را به شکل محسوسی تغییر دهد.
در واقع، بازار جهانی غذا اکنون بیش از هر زمان دیگری به تحولات جنگ وابسته شده است. اگر مسیرهای تامین انرژی و کود شیمیایی به وضعیت عادی بازنگردد، جهان ممکن است با موج تازهای از تورم غذایی، کاهش قدرت خرید و تشدید ناامنی غذایی مواجه شود؛ بحرانی که اثرات آن فراتر از اقتصاد، به حوزههای اجتماعی و سیاسی نیز سرایت خواهد کرد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟