چارسو اقتصاد به نقل از واشنگتن پست، حملات موشکی و پهپادی ایران جریان تجارت را در یکی از حیاتیترین گرههای اقتصاد جهانی مختل کرده و بخش بزرگی از ترافیک دریایی و هوایی را که کالاها را میان آسیا و اروپا جابهجا میکند فلج کرده است؛ در عین حال، سرمایهگذاران را در بازارهای مالی دوردست نیز تنبیه میکند.
تنها یک هفته از حمله مشترک آمریکا و اسرائیل به ایران گذشته، اما خسارتهای اقتصادی جنگ بسیار فراتر از محمولههای نفت و گاز طبیعی است که معمولاً از تنگه هرمز عبور میکنند. بسته شدن چند فرودگاه بینالمللی در منطقه درگیری، از جمله شلوغترین فرودگاه جهان در دوبی، نزدیک به یکپنجم ظرفیت بار هوایی جهان را از کار انداخت و ارسال کالاهایی مانند لوازم الکترونیکی مصرفی، دارو و فلزات گرانبها را دچار وقفه کرد.
رایان پیترسن، مدیرعامل فلکسپورت، شرکت حملونقل و لجستیک در سانفرانسیسکو، گفت هزینه ارسال هوایی کالا از آسیا به اروپا از آغاز جنگ ۴۵ درصد بالا رفته است که این مقدار بیش از دو برابر افزایش هزینه ارسال اقلام از آسیا به ایالات متحده برآورد شده است.
طبق دادههای AAA، میانگین قیمت بنزین اکنون 3.41 دلار برای هر گالن است؛ در حالی که یک هفته پیش 2.98 دلار بود. کشاورزان با صورتحسابهای بالاتر برای مواد مغذی حیاتی محصولات روبهرو هستند و اگر درگیری ایران بیش از آنچه دولت ترامپ انتظار دارد ادامه یابد، مشکلات تازه در زنجیره تأمین قطعی است.
اما فعلاً اقتصادهایی مانند ایتالیا، بلژیک، چین، هند و کره جنوبی که بیشترین وابستگی را به محمولههای نفت و گاز عبوری از تنگه هرمز دارند، برخی از بدترین اثرات را تجربه میکنند. در فوریه، تورم منطقه یورو بالاتر از انتظار ثبت شد و قبضهای انرژی ناشی از جنگ احتمالاً آن را بدتر میکند. مؤسسه تیاس لومبارد در لندن گفت با تعطیل شدن تولید گاز طبیعی مایع قطر انرژی پس از حملات ایران، مشتریان اروپا و آسیا ممکن است ناچار شوند برای تأمین گاز وارد یک رقابت قیمتی سخت شوند.
زیانهای والاستریت در هفته گذشته که شاخص اساندپی ۵۰۰ حدود ۲ درصد پایین آمد، در برابر ضربههایی که جاهای دیگر خورد ناچیز بود. بازار سهام کره جنوبی ۲۰ درصد سقوط کرد و سپس کمی بازگشت. روپیه هند به پایینترین سطح در بیش از نیم قرن در برابر دلار رسید. هند که سالانه بیش از ۳۲ میلیارد دلار برای یارانه دادن به قیمت خردهفروشی انرژی هزینه میکند، یکی از چند کشور آسیایی است که در صورت طولانی شدن جنگ، احتمال دارد فشار بر بودجه دولتش افزایش یابد.
طبق دادههای مارینترافیک، سرویس رهگیری کشتیها، رفتوآمد نفتکشها از تنگه نسبت به سطح پیش از جنگ ۹۰ درصد کاهش یافته است. فلکسپورت میگوید ۵۷ کشتی کانتینری حامل کالا برای مشتریان خاورمیانه یا در مسیر بازارهای جهانی نیز داخل تنگه گیر افتادهاند. اثر فوری این انباشت چندان بزرگ نیست، چون کانتینرهایی که حمل میکنند کمتر از ۱ درصد ظرفیت جهانی را تشکیل میدهد.
با این حال، دهها شناور دیگر عملاً در خلیج شمالی قرنطینه شدهاند؛ یا بیرون از منطقه سرگرداناند یا به بنادر دیگر در منطقه منحرف شدهاند. این گره ترافیکی دریایی کمکم در خطوط تأمین جهانی موج میاندازد. روز پنجشنبه شرکت مِرسک، یکی از بزرگترین شرکتهای حملونقل دریایی جهان، اعلام کرد رزروهای جدید را برای تقریباً تمام محمولههای ورودی و خروجی از امارات، عمان، عراق، کویت، قطر، بحرین و عربستان سعودی تعلیق میکند. پیترسن از فلکسپورت گفت در نتیجه، کانتینرها در بنادر مبدأ در سراسر جهان میمانند و اصلاً بارگیری نمیشوند.
شرکت اماسسی، یکی دیگر از غولهای حملونقل دریایی، هفته گذشته گفته بود کانتینرهایی که در مسیر خلیج فارس هستند به نزدیکترین بندر امن منحرف میشوند.
این تصمیم میتواند باعث شود شرکتها ناگهان ببینند کالاهایشان در بندری دور از مقصد اصلی تخلیه شده و هزینههای انبارداری غیرمنتظره هر روز روی هم تلنبار میشود.
برخی کالاها معمولاً با هوا حمل میشوند. این روش، روشی سریعتر اما گرانتر از سفرهای چند هفتهای کشتیهای کانتینری است. تراشههای رایانهای و دیگر تجهیزات الکترونیکی، قطعات هوافضا، مد سریع، گل و کالاهای پزشکی معمولاً در قسمت بار هواپیماهای مسافربری یا در هواپیماهای باری ویژه حمل میشوند.
تا اینجا، حملونقل هوایی بیش از حملونقل دریایی آسیب دیده است. در میانه بمبارانهای شدید موشکی، پهپادی و هوایی، امارات، قطر، بحرین، کویت، عراق و ایران حریم هوایی خود را بستند. تعداد محدودی از پروازها از منطقه از سر گرفته شده، اما به معنای کاهش شدید ظرفیت بار است.
اسکار د بوک، مدیرعامل دیاچال گلوبال فورواردینگ که سالانه بیش از ۲ میلیون تن بار هوایی جابهجا میکند، گفت به ازای هر هفته توقف ارسالهای هوایی، شرکتهای حمل بار دستکم یک هفته و نیم زمان لازم دارند تا عقبماندگی را جبران کنند. او گفت همه چیز به ثبات وضعیت و اینکه چند پهپاد از پدافند عبور میکند بستگی دارد. شرایط دائماً تغییر میکند و باید مدام برنامهریزی را از نو انجام داد.
فاصله میان ظرفیت موجود بار هوایی و تقاضا باعث ایجاد انباشت بار در جنوبشرق آسیا و چین شده است. استفان پاول، مدیرعامل کوهنه و ناگل، شرکت بزرگ سوئیسی لجستیک، روز سهشنبه به سرمایهگذاران گفت وضعیت در حال شکلگیری شبیه دوران کروناست.
به توقف درآمدن صادرات نفت از خلیج فارس باعث جهش قیمت سوخت جت شده و این خود هزینه بار هوایی را بیشتر بالا میبرد. یکی از شاخصهای اروپایی قیمت سوخت جت از زمان آغاز جنگ ۷۲ درصد افزایش یافته و به سرعت در حال نزدیک شدن به اوج سال ۲۰۲۲ پس از حمله روسیه به اوکراین است.
بورک گفت افزایش شدید هزینه بار هوایی در مسیر آسیا به اروپا مانند قیمتگذاری شناور در تاکسیهای اینترنتی عمل میکند و باعث میشود هواپیماها از مسیرهای دیگر مثل آسیا به آمریکا به سمت این مسیر کشیده شوند و در نتیجه قیمت آن مسیرها هم بالا برود.
مدیران زنجیره تأمین در سالهای اخیر به بحرانهای پیدرپی مانند همهگیری و جنگ اوکراین عادت کردهاند و بنابراین به کنار گذاشتن روشهای استاندارد کار خو گرفتهاند. اما کریس راجرز، رئیس پژوهش زنجیره تأمین در اساندپی گلوبال، گفت شرکتهای هواپیمایی هنگام بازچینی عملیات بار هوایی با محدودیت ظرفیت باند فرودگاه و انبارها روبهرو هستند.
آشفتگی بازار حملونقل میتواند با واکنش شرکتها به تغییرات تعرفهای آمریکا تشدید شود؛ تعرفههایی که پس از رأی دیوان عالی مبنی بر غیرقانونی بودن عوارض اضطراری ترامپ، موقتاً کاهش یافتهاند. برای مثال کالاهای هندی اکنون مشمول تعرفه ۱۰ درصدیاند؛ در حالی که پیش از رأی دادگاه تا ۵۰ درصد هم میرسید.
مقامهای دولت گفتهاند قصد دارند پیش از پایان مهلت تعرفه جهانی ۱۰ درصدی در اواخر ژوئیه، تا حد ممکن همان چینش اولیه تعرفهها را بازسازی کنند. در این فاصله، واردکنندگان آمریکایی انگیزه دارند کالاهای هندی مانند تجهیزات مخابراتی و داروهای ژنریک را با شتاب وارد بنادر آمریکا کنند.
در همین حال، احتمالاً کشاورزان از نخستین آمریکاییهایی خواهند بود که شوک مالی جنگ را حس میکنند. سه کشور از ۱۰ تولیدکننده بزرگ اوره و آمونیاک بدون آب جهان در منطقه درگیری قرار دارند. این کشورها عبارتند از عربستان سعودی، قطر و ایران.
جاش لینویل، معاون شرکت استونایکس، گفت قیمت اوره هفته گذشته حدود یکچهارم افزایش یافت و اگر تنگه همچنان بسته بماند احتمالاً باز هم بالا میرود. این افزایش قیمت درست زمانی رخ میدهد که کشاورزان در حال آماده شدن برای ثبت سنگینترین سفارشهای کود در طول سال هستند. لینویل گفت حتی نمیداند چگونه باید برایش عدد گذاشت. این رخدادی است که تا به حال نمونهاش را ندیدهایم.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟