دیدار معاونان وزیر دارایی ایران و روسیه در شرایطی برگزار شده که هر دو کشور تحت شدیدترین تحریمهای مالی و بانکی غرب قرار دارند و همکاری راهبردی میان آنها، نه یک انتخاب، بلکه یک ضرورت اجتنابناپذیر تلقی میشود. محور اصلی این مذاکرات، عضویت ایران در بانک توسعه جدید (NDB) بریکس، توسعه کریدورهای حملونقل و ایجاد سازوکارهای نوین پرداخت با استفاده از داراییهای دیجیتال است.
بر اساس آمارهای رسمی، حجم تجارت ایران و روسیه در سال ۱۴۰۳ با رشد چشمگیری به بیش از ۴ میلیارد دلار رسیده و هدفگذاری دو کشور رسیدن به ۱۰ میلیارد دلار در افق ۱۴۰۵ است. در این مسیر، توسعه همکاریهای بانکی و سرمایهگذاری در بخشهای نفت، گاز، حملونقل و زیرساخت، نقشی کلیدی ایفا میکنند.
۵ محور کلیدی همکاری اقتصادی تهران و مسکو
بر اساس اعلام مقامات دو کشور، پنج حوزه اصلی برای گسترش همکاریهای مالی و سرمایهگذاری تعریف شده است:
- عضویت در بانک توسعه جدید بریکس؛ گشایش دریچههای مالی
- توسعه نظام پرداخت مبتنی بر داراییهای دیجیتال
- ایجاد کریدورهای حملونقل و تسهیل تجارت منطقهای
- جذب سرمایهگذاری روسی در نفت، گاز و زیرساخت
- همکاری با چین و هند در چارچوب نهادهای چندجانبه
۱. عضویت در بانک توسعه جدید (NDB)؛ پل مالی شرق
بانک توسعه جدید بریکس که در سال ۲۰۱۴ با سرمایه اولیه ۵۰ میلیارد دلاری تأسیس شد، جایگزینی برای نهادهای مالی غربی نظیر بانک جهانی و صندوق بینالمللی پول محسوب میشود. عضویت ایران در این بانک، دسترسی به منابع مالی ارزانقیمت برای پروژههای زیرساختی را فراهم کرده و امکان استفاده از واحدهای پولی ملی در مبادلات را تسهیل میکند. حمایت روسیه از این عضویت، نشان از عزم جدی مسکو برای تقویت جایگاه تهران در نهادهای مالی شرقی دارد.
۲. داراییهای دیجیتال؛ انقلابی در سازوکارهای پرداخت
روسیه اخیراً چارچوب قانونی جدیدی برای فعالیت در حوزه داراییهای دیجیتال به تصویب رسانده و آمادگی خود را برای انتقال تجربیات به ایران اعلام کرده است. این موضوع میتواند گامی مهم در جهت خنثیسازی تحریمهای سوئیفت و نظامهای پرداخت سنتی باشد. به گزارش منابع آگاه، حجم مبادلات مبتنی بر رمزارز میان دو کشور در شش ماهه نخست ۱۴۰۳ نسبت به مدت مشابه سال قبل، بیش از ۴۰ درصد رشد داشته که نشان از استقبال فعالان اقتصادی از این سازوکار دارد.
۳. کریدورهای حملونقل؛ شاهراه تجاری شرق به غرب
توسعه کریدورهای حملونقل در دریای خزر، از جمله محورهای اصلی مذاکرات بود. کریدور شمال-جنوب که ایران را به روسیه و هند متصل میکند، میتواند زمان حملونقل کالا میان بمبئی و مسکو را از ۴۰ روز به ۲۰ روز کاهش دهد. این مسیر استراتژیک، نه تنها هزینههای تجاری را کاهش میدهد، بلکه امنیت ترانزیتی را در برابر اختلالات دریایی (نظیر تنش در دریای سرخ) افزایش میدهد.
۴. سرمایهگذاری روسی در نفت، گاز و زیرساخت
شرکتهای روسی در حوزههای نفت، گاز، پتروشیمی و زیرساختهای حملونقل به طور فعال در ایران حضور دارند. حجم سرمایهگذاری روسیه در پروژههای انرژی ایران طی دو سال اخیر به بیش از ۳ میلیارد دلار رسیده و در مذاکرات اخیر، بر گسترش این سرمایهگذاری به بخشهای جدید نظیر صنعت و لجستیک تأکید شده است.
۵. همکاری منطقهای با مشارکت چین و هند
ایران و روسیه بر ضرورت گسترش همکاریهای خود با مشارکت چین و هند در چارچوب سازمان همکاری شانگهای، اتحادیه اقتصادی اوراسیا و بریکس تأکید دارند. این همکاری چندجانبه، میتواند نظام مالی مستقل از غرب را به یک ساختار منطقهای فراگیر تبدیل کند که در آن، پولهای ملی جایگزین دلار شوند و مبادلات تجاری با کمترین وابستگی به نظامهای غربی انجام پذیرد.
آیا نظام مالی شرق جایگزین سوئیفت میشود؟
تحلیلگران اقتصادی بر این باورند که ایجاد یک نظام مالی مستقل از غرب، فرآیندی زمانبر و نیازمند هماهنگی گسترده میان اعضای بریکس و سازمان همکاری شانگهای است. با این حال، اقدامات عملی نظیر توسعه سامانههای پیامرسان مالی جایگزین (همانند SPFS روسیه و سامانه سوئیچ ایران)، گسترش مبادلات با پولهای ملی، و بهکارگیری داراییهای دیجیتال در مبادلات بینالمللی، گامهای واقعی در این مسیر محسوب میشوند.
کارشناسان مؤسسه بینالمللی مالی (IIF) پیشبینی کردهاند که تا سال ۲۰۲۷، سهم پولهای ملی در مبادلات تجاری بریکس به ۳۰ درصد برسد. در این میان، ایران و روسیه با توجه به حجم بالای تجارت دوجانبه و اشتراکهای راهبردی، میتوانند نقش پیشگام را ایفا کنند. اما موفقیت این طرح، منوط به رفع موانع اجرایی، ایجاد زیرساختهای مالی یکپارچه و اعتماد متقابل میان نهادهای مالی دو کشور است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟