تشدید تنشها در خاورمیانه و تهدیدات متوجه تنگه هرمز، بار دیگر معادلات امنیت انرژی را در سطح جهانی دگرگون ساخته است. کشورهای وابسته به واردات نفت، از اقتصادهای نوظهور آسیایی تا توسعهیافتهترین دولتهای غربی، همصدا به سمت افزایش ظرفیتهای ذخیرهسازی راهبردی گام برداشتهاند. دادههای اعلامشده از سوی شرکتهای دولتی و وزارتخانههای انرژی نشان میدهد که در فاصله تنها دو ماه اخیر، بیش از ۵۰ میلیون بشکه به ظرفیت برنامهریزیشده ذخایر جدید افزوده شده است؛ رقمی که بیانگر درک عمیق دولتها از شکنندگی زنجیره تأمین در شرایط ژئوپلیتیک کنونی است.
با این حال، کارشناسان معتقدند این موج سرمایهگذاری هرچند گامی مؤثر در جهت کاهش آسیبپذیری است، اما در مواجهه با یک بحران تمامعیار نظیر بسته شدن تنگه هرمز که روزانه عبور حدود ۲۰ درصد از نفت جهان از آن عبور میکند، پاسخگوی نیاز فوری بازار نخواهد بود. تحلیلها حاکی از آن است که در صورت بروز اختلالی به وسعت ۱۰ تا ۲۰ میلیون بشکه در روز، ذخایر جدید مانند «سطلهای کوچکی در برابر سیل» عمل کرده و نمیتواند از جهش تاریخی قیمت نفت جلوگیری کند.
۵ پیامد کلیدی افزایش ذخایر راهبردی نفت بر اقتصاد جهانی
اگرچه افزایش ذخایر راهبردی در کوتاهمدت به عنوان یک ابزار روانی برای مهار التهابات بازار عمل میکند، اما اثرات ساختاری و بلندمدتی بر بازار نفت و معادلات سیاسی خواهد داشت. از تغییر الگوی تجارت جهانی نفت تا فشار بر بودجه کشورهای واردکننده، همگی نشان از تحولی عمیق در راهبردهای انرژی دارند. در ادامه، پنج نتیجهی مهم این موج جدید ذخیرهسازی بررسی میشود:
۱. کاهش وابستگی لحظهای به بازارهای نقدی: کشورها با ایجاد این ذخایر، امکان مدیریت مصرف در زمان جهشهای قیمتی را یافته و از فشار فوری تقاضا بر بازار میکاهند.
۲. افزایش اهرم چانهزنی سیاسی تولیدکنندگان: تجمیع ذخایر در دست کشورهای واردکننده، میتواند به عنوان یک اهرم فشار در مذاکرات انرژی با تولیدکنندگان اوپک عمل کند.
۳. تغییر در مسیر کشتیهای نفتکش: با پر شدن مخازن ساحلی، مسیرهای انتقال نفت ممکن است تغییر یابد و هزینههای حملونقل دریایی را تحت تأثیر قرار دهد؛ عاملی که در گزارشهای اخیر کلارکسون به آن اشاره شده است.
۴. رقابت بر سر ظرفیتهای پالایشی: صرف ذخیره نفت خام برای کشورهای فاقد پالایشگاه کافی نیست و این کشورها ناچارند به سمت ذخیره فرآوردههای راهبردی مانند گازوئیل و بنزین حرکت کنند که هزینههای نگهداری بالاتری دارد.
۵. تغییر در اولویتهای سرمایهگذاری زیرساختی: احداث مخازن جدید و تاسیسات ذخیرهسازی، بخش قابل توجهی از سرمایهگذاریهای دولتی را به سمت پروژههای بلندمدت سوق میدهد و از سرمایهگذاری در بخشهای دیگر اقتصاد میکاهد.
آیا ذخایر جدید، ثبات بازار نفت را در بحران آینده تضمین میکنند؟
با استناد به گزارش فایننشال تایمز و اظهارات نیکولا ژاکیه از ناینتی وان، واقعیت تلخ این است که احداث ذخایر راهبردی یک راهکار میانمدت و نه یک راه حل فوری است. در حالی که مجموع ظرفیت جدید تعریفشده توسط هند (۱۳ میلیون بشکه) و آفریقای جنوبی (افزایش به ۳۶ میلیون بشکه) در کنار سایر کشورها، رقمی معادل ۵۰ میلیون بشکه را نشان میدهد، این میزان در برابر اختلال احتمالی ۲۰ میلیون بشکهای در روز، تنها پاسخگوی ۲.۵ روز از بحران خواهد بود. بر اساس دادههای آژانس بینالمللی انرژی، اعضای این نهاد تاکنون ۳۰۰ میلیون بشکه از ذخایر خود را برای مهار قیمتها آزاد کردهاند و چین نیز با در اختیار داشتن ۱.۳ میلیارد بشکه، عملاً نقش «تنظیمکننده خاموش» بازار را ایفا میکند. با این حال، تحلیلگران اسپارتا کامودیتیز هشدار میدهند که تا زمانی که گلوگاههایی چون تنگه هرمز و بابالمندب در کانون ریسکهای ژئوپلیتیک باقی بمانند، بازار نفت در فاز انتظار به سر خواهد برد و افزایش ذخایر، صرفاً ترمز سرعت رشد قیمتها خواهد بود، نه عاملی برای بازگشت به آرامش پایدار. آینده بازار نفت همچنان گرهخورده با تحولات سیاسی ساعات آینده و واکنش بازیگران جهانی به هرگونه تغییر در معادلات خلیج فارس است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟