جهش ۶۷ درصدی قیمت گازوئیل در آمریکا؛ جنگ با ایران چه هزینه‌ای برای اقتصاد جهان داشت؟

جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، علاوه بر بازار نفت خام، بازار فرآورده‌های نفتی و مواد اولیه صنعتی را نیز با شوک قیمتی مواجه کرده است. افزایش هزینه سوخت‌های مورد استفاده در حمل‌ونقل جاده‌ای، کشتیرانی و هوانوردی نشان می‌دهد آثار اقتصادی درگیری‌ها به بخش‌های مختلف تولید و تجارت بین‌المللی منتقل شده است.

بر اساس داده‌های ارائه‌شده از سوی بلومبرگ و جی‌پی مورگان، قیمت گازوئیل خرده‌فروشی و سوخت کشتیرانی در آمریکا از ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ تا زمان تهیه گزارش، ۶۷ درصد افزایش یافته است. در همین دوره، سوخت جت و نفتا رشد ۶۵ درصدی و نفت خام وست‌تگزاس افزایش ۴۴ درصدی را تجربه کرده‌اند.

اختلاف میان رشد قیمت نفت خام و فرآورده‌های نفتی اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا نشان می‌دهد فشار بازار انرژی تنها به قیمت خوراک پالایشگاه‌ها محدود نیست و محدودیت عرضه فرآورده‌های پالایشی نیز در شکل‌گیری هزینه‌های بالاتر نقش دارد.

در چنین شرایطی، افزایش هزینه انرژی می‌تواند از طریق حمل‌ونقل، صنایع شیمیایی، کشاورزی و تجارت کالا به قیمت نهایی محصولات منتقل شود و فشار تورمی بیشتری بر اقتصادهای مصرف‌کننده وارد کند.

به‌روزرسانی 23 آبان ۱۴۰۵:  موج ویرانگر بحران انرژی که پیش‌تر با گرانی بنزین و گازوئیل معیشت جهانی را هدف قرار داده بود، اکنون با یک شوک تاریخی به بازار گاز طبیعی مایع (LNG) رسیده است.

قیمت انرژی و مواد اولیه در آمریکا چقدر افزایش یافته است؟

داده‌های گزارش آژانس بین المللی انرژی، افزایش قیمت ۱۸ گروه از حامل‌های انرژی و مواد اولیه را از ۲۷ فوریه ۲۰۲۶ نشان می‌دهد.

مقایسه این ارقام نشان می‌دهد افزایش قیمت فرآورده‌های نفتی در برخی بخش‌ها به‌مراتب بیشتر از نفت خام بوده است. برای نمونه، رشد قیمت گازوئیل ۲۳ واحد درصد بیشتر از نفت وست‌تگزاس بوده است. این تفاوت بیانگر آن است که بازار فرآورده‌های نفتی علاوه بر افزایش هزینه نفت خام، با فشارهای اختصاصی در بخش پالایش، عرضه و توزیع مواجه شده است.

همچنین رشد قیمت مواد اولیه پتروشیمی مانند نفتا، متانول و اتیلن نشان می‌دهد شوک انرژی می‌تواند به صنایع پایین‌دستی و تولید کالاهای مصرفی نیز منتقل شود.

چرا قیمت گازوئیل با وجود کاهش نفت خام همچنان بالاست؟

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های بحران اخیر انرژی، تفاوت رفتار بازار نفت خام و فرآورده‌های پالایشی است. بر اساس اطلاعات ارائه‌شده از گزارش نوامبر ۲۰۲۶ آژانس بین‌المللی انرژی، قیمت نفت شاخص دریای شمال پس از رسیدن به اوج ۱۳۶ دلار در هر بشکه در اوایل اکتبر، به حدود ۹۳ دلار کاهش یافته است.

با این حال، قیمت گازوئیل اروپا همچنان نزدیک به ۱۸۰ دلار به‌ازای هر بشکه اعلام شده که ۷۷ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ است.

مهم‌ترین دلایل تداوم فشار بر بازار گازوئیل عبارت‌اند از:

• محدودیت صادرات فرآورده‌های نفتی از خاورمیانه
• اختلال در عرضه فرآورده‌های پالایشی روسیه
• پایین‌بودن ذخایر قابل دسترس در برخی بازارها
• افزایش هزینه حمل و تأمین محموله‌های جایگزین
• زمان‌بر بودن افزایش تولید و توزیع فرآورده‌های پالایشی

بنابراین حتی در صورت افزایش عرضه نفت خام، بازگشت قیمت گازوئیل به شرایط عادی به ترمیم زنجیره پالایش و توزیع نیز وابسته است.

جنگ چگونه هزینه حمل‌ونقل و تجارت جهانی را افزایش داد؟

گازوئیل یکی از اصلی‌ترین نهاده‌های حمل‌ونقل جاده‌ای و فعالیت ماشین‌آلات صنعتی و کشاورزی است. افزایش قیمت این فرآورده می‌تواند هزینه انتقال مواد اولیه و کالاهای نهایی را بالا ببرد.

از سوی دیگر، رشد ۶۷ درصدی قیمت سوخت کشتیرانی و افزایش ۶۵ درصدی قیمت سوخت جت، هزینه فعالیت در دو بخش مهم حمل‌ونقل بین‌المللی را تحت فشار قرار داده است.

برای روشن‌شدن سازوکار انتقال هزینه، فرض کنیم یک شرکت حمل‌ونقل در شرایط عادی ۳۰ درصد هزینه عملیاتی خود را صرف سوخت می‌کند. اگر قیمت سوخت ۶۷ درصد افزایش یابد و سایر هزینه‌ها ثابت بماند، هزینه کل عملیاتی شرکت در این مثال حدود ۲۰.۱ درصد افزایش خواهد یافت.

افزایش قیمت انرژی چه اثری بر صنایع آمریکا دارد؟

شوک قیمتی اخیر تنها محدود به حامل‌های انرژی نیست. افزایش قیمت مواد اولیه پتروشیمی نشان می‌دهد بخش‌های تولیدی نیز تحت تأثیر قرار گرفته‌اند.

برای نمونه، نفتا با رشد ۶۵ درصدی، متانول با افزایش ۵۷ درصدی و اتیلن با رشد ۴۶ درصدی مواجه شده‌اند. این مواد در تولید محصولات مختلف صنعتی و مصرفی کاربرد دارند و افزایش قیمت آنها می‌تواند هزینه تولید را بالا ببرد.

افزایش هزینه این نهاده‌ها ممکن است به‌تدریج در قیمت محصولات پایین‌دستی منعکس شود؛ هرچند شدت انتقال قیمت به شرایط رقابت، قراردادهای تأمین و میزان موجودی بنگاه‌ها بستگی دارد.

چرا کاهش ذخایر نفتی جهان نگرانی‌ها را افزایش داده است؟

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده از گزارش آژانس بین‌المللی انرژی، موجودی‌های مشاهده‌شده نفت در جهان طی اکتبر ۵۲ میلیون بشکه افزایش یافته است.

با وجود این افزایش، ذخایر نفتی خشکی همچنان در پایین‌ترین سطح از دست‌کم سال ۲۰۱۶ قرار دارند. اهمیت این موضوع در آن است که ذخایر انرژی نقش ضربه‌گیر بازار را هنگام اختلال در عرضه ایفا می‌کنند.

وقتی سطح ذخایر پایین باشد، بازار برای جبران کاهش عرضه یا افزایش ناگهانی تقاضا انعطاف کمتری خواهد داشت. در نتیجه، حتی اختلال‌های محدود در تولید، پالایش یا حمل‌ونقل می‌توانند نوسان بیشتری در قیمت فرآورده‌های نفتی ایجاد کنند.

آزادسازی ذخایر اضطراری چه تأثیری بر بازار گازوئیل دارد؟

طبق گزارش رویترز در ۱۳ نوامبر که در متن ارسالی به آن اشاره شده، کشورهای عضو آژانس بین‌المللی انرژی برنامه دارند تا فوریه ۲۰۲۷ حدود ۷۱ میلیون بشکه نفت و فرآورده‌های نفتی از ذخایر اضطراری خود آزاد کنند. از این میزان، حدود ۱۵ میلیون بشکه به گازوئیل اختصاص دارد.

بر این اساس، سهم گازوئیل از برنامه جدید حدود ۲۱.۱ درصد خواهد بود.

آزادسازی ذخایر اضطراری می‌تواند در کوتاه‌مدت به افزایش عرضه و کاهش فشار کمبود کمک کند؛ اما جایگزین دائمی برای تولید و صادرات پایدار فرآورده‌های نفتی نیست.

به همین دلیل، اثربخشی این سیاست به زمان ورود محموله‌ها به بازار، ترکیب فرآورده‌های آزادشده و وضعیت تقاضای مصرف‌کنندگان وابسته خواهد بود.

افزایش قیمت سوخت چه پیامدی برای تورم آمریکا دارد؟

افزایش قیمت سوخت می‌تواند از دو مسیر بر تورم اثر بگذارد. مسیر نخست، تأثیر مستقیم بر هزینه انرژی خانوارهاست. افزایش قیمت بنزین و سایر سوخت‌ها، سهم بیشتری از درآمد مصرف‌کنندگان را به هزینه‌های ضروری اختصاص می‌دهد.

مسیر دوم، تأثیر غیرمستقیم از طریق هزینه تولید و حمل‌ونقل است. وقتی هزینه جابه‌جایی کالا یا تأمین مواد اولیه افزایش پیدا کند، بنگاه‌ها ممکن است بخشی از این فشار را به قیمت فروش منتقل کنند.

با این حال، میزان اثرگذاری بر تورم عمومی به وزن انرژی در سبد مصرف، سیاست قیمت‌گذاری بنگاه‌ها و وضعیت تقاضای کل اقتصاد بستگی دارد. بنابراین افزایش ۶۷ درصدی قیمت گازوئیل به معنای افزایش مشابه نرخ تورم آمریکا نیست؛ بلکه یکی از عوامل بالقوه فشار بر هزینه‌های تولید و مصرف محسوب می‌شود.

جمع‌بندی؛ شوک انرژی چه هزینه‌ای به اقتصاد آمریکا تحمیل کرده است؟

افزایش قیمت گازوئیل، سوخت کشتیرانی و سوخت جت در آمریکا نشان می‌دهد پیامدهای اقتصادی جنگ از بازار نفت خام فراتر رفته و به بخش‌های حمل‌ونقل، تولید و تجارت رسیده است.

بر اساس داده‌های ارائه‌شده، گازوئیل و سوخت کشتیرانی با رشد ۶۷ درصدی، بیشترین افزایش قیمت را در میان اقلام بررسی‌شده تجربه کرده‌اند؛ در حالی که نفت خام وست‌تگزاس ۴۴ درصد افزایش یافته است.

این اختلاف بیانگر فشار قابل توجه بر بازار فرآورده‌های نفتی است؛ بازاری که حتی با کاهش قیمت نفت خام نیز همچنان با محدودیت عرضه مواجه است.

تداوم افزایش هزینه انرژی می‌تواند قدرت رقابت صنایع، هزینه حمل‌ونقل و قدرت خرید خانوارها را تحت تأثیر قرار دهد. در مقابل، بازسازی ظرفیت عرضه فرآورده‌های نفتی، ترمیم ذخایر و کاهش اختلال در مسیرهای تجاری، مهم‌ترین عوامل کاهش فشار بر اقتصاد جهانی خواهند بود.

سوالات متداول

۱. قیمت گازوئیل در آمریکا از آغاز جنگ چقدر افزایش یافته است؟

طبق داده‌های گزارش آژانس، قیمت گازوئیل خرده‌فروشی ۶۷ درصد افزایش یافته است.

۲. کدام فرآورده‌های نفتی بیشترین افزایش قیمت را داشته‌اند؟

گازوئیل خرده‌فروشی و سوخت کشتیرانی با رشد ۶۷ درصدی، در صدر اقلام بررسی‌شده قرار دارند.

۳. چرا قیمت گازوئیل با کاهش نفت خام همچنان بالاست؟

محدودیت عرضه فرآورده‌های پالایشی، اختلال در صادرات و پایین‌بودن ذخایر از عوامل مؤثر هستند.

۴. قیمت سوخت جت در آمریکا چقدر افزایش یافته است؟

بر اساس داده‌های ارائه‌شده، ۶۵ درصد

۵. آیا افزایش قیمت گازوئیل می‌تواند تورم آمریکا را بیشتر کند؟

بله، از طریق افزایش هزینه حمل‌ونقل و تولید می‌تواند فشار تورمی ایجاد کند؛ اما میزان اثر آن به شرایط کلی اقتصاد بستگی دارد.

منابع و استنادات رسمی:

منابع و مستندات

آژانس بین‌المللی انرژی (IEA)؛ گزارش بازار نفت نوامبر ۲۰۲۶

رویترز؛ برنامه آزادسازی ۷۱ میلیون بشکه از ذخایر اضطراری نفت