سخنگوی دولت: درباره قیمت‌های جدید بنزین هنوز تصمیم نهایی اتخاذ نشده است

شایعات درباره قیمت جدید بنزین بار دیگر تالارهای اقتصادی را تحت تأثیر قرار داد، اما این بار واکنش دولت نشان از فاصله عمیق بین گمانه‌زنی‌های رسانه‌ای و واقعیت‌های پشت درهای بسته تصمیم‌گیری دارد. تکذیب قیمت ۸۰ هزار تومانی توسط سخنگوی دولت، اگرچه موقتاً التهابات را فروکش کرد، اما اصل پرسش درباره «مدیریت مصرف سوخت» همچنان بر جای خود باقی است. در شرایطی که کسری بودجه و رشد نقدینگی، دولت را به سمت منابع جدید درآمدی سوق می‌دهد، هرگونه تغییر در حامل‌های انرژی می‌تواند معادلات کلان اقتصادی را دستخوش تحول کند.

نکته کلیدی در اظهارات امروز، تأکید بر «ابعاد اجتماعی و اقتصادی» به‌عنوان مؤلفه‌های موازی است. این رویکرد نشان می‌دهد که دولت به‌خوبی وابستگی متقابل بین قیمت سوخت و تورم انتظاری را درک کرده است. با توجه به تجربه تلخ اجرای طرح‌های قبلی، به نظر می‌رسد کارگروه‌های تخصصی به‌دنبال الگویی هستند که همزمان با کاهش شدت انرژی، فشار حداقلی بر دهک‌های پایین درآمدی وارد کند؛ اما سؤال اینجاست که آیا چنین الگویی بدون ایجاد شوک قیمتی امکان‌پذیر است؟

۵ سناریوی پنهان در پشت پرده قیمت بنزین

مدیریت مصرف سوخت در ایران همواره به معمای پیچیده‌ای شبیه بوده که هر گره‌گشایی در آن، با گره‌های دیگری همراه است. داده‌های آماری نشان می‌دهد که مصرف روزانه بنزین در سال جاری نسبت به مدت مشابه سال قبل بیش از ۷ درصد رشد داشته، در حالی که ظرفیت پالایشگاهی پاسخگوی این تقاضای فزاینده نیست. از سوی دیگر، اختلاف فاحش قیمت داخلی و منطقه‌ای، پای قاچاق را به معادلات باز کرده است. این ۵ نکته، نما‌یی تحلیلی از عواملی است که هر تصمیم‌گیری را به چالش می‌کشد و نشان می‌دهد چرا هنوز عددی روی میز نیست.

1. شوک تورمی روانی: بررسی تورم انتظاری در ماه‌های گذشته نشان می‌دهد که کوچک‌ترین گمانه‌زنی درباره قیمت انرژی، به افزایش قیمت‌ها در سایر کالاها دامن می‌زند. در صورت اعلام قیمت جدید، نرخ تورم ماهانه احتمالاً رکورد ۳ درصدی را جابه‌جا خواهد کرد.

2. معادله یارانه پنهان: با احتساب نرخ ارز نیمایی، یارانه پنهان تخصیص‌یافته به هر لیتر بنزین حدود ۲۰ تا ۲۵ هزار تومان برآورد می‌شود که رقمی معادل ۴۰ درصد از منابع درآمدی هدفمندی را به خود اختصاص داده است. این رقم، فشار مضاعفی بر کسری بودجه وارد می‌کند.

3. قاچاق معکوس: اختلاف قیمت فعلی با کشورهای همسایه (حدود ۷۰ تا ۸۰ سنت) به‌حدی است که روزانه چیزی نزدیک به ۱۰ تا ۱۲ میلیون لیتر بنزین از مرزها خارج می‌شود. هرگونه افزایش قیمت داخلی، این حاشیه سود قاچاق را کاهش داده و به بهبود تراز تجاری انرژی کمک می‌کند.

4. الگوی مصرف خانوار: بر اساس داده‌های مرکز آمار، ضریب مصرف سوخت در دهک‌های پایین درآمدی تقریباً ۲.۵ برابر دهک‌های بالا است (به دلیل خودروهای فرسوده). این یعنی اصلاح قیمت بدون بسته جبرانی، به‌معنای انتقال مستقیم هزینه از طبقه مرفه به فقیر است.

5. تاب‌آوری سیاسی: تجربه اصلاحات قیمتی در ادوار گذشته نشان داده که هرگونه تغییر بدون مشاوره عمومی، هزینه سیاسی سنگینی برای دولت به همراه داشته است. در آستانه سال انتخابات، احتمال اتخاذ تصمیمات پلکانی یا مبتنی بر کارت‌های هوشمند بیش از تغییرات ناگهانی ارزیابی می‌شود.

آیا کیسه صبر دولت پاره می‌شود؟

با توجه به شاخص‌های اقتصادی، به‌نظر می‌رسد دولت در تله‌ای بین «تداوم وضع موجود» و «شوک درمانی» گرفتار شده است. کسری بودجه ۴۰۰ هزار میلیارد تومانی در کنار رشد ۱۲ درصدی مصرف سوخت، معادله را به سمتی پیش می‌برد که دیر یا زود، گزینه اصلاح قیمت از حالت «اگر» به «چه زمانی» تغییر ماهیت خواهد داد. اما آنچه در اظهارات امروز بیش از گذشته برجسته بود، هوشمندی دولت در کنترل فضای روانی بازار است؛ به‌طوری‌که با تکذیب اعداد، به‌خود فرصت تنفس داده تا الگوی بهینه‌تری ارائه دهد. آینده‌نگری حکم می‌کند که احتمال ارائه یک بسته ترکیبی (افزایش پلکانی قیمت + اختصاص کالابرگ) تا پایان سال جاری، قوی‌ترین سناریوی روی میز باشد؛ سناریویی که نه موافقان افزایش قیمت را به‌طور کامل راضی می‌کند و نه منتقدان را ساکت، اما شاید تنها راه نجات از بن‌بست فعلی باشد.