ترامپ با جنگ علیه ایران برای آمریکا تورم غذایی ساخت؟

بحران جدید در بازار جهانی کود شیمیایی، بار دیگر وابستگی اقتصاد آمریکا به ثبات ژئوپلیتیکی غرب آسیا را آشکار کرده است.

افزایش ناگهانی قیمت نهاده‌های کشاورزی، رشد هزینه حمل‌ونقل و اختلال در زنجیره تامین جهانی، اکنون فشار سنگینی بر کشاورزان آمریکایی وارد کرده. فشاری که به‌تدریج به بازار مواد غذایی و نرخ تورم این کشور منتقل می‌شود.

در حالی که دولت آمریکا طی سال‌های گذشته تلاش می‌کرد اثر تنش‌های خاورمیانه را صرفا به بازار انرژی محدود نشان دهد، تحولات سال ۲۰۲۶ نشان داد امنیت غذایی جهان نیز به‌شدت به ثبات تنگه هرمز و مسیرهای تجاری منطقه وابسته است.

اکنون افزایش هزینه تولید کود، دولت واشینگتن را ناچار کرده با بسته‌های حمایتی و مداخلات اضطراری، از فروپاشی بخشی از زنجیره تامین کشاورزی جلوگیری کند.

شوک کود شیمیایی به اقتصاد آمریکا

بازار جهانی نهاده‌های کشاورزی بار دیگر نشان داده است که تا چه اندازه به تحولات ژئوپلیتیکی و اختلال در زنجیره‌های تامین وابسته است. افزایش تنش‌ها در مسیرهای راهبردی تجارت جهانی، به‌ویژه در منطقه خلیج فارس، نه‌تنها بازار انرژی بلکه بازار کودهای شیمیایی را نیز وارد فاز جدیدی از بی‌ثباتی کرده است.

در چنین شرایطی، رشد هزینه نهاده‌های تولید می‌تواند به سرعت به بخش کشاورزی منتقل شود و آثار آن در قالب افزایش قیمت مواد غذایی، تشدید تورم و افزایش فشار بر مصرف‌کنندگان نمایان شود.

هم‌زمان، واکنش دولت‌ها به این بحران‌ها نیز بار دیگر بحث نقش مداخله‌گر دولت در اقتصاد و محدودیت‌های الگوی بازار آزاد در شرایط بحران را پررنگ کرده است. در ادامه، مهم‌ترین ابعاد این تحولات بررسی می‌شود.

افزایش تنش‌ها در منطقه خلیج فارس و محدودیت در تردد کشتی‌ها، بازار جهانی کودهای شیمیایی را با شوک قیمتی روبه‌رو کرده است؛ موضوعی که مستقیما هزینه تولید محصولات کشاورزی را در آمریکا افزایش داده است.

۱- جهش تاریخی قیمت کود: بر اساس گزارش‌های بین‌المللی، قیمت جهانی اوره پس از تشدید بحران‌های منطقه‌ای بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و برخی کودهای شیمیایی نیز رشد ۳۰ تا ۶۰ درصدی را ثبت کرده‌اند. شاخص جهانی قیمت کود نیز به بالاترین سطح خود از سال ۲۰۲۲ رسیده است.

۲- فشار مضاعف بر کشاورزان آمریکایی: کشاورزان ایالت‌های تولیدکننده ذرت و سویا اکنون با افزایش شدید هزینه نهاده‌ها روبه‌رو هستند. قیمت اوره در برخی مناطق آمریکا از ۶۰۰ دلار در هر تن عبور کرده و همزمان هزینه سوخت و حمل‌ونقل نیز رشد قابل توجهی داشته است.

۳- تهدید امنیت غذایی و تورم: افزایش هزینه تولید محصولات کشاورزی معمولا با یک وقفه زمانی به بازار مصرف منتقل می‌شود. تحلیلگران هشدار می‌دهند ادامه این روند می‌تواند موج تازه‌ای از تورم غذایی را در آمریکا ایجاد کند و فشار بیشتری به خانوارها وارد شود.

۴- عقب‌نشینی واشینگتن از سیاست بازار آزاد: دولت آمریکا برای کنترل بحران، بسته‌ای حمایتی شامل وام‌های میلیارد دلاری، تسهیل واردات کود، حمایت از سرمایه‌گذاری و افزایش ظرفیت تولید داخلی را در دستور کار قرار داده است. اقدامی که نشان می‌دهد حتی اقتصاد آمریکا نیز در شرایط بحران به مداخله مستقیم دولت وابسته می‌شود.

۵- انحصار بحران پنهان بازار کود: بررسی نهادهای آمریکایی نشان می‌دهد بخش بزرگی از بازار کود این کشور در اختیار تعداد محدودی شرکت قرار دارد. همین ساختار انحصاری باعث شده شوک‌های جهانی با شدت بیشتری به قیمت نهاده‌های کشاورزی منتقل شود و قدرت مانور کشاورزان کاهش یابد.

آیا بحران غذایی در آمریکا عمیق‌تر می‌شود؟

اگر تنش‌های ژئوپلیتیکی و اختلال در مسیرهای تجاری ادامه پیدا کند، آمریکا احتمالا با دوره‌ای از افزایش پایدار هزینه مواد غذایی و فشار بیشتر بر بخش کشاورزی مواجه خواهد شد. وابستگی بالای زنجیره تولید غذا به انرژی، حمل‌ونقل و نهاده‌های شیمیایی باعث شده هر شوک سیاسی به سرعت به اقتصاد خانوارها منتقل شود.

در چنین شرایطی، بحران فعلی تنها یک چالش مقطعی برای کشاورزان نیست؛ بلکه نشانه‌ای از بودن اقتصاد جهانی در برابر تنش‌های سیاسی و جنگ‌های منطقه‌ای است؛ بحرانی که حالا هزینه آن مستقیما از جیب مصرف‌کنندگان آمریکایی پرداخت می‌شود.