با ابلاغ مصوبه جدید هیئت وزیران، مبنای محاسبه خوراک پالایشگاه‌ها و پتروشیمی‌ها با اعمال ضریب ۳۷.۱ درصدی برای میعانات گازی و اتصال به شاخص‌های نفت برنت، دبی و عمان، به استاندارد قیمت‌گذاری شناور بین‌المللی ارتقا یافت.
به‌روزرسانی ۲۳ مهر ۱۴۰۵:
معاون اول رئیس‌جمهور تصویب‌نامه هیئت وزیران درباره روش محاسبه قیمت خوراک تحویلی و فرآورده‌های نفتی دریافتی را به وزارتخانه‌های نفت، اقتصاد و سازمان برنامه و بودجه ابلاغ کرد؛ مصوبه‌ای که به‌جای تعیین نرخ ثابت ریالی، ضرایب فرمولی شناوری را برای تعاملات مالی این صنعت تعیین کرده است.
فرمول جدید شناور چگونه حاشیه سود پالایشگاه‌ها را واقعی می‌کند؟
یکی از چالش‌های تاریخی بازار سرمایه و صنعت انرژی ایران، ابهام در نحوه محاسبه بهای تمام‌شده خوراک و نرخ خرید فرآورده‌ها توسط دولت بود. مصوبه جدید با تغییر ریل از «نرخ‌های ثابت و دستوری» به «ضرایب شناور بین‌المللی»، ارزش‌گذاری دارایی‌ها را با واقعیت‌های بازار جهانی همگام می‌کند.
مکانیسم اثرگذاری این مصوبه بر ترازنامه شرکت‌های پالایشی به این شکل عمل می‌کند:
اتصال نرخ خوراک به شاخص پلاتس خلیج فارس -> تعدیل قیمت بر اساس درجه کیفیت (API) و میزان گوگرد -> واقعی شدن حاشیه سود پالایشی (Crack Spread) -> کاهش سودآوری تولید نفت کوره با گوگرد بالا -> ترغیب سرمایه‌گذاری در پروژه‌های ارتقای کیفیت و تولید فرآورده‌های سبک‌تر.
این فرمول‌پذیری، همان‌طور که چارسو اقتصاد پیش‌تر در تحلیل سیاست‌های قیمت‌گذاری و مدیریت عرضه در بازار انرژی تأکید کرده بود، قابلیت پیش‌بینی‌پذیری جریان‌های نقدی را برای سرمایه‌گذاران افزایش داده و مانع از شوک‌های حسابداری در پایان سال مالی شرکت‌ها می‌شود.
شاخص‌های کلیدی در مصوبه قیمت‌گذاری خوراک ۱۴۰۵
جدول زیر مبانی مرجع و متغیرهای تعدیل‌کننده در فرمول‌های جدید قیمت‌گذاری را به تفکیک نوع نهاده نشان می‌دهد:
| نوع خوراک / فرآورده | مبنای شاخص بین‌المللی (مرجع) | متغیرهای تعدیل‌کننده و ضرایب |
| نفت خام (خوراک) | شاخص‌های پلاتس (برنت، دبی و عمان) | درجه خلوص و کیفیت نفت خام (API) |
| میعانات گازی (خوراک) | قیمت پایه میعانات گازی پارس جنوبی | اعمال ضریب ۳۷.۱ درصد و تعدیلات کیفی |
| نفت کوره (مازوت) | قیمت مرجع منطقه خلیج فارس | جریمه و تعدیل قیمت بر اساس میزان گوگرد |
| نفت سفید | قیمت مرجع منطقه خلیج فارس | استفاده از سوخت جت به‌عنوان شاخص جایگزین |
| بنزین و نفت‌گاز (گازوئیل) | نشریه پلاتس منطقه خلیج فارس | انطباق با استانداردهای کیفیت صادراتی |
توجه و نکته داده‌ای: ارقام این مصوبه عمدتاً ضرایب فرمول‌های قیمت‌گذاری هستند و به معنای تعیین یک نرخ ثابت ریالی یا دلاری نیستند. وزارت نفت مکلف است بر اساس این فرمول‌ها، قیمت‌های دوره‌ای را محاسبه و ابلاغ کند.
تأثیر تعدیل کیفی بر آینده صنعت پالایش چیست؟
نکته درخشان این مصوبه، تأکید بر «تعدیلات کیفی» به‌ویژه در بخش نفت کوره (مازوت) است. پالایشگاه‌هایی که نتوانند میزان گوگرد محصولات خود را کاهش دهند، با افت قیمت فروش محصولاتشان مواجه خواهند شد. این سیاست تنبیهی-تشویقی، مستقیماً شرکت‌ها را به سمت اقتصاد انرژی و بهینه‌سازی تولید هدایت می‌کند؛ رویکردی که در بلندمدت علاوه بر افزایش حاشیه سود شرکت‌های پیشرو، به کاهش آلودگی‌های زیست‌محیطی نیز کمک شایانی خواهد کرد.
پرسش‌های پرتکرار درباره فرمول جدید قیمت‌گذاری خوراک
مصوبه جدید چه تغییری در نرخ خوراک پالایشگاه‌ها ایجاد می‌کند؟
به جای تعیین یک نرخ ثابت و دستوری، نرخ خوراک بر اساس شاخص‌های بین‌المللی (برنت، دبی، عمان) و با در نظر گرفتن نوسانات روزانه بازارهای جهانی محاسبه می‌شود.
ضریب ۳۷.۱ درصدی مربوط به کدام بخش است؟
این ضریب در فرمول پایه برای تعیین قیمت میعانات گازی تحویلی به مجتمع‌های پتروشیمی و پالایشی، نسبت به قیمت مرجع میعانات پارس جنوبی تعیین شده است.
میزان کیفیت نفت و فرآورده‌ها چه تأثیری در این فرمول دارد؟
درجه خلوص (API) برای نفت خام و میزان گوگرد برای فرآورده‌هایی مانند نفت کوره، مستقیماً در فرمول اعمال شده و باعث تغییر قیمت نهایی می‌شود تا تولید باکیفیت‌تر، حاشیه سود بالاتری داشته باشد.
کدام نهاد مسئول اعلام قیمت‌های نهایی است؟
وزارت نفت موظف است بر اساس فرمول‌ها و ضرایب ابلاغ‌شده در این مصوبه هیئت وزیران، قیمت‌های دوره‌ای را محاسبه و به شرکت‌های مشمول اعلام کند.
جمع‌بندی؛ شفافیت مالی، پیش‌نیاز توسعه زیرساخت‌های پالایشی
ابلاغ فرمول‌های شناور و مبتنی بر شاخص پلاتس برای زنجیره پالایش و پتروشیمی، گامی حیاتی برای خروج از اقتصاد دستوری و حرکت به‌سوی استانداردهای جهانی است. این مصوبه به سرمایه‌گذاران بازار سرمایه و مدیران صنایع اطمینان می‌دهد که حاشیه سود آن‌ها نه بر اساس تصمیمات ناگهانی بودجه‌ای، بلکه بر مبنای کارایی، کیفیت محصولات و روندهای جهانی انرژی تعیین خواهد شد.
با اجرایی شدن این مقررات و جریمه شدن محصولات بی‌کیفیت نظیر نفت کوره با گوگرد بالا، انگیزه اقتصادی برای تسریع در اجرای پروژه‌های کیفی‌سازی و احداث واحدهای ارتقای فرآورده‌های سنگین (Upgrade) به‌شدت افزایش می‌یابد؛ مسیری که در نهایت تاب‌آوری و رقابت‌پذیری صنعت نفت ایران را در بازارهای بین‌المللی تضمین می‌کند.
منابع گزارش
وزارت نفت جمهوری اسلامی ایران — ابلاغیه‌ها و دستورالعمل‌های محاسبه نرخ خوراک و فرآورده
مؤسسه پلاتس (S&P Global Platts) — شاخص‌های قیمت‌گذاری نفت خام و فرآورده‌های خلیج فارس
آژانس بین‌المللی انرژی (IEA) — گزارش‌های حاشیه سود پالایشی و استانداردهای کیفی فرآورده‌ها
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟