Baltic Dry Index چیست؟ از افت آغاز بحران تا جهش دوباره کرایه حمل در تجارت جهانی

شاخص Baltic Dry Index یا همان BDI که نرخ حمل دریایی کالاهای فله خشک مانند سنگ‌آهن، زغال‌سنگ و غلات را رصد می‌کند، از ۲۷ فوریه تا امروز یک مسیر رفت‌وبرگشتی معنادار را ثبت کرده است. این شاخص در ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ روی ۲۱۴۰ واحد قرار داشت، تا پایان مارس به ۱۹۹۵ واحد عقب نشست و سپس از ابتدای آوریل وارد یک مسیر صعودی شد و در ۲۰ آوریل به ۲۶۳۳ واحد رسید. این یعنی شاخص نسبت به ۲۷ فوریه حدود ۲۳ درصد و نسبت به کف ۳۱ مارس حدود ۳۲ درصد رشد کرده است.

اعداد ۲۰ مارس تا ۱۷ آوریل از داده‌های تاریخی روزانه Investing و رقم ۲۰ آوریل از داده روزانه منتشرشده در گزارش‌های بازار استخراج شده‌اند.

چرا BDI برای اقتصاد جهانی یک شاخص مهم و پیش‌نگر است؟

اهمیت BDI در این است که به هزینه واقعی جابه‌جایی مواد خام در جهان وصل است. این شاخص، نرخ حمل کشتی‌هایی را اندازه‌گیری می‌کند که کالاهای پایه‌ای مانند سنگ‌آهن، زغال‌سنگ و غلات را حمل می‌کنند. به همین دلیل، افزایش آن معمولاً به این معناست که یا تقاضا برای حمل مواد اولیه بالا رفته، یا ظرفیت حمل محدودتر شده، یا هر دو. این شاخص از همین جهت، یکی از سیگنال‌های زودهنگام فشار هزینه در تجارت جهانی محسوب می‌شود.

افت تدریجی شاخص از ۲۷ فوریه تا پایان مارس

در فاز نخست، شاخص از ۲۱۴۰ واحد در ۲۷ فوریه به ۱۹۹۵ واحد در ۳۱ مارس رسید. این افت حدود ۶.۸ درصدی نشان می‌داد بازار حمل فله خشک در هفته‌های نخست، بیشتر تحت تأثیر احتیاط تجاری، تردید نسبت به آینده تقاضا و نااطمینانی‌های ژئوپلیتیکی قرار داشته است. مسیر نزولی البته پیوسته و سنگین نبود، اما به اندازه‌ای بود که نشان دهد بازار در فاز انتظار قرار گرفته است.

چرا از آوریل ناگهان ورق برگشت و شاخص جهش کرد؟

از ابتدای آوریل روند معکوس شد. شاخص از ۲۰۳۰ واحد در ۱ آوریل به ۲۵۶۷ واحد در ۱۷ آوریل و سپس ۲۶۳۳ واحد در ۲۰ آوریل رسید. رویترز گزارش داده که این صعود با رشد هم‌زمان نرخ‌ها در همه بخش‌های اصلی کشتی‌ها همراه بوده و شاخص در ۱۷ آوریل به بالاترین سطح بیش از چهار ماه اخیر رسیده است. این جهش نشان می‌دهد بازار از فاز احتیاط عبور کرده و دوباره با افزایش محسوس نرخ حمل روبه‌رو شده است.

موتور اصلی رشد چه بود؟

در صعود اخیر، مخصوصاً کشتی‌های capesize نقش برجسته‌ای داشته‌اند؛ همان کشتی‌های بزرگی که معمولاً سنگ‌آهن و زغال‌سنگ حمل می‌کنند. گزارش رویترز می‌گوید رشد شاخص در ۱۷ آوریل حاصل افزایش نرخ‌ها در همه بخش‌ها بوده، اما capesize بیشترین نقش را در کشیدن شاخص به بالاترین سطح چندماهه داشته است. این یعنی فشار اصلی از ناحیه حمل مواد خام صنعتی و انرژی‌بر وارد شده است.

پیامدهای این نوسان برای اقتصاد جهانی

اولین پیام اقتصادی افزایش BDI، رشد هزینه تمام‌شده تجارت کالاهای پایه است. وقتی کرایه حمل بالاتر می‌رود، بهای تحویل‌شده سنگ‌آهن، زغال‌سنگ، غلات و دیگر مواد اولیه هم بیشتر می‌شود. این فشار می‌تواند بعداً به فولاد، سیمان، برق، خوراک دام و حتی بخشی از قیمت مواد غذایی منتقل شود. به همین دلیل، بالا رفتن BDI فقط خبر کشتیرانی نیست؛ هشداری برای تورم هزینه‌ای در زنجیره جهانی تولید هم هست.

کدام بخش‌ها بیشتر از بقیه تحت فشار قرار می‌گیرند؟

بیشترین فشار متوجه سه بخش است: صنایع فلزی و معدنی که به حمل سنگ‌آهن و زغال‌سنگ وابسته‌اند، واردکنندگان غلات و نهاده‌های کشاورزی، و اقتصادهای واردات‌محور در آسیا و خاورمیانه که هم‌زمان با شوک انرژی، حالا باید هزینه لجستیک بالاتری هم بپردازند. در چنین شرایطی، BDI عملاً از افزایش فشار روی هزینه تولید و واردات در اقتصادهای صنعتی و مصرفی خبر می‌دهد.

این نکته مهم است که رشد BDI همیشه الزاماً به معنی رونق سالم تجارت نیست. در شرایط عادی، صعود شاخص می‌تواند بازتاب رشد واقعی تقاضا باشد، اما در شرایط فعلی بخشی از این رشد می‌تواند از محدودیت عرضه حمل، تغییر مسیر کشتی‌ها، هزینه‌های بیمه و ریسک‌های ژئوپلیتیکی ناشی شده باشد. در این معنا، BDI بیش از آنکه فقط نشانه رونق باشد، نشانه گران‌تر شدن تجارت جهانی نیز هست.

Baltic Dry Index حالا چه هشداری به بازارها می‌دهد؟

مسیر Baltic Dry Index از ۲۷ فوریه تا ۲۰ آوریل یک پیام روشن دارد: بازار حمل فله خشک ابتدا عقب نشست، اما سپس با شتابی بالا وارد فاز صعود شد و حالا در سطحی ایستاده که نه‌تنها از نقطه شروع بازه بالاتر است، بلکه به بالاترین سطوح چندماهه خود نزدیک شده است. این یعنی هزینه جابه‌جایی مواد خام در جهان دوباره در حال بالا رفتن است و اگر این روند ادامه پیدا کند، می‌تواند فشار بیشتری بر زنجیره تأمین، قیمت کالاهای پایه و تورم جهانی وارد کند.