مصرف بنزین در استان تهران طی روزهای اخیر با افزایش ۳۰ درصدی مواجه شده است. محمدصادق عظیمیفر، مدیرعامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآوردههای نفتی ایران، این جهش را ناشی از انتشار شایعات درباره کمبود سوخت دانست و تأکید کرد که زنجیره تأمین و توزیع بنزین در کشور بهصورت پایدار ادامه دارد. با این حال، مراجعه گسترده شهروندان به جایگاههای سوخت، صفهای طولانی در برخی مناطق تهران را شکل داده است.
افزایش ۳۰ درصدی مصرف بنزین در یک بازهٔ زمانی کوتاه، رقمی بیسابقه محسوب میشود که نهتنها نشاندهندهٔ تأثیرپذیری شدید رفتار مصرفکننده از فضای روانی است، بلکه آسیبپذیری شبکه توزیع سوخت در برابر شوکهای تقاضا را نیز آشکار میسازد. این رویداد در شرایطی رخ میدهد که پیشتر گزارشهایی از تشدید ناترازی بنزین در کشور منتشر شده بود .
۵ پیامد اقتصادی جهش ۳۰ درصدی مصرف بنزین در تهران
افزایش ناگهانی مصرف بنزین، پدیدهای صرفاً مقطعی نیست و میتواند نشانههایی از چالشهای عمیقتر در بخش انرژی و اقتصاد کلان باشد. در ادامه، مهمترین پیامدهای این رویداد را بررسی میکنیم:
۱. افزایش فشار بر ذخایر استراتژیک سوخت
با توجه به اینکه متوسط مصرف روزانه بنزین در کشور حدود ۱۲۰ میلیون لیتر برآورد میشود، جهش ۳۰ درصدی در تهران میتواند بهطور میانگین چند میلیون لیتر به مصرف روزانهٔ کشور اضافه کند . هرچند مسئولان از پایداری زنجیره تأمین خبر دادهاند، اما تداوم این روند در روزهای آینده، فشار مضاعفی بر ذخایر استراتژیک و پالایشگاهها وارد خواهد کرد و ممکن است برنامهریزی برای تأمین سوخت ماههای آینده را با چالش مواجه سازد.
۲. تشدید ناترازی عرضه و تقاضای بنزین در بلندمدت
پیشتر گزارشهای رسمی حاکی از آن بود که ایران در سال ۱۴۰۴ با تشدید ناترازی بنزین مواجه شده است . جهش مصرف در تهران، این ناترازی را بهصورت ملموستری آشکار میکند. در شرایطی که افزایش ظرفیت پالایشی با محدودیتهای سرمایهگذاری مواجه است و مصرف نیز بهدلیل رشد جمعیت و افزایش تعداد خودروها روند صعودی دارد، هرگونه شوک تقاضا میتواند شبکه تأمین را با اختلال جدی مواجه کند.
۳. افزایش هزینههای دولت برای تأمین سوخت یارانهای
با توجه به فاصلهٔ عمیق بین قیمت تمامشده و قیمت فروش بنزین، هر لیتر بنزینِ مصرفشده در داخل، بار مالی سنگینی بر بودجهٔ دولت تحمیل میکند. مطابق برآوردها، هزینهٔ دولت برای تأمین هر لیتر بنزین یارانهای، با نرخ ارز نیمایی، بیش از قیمت فروش است . جهش ۳۰ درصدی مصرف، بهمعنای افزایش قابلتوجه کسریِ ناشی از یارانه انرژی است که در نهایت از طریق افزایش کسری بودجه، به موتور محرک تورم تبدیل میشود.
۴. بروز اختلال در شبکه توزیع و شکلگیری صفهای طولانی
صفهای طولانی در جایگاههای سوخت، علاوه بر اتلاف وقت و هزینهٔ شهروندان، میتواند به افزایش مصرف سوختِ ناشی از ترافیک و آمدوشدِ مکرر خودروها نیز دامن بزند. این چرخهٔ معیوب، فشار بر شبکه توزیع را تشدید کرده و فضای روانی بازار را بیش از پیش ملتهب میکند و زمینه را برای شکلگیری تقاضای احتیاطی و افزایش مجدد مصرف فراهم میآورد.
۵. احتمال تداوم رفتار شتابزده و شکلگیری انتظارات تورمی جدید
تجربهٔ سالهای گذشته نشان داده که شایعات مشابه، در موارد متعددی منجر به ازدحام در جایگاهها و حتی تغییر رفتار مصرفکننده در میانمدت شده است. این الگوی رفتاری، میتواند انتظارات تورمی را در حوزهٔ انرژی تقویت کرده و فشار روانی برای افزایش قیمت بنزین را به مطالبه یا پیشبینیِ عمومی تبدیل کند که خود یکی از عوامل تعیینکنندهٔ انتظارات تورمی و رفتار اقتصادی خانوارها به شمار میرود.
آیا ناترازی بنزین، بحران بعدی اقتصاد ایران خواهد بود؟
افزایش ۳۰ درصدی مصرف بنزین در تهران، اگرچه تا حد زیادی ناشی از فضای روانی و شایعات است، اما ریشهای عمیقتر در ناترازی ساختاری تولید و مصرف انرژی دارد. ایران با وجود قرار گرفتن بر روی یکی از بزرگترین ذخایر گازی و نفتی جهان، سالهاست که با الگویِ مصرفِ نابهینه دستبهگریبان است. مطابق آمارهای رسمی، ایران یکی از بالاترین نرخهای شدت مصرف انرژی در جهان را دارد که بخش مهمی از آن ناشی از یارانههای پنهان انرژی و قیمتگذاری دستوری است . بدون اصلاح ساختاری الگوی مصرف و سرمایهگذاری در افزایش ظرفیت پالایشی، جهشهای مقطعی مصرف، هر بار میتواند به هشداری جدی برای شبکه تأمین سوخت تبدیل شود و فاصله میان عرضه و تقاضا را به بحرانی لاینحل نزدیکتر کند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟