مخالفت چین با تحریم هواپیماهای ایرانی؛ پاسخ پکن به تهدید تازه آمریکا

وزارت خارجه چین با تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران مخالفت کرد و این اقدامات را غیرقانونی خواند؛ موضعی که تنها یک روز پس از تهدید اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، درباره محدودکردن دسترسی ایرلاین‌های ایرانی به سوخت، خدمات فرودگاهی و فروش بلیت در خارج از کشور اعلام شده است.

به گزارش چارسو اقتصاد، خبرگزاری مهر به نقل از المیادین گزارش داده است که وزارت خارجه چین اعلام کرد با تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران مخالف است و این تحریم‌ها را غیرقانونی می‌داند.

این واکنش در شرایطی منتشر شده که واشنگتن فشار بر صنعت هوانوردی ایران را به یکی از محورهای اصلی کارزار اقتصادی خود تبدیل کرده است. وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶، ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی را تحریم کرد و همزمان تعدادی از شرکت‌ها و واسطه‌های خارجی مرتبط با صنعت هوانوردی ایران را نیز هدف قرار داد.

چین درباره تحریم هواپیماهای ایرانی چه گفت؟

موضع تازه پکن در واکنش به فشارهای آمریکا بر شرکت‌های هواپیمایی ایران اعلام شده است. براساس گزارش مهر، وزارت خارجه چین صراحتاً مخالفت خود را با تحریم‌های آمریکا علیه ایرلاین‌های ایرانی اعلام کرده است.

این موضع از آن جهت اهمیت دارد که اسکات بسنت یک روز قبل مدعی شده بود مقام‌های چینی در کارزار فشار اقتصادی آمریکا علیه ایران «بسیار درگیر» هستند و واشنگتن مذاکراتی را با مقام‌های مالی چین درباره رعایت تحریم‌های ایران انجام داده است.

با این حال، مخالفت اعلام‌شده وزارت خارجه چین نشان می‌دهد که گفت‌وگو میان مقام‌های مالی دو کشور را نمی‌توان به معنای پذیرش سیاسی تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا از سوی پکن دانست.

آمریکا چه تحریم‌هایی علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران اعمال کرده است؟

وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد ۳۶ هدف مرتبط با بخش هوانوردی ایران را تحریم کرده است. در میان این اهداف، ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی قرار دارند که واشنگتن آنها را براساس فرمان اجرایی ۱۳۹۰۲ و به دلیل فعالیت در بخش هوانوردی اقتصاد ایران تحریم کرده است.

این اقدامات بخشی از کارزار گسترده‌تر واشنگتن موسوم به «Operation Economic Outcast» است. چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش «عملیات اقتصادی آمریکا علیه ایران چیست؟» ساختار این کارزار و هدف واشنگتن برای افزایش فشار بر شبکه‌های مالی، تجاری و حمل‌ونقل ایران را بررسی کرده است.

آیا همه پروازهای ایران از اول مهر متوقف می‌شوند؟

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا، در گفت‌وگو با CNBC گفته است که از ۲۳ سپتامبر «همه شرکت‌های هواپیمایی ایران در سراسر جهان متوقف خواهند شد». با این حال، این عبارت باید به‌عنوان هدف و ادعای دولت آمریکا درباره اثر تحریم‌های ثانویه خوانده شود، نه تأیید قطعی توقف تمام پروازهای ایرانی در همه کشورهای جهان.

مکانیسم مورد نظر واشنگتن بر فشار به شرکت‌ها و ارائه‌دهندگان خدمات خارجی استوار است. بسنت گفته است اگر یک هواپیمای ایرانی در فرودگاهی فرود بیاید، شرکت‌های خارجی نباید به آن سوخت، خدمات فرودگاهی یا امکان فروش بلیت ارائه کنند؛ در غیر این صورت ممکن است دسترسی آنها به نظام مالی مبتنی بر دلار آمریکا در معرض خطر قرار گیرد.

بنابراین، تحریم آمریکا به خودی خود به معنای بسته‌شدن همزمان حریم هوایی تمام کشورها به روی هواپیماهای ایرانی نیست. میزان اثرگذاری عملی آن به تصمیم دولت‌ها، فرودگاه‌ها، شرکت‌های خدمات زمینی، بانک‌ها و سایر بازیگران صنعت هوانوردی بستگی دارد.

فشار تحریم‌ها بر پروازهای خارجی ایران آغاز شده است

نشانه‌هایی از اثر عملی فشارهای جدید آمریکا بر شبکه پروازی ایران نیز دیده می‌شود. فایننشال تایمز گزارش داده است که ماهان‌ایر بخشی از پروازهای بین‌المللی خود، از جمله برخی مسیرهای استانبول، آنکارا و مسقط را در شرایط تشدید فشارهای تحریمی متوقف کرده است.

در عین حال، نمی‌توان این موارد را به معنای توقف کامل صنعت هواپیمایی ایران دانست. تفاوت میان «تحریم شرکت‌های هواپیمایی»، «قطع خدمات خارجی به یک ایرلاین» و «توقف کامل تمام پروازهای بین‌المللی ایران» برای ارزیابی اثر واقعی این سیاست اهمیت زیادی دارد.

چرا مخالفت چین با تحریم هواپیماهای ایرانی مهم است؟

واکنش چین از دو جهت برای کارزار فشار اقتصادی آمریکا اهمیت دارد. نخست اینکه واشنگتن برای اجرای تحریم‌های ثانویه به همکاری یا تبعیت بازیگران خارجی نیاز دارد. دوم اینکه چین یکی از مهم‌ترین شرکای اقتصادی ایران است و موضع پکن می‌تواند بر میزان اثرگذاری فشارهای آمریکا در بخش‌هایی از شبکه تجاری و مالی ایران اثر بگذارد.

چین طی سال‌های گذشته بارها با تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا مخالفت کرده و بر حق خود برای حفظ روابط تجاری عادی با کشورهایی مانند ایران تأکید داشته است. وزارت خارجه چین پیش‌تر نیز هشدار داده بود که جنگ اقتصادی و سیاست فشار حداکثری می‌تواند به تشدید تنش و اخلال در نظم اقتصادی و مالی جهانی منجر شود.

آیا مخالفت سیاسی چین مانع اجرای تحریم‌ها می‌شود؟

مخالفت رسمی پکن با تحریم‌های آمریکا الزاماً به این معنا نیست که تمام بانک‌ها، فرودگاه‌ها یا شرکت‌های چینی بدون توجه به ریسک تحریم ثانویه به همکاری با ایرلاین‌های ایرانی ادامه خواهند داد. این دو موضوع باید از یکدیگر تفکیک شوند.

• موضع سیاسی دولت چین

  پکن تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا علیه ایران را رد کرده و از روابط اقتصادی عادی با تهران دفاع می‌کند.

• رفتار شرکت‌ها و بانک‌ها

  بنگاه‌های اقتصادی ممکن است به‌صورت مستقل ریسک از دست دادن دسترسی به دلار، بانک‌های آمریکایی یا بازارهای بین‌المللی را ارزیابی کنند.

• اثر واقعی بر پروازها

  برای مشخص‌شدن دامنه واقعی محدودیت‌ها باید وضعیت مسیرهای خارجی ایرلاین‌های ایرانی، خدمات فرودگاهی و تصمیم کشورهای مقصد پس از ۲۳ سپتامبر بررسی شود.

تقابل روایت چین و آمریکا بر سر تحریم ایران

موضع تازه چین یک اختلاف مهم میان روایت واشنگتن و پکن را آشکار کرده است. بسنت گفته بود مقام‌های چینی در مذاکرات مربوط به رعایت تحریم‌های ایران «بسیار درگیر» بوده‌اند؛ اما وزارت خارجه چین اکنون آشکارا با تحریم شرکت‌های هواپیمایی ایران مخالفت کرده است.

این تفاوت به این معنا نیست که هیچ مذاکره‌ای میان مقام‌های مالی چین و آمریکا انجام نشده است. آنچه فعلاً از منابع عمومی می‌توان تأیید کرد این است که واشنگتن از گفت‌وگو با مقام‌های مالی چین درباره تحریم ایران خبر داده، در حالی که پکن همچنان از نظر رسمی مشروعیت تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا علیه ایران را رد می‌کند.

پرسش‌های پرتکرار درباره مخالفت چین با تحریم هواپیماهای ایرانی

• چین درباره تحریم هواپیماهای ایرانی چه گفت؟

  وزارت خارجه چین اعلام کرده است با تحریم‌های آمریکا علیه شرکت‌های هواپیمایی ایران مخالف است و این اقدامات را غیرقانونی می‌داند.

• آیا پروازهای ایران از اول مهر ۱۴۰۵ کاملاً متوقف می‌شوند؟

  اسکات بسنت گفته است هدف تحریم‌های ثانویه آمریکا توقف فعالیت جهانی ایرلاین‌های ایرانی از ۲۳ سپتامبر است؛ اما توقف تمام پروازها در همه کشورها هنوز یک نتیجه قطعی و تأییدشده نیست و به نحوه اجرای محدودیت‌ها در کشورهای مختلف بستگی دارد.

• آمریکا چند شرکت هواپیمایی ایرانی را تحریم کرده است؟

  وزارت خزانه‌داری آمریکا در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ نام ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی را در چارچوب بسته تحریمی جدید بخش هوانوردی اعلام کرد.

• تحریم ثانویه هواپیمایی ایران چگونه اجرا می‌شود؟

  واشنگتن تهدید کرده است شرکت‌ها و ارائه‌دهندگان خارجی که به ایرلاین‌های تحریم‌شده ایران سوخت، خدمات فرودگاهی یا خدمات تجاری ارائه کنند، ممکن است با محدودیت در دسترسی به نظام مالی آمریکا روبه‌رو شوند.

• آیا چین به پروازهای ایرانی خدمات خواهد داد؟

  موضع سیاسی پکن مخالفت با تحریم‌های آمریکا است، اما در زمان انتشار این گزارش اطلاعات کافی برای نتیجه‌گیری درباره نحوه عملکرد تمام فرودگاه‌ها، بانک‌ها و شرکت‌های خدمات هوانوردی چین پس از ۲۳ سپتامبر وجود ندارد.

جمع‌بندی

مخالفت چین با تحریم هواپیماهای ایرانی، نخستین چالش مهم در برابر روایت واشنگتن درباره همراهی پکن با فشار تازه بر صنعت هوانوردی ایران است. آمریکا ۲۷ ایرلاین ایرانی را تحریم کرده و اکنون تلاش می‌کند با تهدید ارائه‌دهندگان خارجی خدمات هوانوردی، دسترسی این شرکت‌ها به شبکه بین‌المللی را محدود کند. با این حال، مشخص‌شدن اثر واقعی این سیاست به رفتار کشورهای مقصد، فرودگاه‌ها، بانک‌ها و شرکت‌های خدمات هوانوردی پس از ۲۳ سپتامبر بستگی خواهد داشت.

منابع

• وزارت خزانه‌داری آمریکا

  Treasury Grounds Iranian Airlines with Sweeping Sanctions Action

• خبرگزاری مهر؛ موضع وزارت خارجه چین

  واکنش چین به تحریم‌های غیرقانونی آمریکا علیه ایران

• رویترز؛ اظهارات اسکات بسنت

  گزارش رویترز درباره تحریم ثانویه ایرلاین‌های ایرانی و مذاکرات آمریکا و چین