قیمت گاز اروپا به ۸۴ یورو رسید؛ ذخایر پایین و بحران LNG قطر چه خطری برای زمستان ۲۰۲۶ دارد؟

قیمت گاز اروپا پس از جهش تا بیش از ۸۴ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت در ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، به بالاترین محدوده از ژانویه ۲۰۲۳ رسید؛ هرچند بازار در ادامه بخشی از این رشد را پس گرفت و قیمت شاخص TTF در ۱۶ سپتامبر حوالی ۸۰ تا ۸۲ یورو قرار گرفت. هم‌زمان ذخایر گازی اتحادیه اروپا تنها ۶۸.۴۹ درصد پر است و اختلال صادرات LNG خاورمیانه، آسیب ظرفیت قطر و محدودیت عبور از تنگه هرمز، اروپا را پیش از زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷ در برابر یک شوک تازه انرژی آسیب‌پذیر کرده است.

به‌روزرسانی ۲۶ شهریور ۱۴۰۵: داده‌های جدید Gas Infrastructure Europe نشان می‌دهد سطح ذخایر گازی اتحادیه اروپا به ۶۸.۴۹ درصد رسیده است؛ آلمان ۵۵.۹۳ درصد و هلند، یکی از مهم‌ترین مراکز بازار گاز اروپا، تنها ۵۲.۹ درصد ظرفیت ذخیره خود را پر کرده‌اند. در همین حال، تازه‌ترین گزارش‌های بازار نشان می‌دهد قیمت TTF پس از قله بیش از ۸۴ یورویی، همچنان در محدوده بسیار بالای حدود ۸۰ یورو باقی مانده است.

قیمت گاز اروپا چگونه به ۸۴ یورو رسید؟

قرارداد شاخص گاز طبیعی TTF هلند در معاملات دوشنبه ۱۴ سپتامبر بیش از ۵ درصد افزایش یافت و در بخشی از معاملات از ۸۴ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت عبور کرد؛ سطحی که از ژانویه ۲۰۲۳ سابقه نداشت. این جهش پس از چند ماه فشار فزاینده بر بازار جهانی انرژی و اختلال در عرضه LNG خاورمیانه رخ داد.

با این حال، ۸۴ یورو را نباید به‌عنوان «قیمت فعلی» گاز اروپا ثبت کرد. پس از این جهش، بازار اصلاح شد و داده‌های ۱۶ سپتامبر قیمت TTF را بسته به نوع قرارداد و زمان ثبت داده در محدوده حدود ۸۰ تا ۸۲ یورو در هر مگاوات‌ساعت نشان می‌دهند. بنابراین ۸۴ یورو فعلاً یک قله مهم سه‌ساله است، نه نرخ ثابت بازار.

چرا بازار گاز اروپا دوباره تحت فشار قرار گرفته است؟

جهش قیمت گاز را نمی‌توان تنها با یک عامل توضیح داد. بازار اروپا هم‌زمان با اختلال در عرضه LNG خاورمیانه، کاهش انعطاف‌پذیری مسیرهای حمل، ذخایر پایین‌تر از معمول و نزدیک شدن به فصل گرمایش روبه‌رو است. نتیجه، بازاری است که حتی اخبار مربوط به تنگه هرمز، زیرساخت‌های انرژی خلیج فارس و پیش‌بینی دمای زمستان می‌تواند قیمت آن را به سرعت جابه‌جا کند.

• ۱. اختلال در LNG خاورمیانه

  جنگ در خاورمیانه جریان LNG را به‌شدت مختل کرده است. برآوردهای تازه منتشرشده از بازار انرژی نشان می‌دهد از آغاز جنگ در فوریه، حدود ۳۶ میلیون تن LNG از عرضه جهانی از دست رفته است. این کاهش برای بازاری که اروپا و آسیا هم‌زمان برای جذب محموله‌های آن رقابت می‌کنند، رقم کوچکی نیست.

• ۲. آسیب بلندمدت به ظرفیت LNG قطر

  حملات ماه مارس به زیرساخت‌های انرژی قطر حدود ۱۷ درصد از ظرفیت LNG این کشور را از مدار خارج کرد. مدیرعامل قطرانرژی اعلام کرده بازسازی بخش آسیب‌دیده می‌تواند سه تا پنج سال زمان ببرد. گزارش‌های جدیدتر نیز نشان می‌دهد قطرانرژی برای تأمین تعهدات خود در حال مذاکره برای خرید LNG آمریکا تا سال ۲۰۳۱ است؛ نشانه‌ای که نشان می‌دهد اختلال ایجادشده صرفاً یک مشکل چندماهه نیست.

• ۳. محدودیت عبور LNG از تنگه هرمز

  برخلاف نفت خام که بخشی از آن را می‌توان از خطوط لوله یا مسیرهای صادراتی جایگزین منتقل کرد، انعطاف‌پذیری LNG قطر بسیار محدودتر است. تداوم اختلال در تنگه هرمز بنابراین مستقیماً روی عرضه جهانی LNG اثر می‌گذارد. داده‌های کشتیرانی در سپتامبر نیز نشان داده‌اند تعداد عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز همچنان بسیار پایین‌تر از سطح پیش از جنگ است.

• ۴. ذخایر پایین اروپا پیش از زمستان

  طبق داده‌های Gas Infrastructure Europe در ۱۶ سپتامبر، مخازن اتحادیه اروپا ۶۸.۴۹ درصد پر هستند. وضعیت در آلمان و هلند ضعیف‌تر است؛ ذخایر آلمان ۵۵.۹۳ درصد و هلند ۵۲.۹ درصد گزارش شده است. این ارقام به این معنا نیست که اروپا الزاماً با کمبود فیزیکی گاز روبه‌رو خواهد شد، اما حاشیه اطمینان بازار نسبت به سال‌های عادی کاهش یافته است.

• ۵. رقابت اروپا و آسیا برای LNG

  هرچه ذخایر اروپا پایین‌تر باشد، این قاره برای پر کردن مخازن و تأمین مصرف زمستان به محموله‌های بیشتری نیاز دارد. اما اروپا تنها خریدار بازار نیست. چین، هند، ژاپن، کره جنوبی و سایر واردکنندگان آسیایی نیز برای محموله‌های انعطاف‌پذیر LNG رقابت می‌کنند و افزایش قیمت آسیایی می‌تواند جهت حرکت محموله‌ها را تغییر دهد.

آسیب LNG قطر چرا برای اروپا مهم است؟

قطر یکی از ستون‌های اصلی بازار جهانی LNG است. آسیب ماه مارس به راس‌لفان حدود ۱۲.۸ میلیون تن در سال از ظرفیت LNG قطر را از دسترس خارج کرده و قطرانرژی اکنون برای جبران بخشی از این کمبود به دنبال قراردادهای چندساله با تولیدکنندگان آمریکایی است.

این موضوع یک تفاوت اساسی با یک شوک کوتاه‌مدت دارد. اگر تعمیر ظرفیت آسیب‌دیده واقعاً سه تا پنج سال طول بکشد، بازار باید بخشی از عرضه از دست‌رفته قطر را برای چند سال از آمریکا، آفریقا و سایر تولیدکنندگان جایگزین کند. همین مسئله می‌تواند رقابت اروپا و آسیا برای LNG را حتی پس از کاهش تنش‌های نظامی نیز حفظ کند.

ذخایر گاز اروپا اکنون چقدر است؟

این اختلاف نشان می‌دهد عبارت کلی «ذخایر اروپا» تمام داستان را روایت نمی‌کند. آلمان و هلند، دو بازار مهم شمال غرب اروپا، با سطح ذخیره به‌مراتب پایین‌تری وارد هفته‌های پایانی فصل تزریق می‌شوند.

نگرانی در آلمان تا جایی افزایش یافته که دولت این کشور در حال بررسی مشوق‌های بازار برای افزایش ذخیره گاز پیش از زمستان است. طبق گزارش رویترز، دولت قصد دارد حجم ابزارهای Long Term Options را افزایش دهد و شرکت‌های دولتی Uniper و SEFE نیز از ظرفیت ذخیره‌سازی خود بیشتر استفاده کنند.

تنگه هرمز چگونه قیمت گاز اروپا را جابه‌جا می‌کند؟

اثر تنگه هرمز بر بازار گاز از مسیر LNG قطر اهمیت ویژه‌ای دارد. برای بررسی جایگاه این آبراه در بازار جهانی انرژی، تحلیل تنگه هرمز چیست و چرا گلوگاه انرژی جهان است؟ در چارسو اقتصاد تصویر کامل‌تری از نقش این مسیر در انتقال نفت و LNG ارائه می‌کند.

داده‌های کشتیرانی منتشرشده در ۱۱ سپتامبر نشان داد تنها هفت کشتی در یک روز از تنگه عبور کرده‌اند؛ در حالی که میانگین روزانه پیش از جنگ حدود ۱۲۵ فروند بود. هرچند بخشی از کشتی‌ها ممکن است سامانه شناسایی خود را خاموش کنند، فاصله میان این دو عدد بزرگی اختلال در تردد دریایی را نشان می‌دهد.

برای اروپا، مسئله فقط حجم گاز نیست. کاهش قابلیت اطمینان مسیر حمل، افزایش هزینه بیمه و بالا رفتن ریسک تأخیر در تحویل محموله‌ها نیز در قیمت نهایی LNG منعکس می‌شود. به همین دلیل بازار TTF به تحولات خاورمیانه حساس باقی مانده است.

شوک گاز چه اثری بر تورم اروپا گذاشته است؟

نسخه اولیه این گزارش از احتمال تورم نزدیک ۴ درصد در سال آینده سخن می‌گفت، اما انتشار پیش‌بینی رسمی سپتامبر بانک مرکزی اروپا تصویر دقیق‌تری ارائه کرده است.

ECB اکنون تورم منطقه یورو را به‌طور متوسط ۳ درصد در سال ۲۰۲۶، ۲.۵ درصد در ۲۰۲۷ و ۲.۱ درصد در ۲۰۲۸ پیش‌بینی می‌کند. این بانک همچنین در ۱۰ سپتامبر نرخ‌های کلیدی خود را ۲۵ واحد پایه افزایش داد و اعلام کرد شوک انرژی ناشی از درگیری خاورمیانه فشار تورمی را برای مدت بیشتری بالاتر از هدف ۲ درصدی نگه می‌دارد.

در سناریوی پایه ECB، قیمت گاز در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۶ حدود ۶۰ یورو در هر مگاوات‌ساعت فرض شده است. سناریوی نامساعد آن را حدود ۷۵ یورو و سناریوی شدید حدود ۱۳۰ یورو در نظر می‌گیرد. بنابراین ماندن TTF حوالی ۸۰ یورو نشان می‌دهد بازار فعلی از فرض پایه ECB گران‌تر است، هرچند هنوز فاصله زیادی با سناریوی بحرانی ۱۳۰ یورویی دارد.

آیا اروپا با بحران گاز در زمستان ۲۰۲۶ روبه‌رو می‌شود؟

داده‌های فعلی وقوع یک بحران قطعی را اثبات نمی‌کنند. ریسک زمستان اروپا اکنون به چهار متغیر اصلی وابسته است: دمای هوا، سرعت پر شدن ذخایر، دسترسی به LNG و وضعیت تنگه هرمز.

• سناریوی کم‌تنش

  اگر زمستان نسبتاً معتدل باشد، تولید برق بادی افزایش یابد و جریان LNG آمریکا و سایر عرضه‌کنندگان ادامه پیدا کند، اروپا می‌تواند با وجود ذخایر پایین‌تر از معمول از زمستان عبور کند. پیش‌بینی‌های فعلی درباره ال‌نینو حتی احتمال زمستانی نسبتاً ملایم و بادخیزتر در بخش‌هایی از اروپا را مطرح کرده‌اند.

• سناریوی پرریسک

  زمستان سرد، کاهش بیشتر جریان LNG یا اختلال تازه در مسیرهای خاورمیانه می‌تواند برداشت از ذخایر را سریع کند و دوباره TTF را به سطوح بالاتر ببرد. بانک مرکزی اروپا نیز صراحتاً اختلال بیشتر عرضه گاز همراه با زمستان غیرعادی سرد و ذخایر پایین را یکی از ریسک‌های صعودی تورم می‌داند.

• سناریوی بحرانی

  در سناریوی شدید ECB، قیمت گاز در سه‌ماهه چهارم می‌تواند به حدود ۱۳۰ یورو در هر مگاوات‌ساعت برسد. این سناریو با کاهش حدود ۱۲ درصدی عرضه جهانی LNG نسبت به خط پایه سازگار است و می‌تواند تورم منطقه یورو را در سال ۲۰۲۷ تا ۵.۴ درصد بالا ببرد. این یک سناریوی ریسک است و نباید به‌عنوان پیش‌بینی قطعی معرفی شود.

چرا این بحران با بحران انرژی ۲۰۲۲ متفاوت است؟

اروپا نسبت به سال ۲۰۲۲ زیرساخت واردات LNG گسترده‌تری در اختیار دارد و منابع تأمین خود را متنوع‌تر کرده است، اما در مقابل اکنون با اختلال مستقیم در یکی از مهم‌ترین مراکز تولید LNG جهان و محدودیت یکی از حساس‌ترین مسیرهای کشتیرانی انرژی روبه‌رو است.

هم‌زمان مدیران شرکت‌های بزرگ انرژی هشدار داده‌اند که «ضربه‌گیرهای» بازار جهانی انرژی در حال ضعیف شدن است. ذخایر، تغییر مسیر محموله‌ها و کاهش تقاضای برخی مصرف‌کنندگان تاکنون بخشی از شوک را جذب کرده‌اند، اما ادامه اختلال می‌تواند این ظرفیت را کاهش دهد.

جمع‌بندی؛ ۸۴ یورو قله بود، اما بحران تمام نشده است

جهش TTF به بیش از ۸۴ یورو در ۱۴ سپتامبر را باید نشانه افزایش دوباره حق بیمه ریسک در بازار انرژی اروپا دانست، نه قیمت ثابت گاز. بازار پس از آن اصلاح شده، اما باقی ماندن TTF حوالی ۸۰ یورو، ذخایر ۶۸.۴۹ درصدی اتحادیه اروپا، سطح پایین ذخایر آلمان و هلند و از دست رفتن بخشی از ظرفیت LNG قطر نشان می‌دهد ریسک زمستان هنوز جدی است.

در عین حال، نتیجه زمستان از پیش تعیین نشده است. هوای معتدل، تولید بیشتر برق بادی و افزایش LNG آمریکا می‌تواند فشار را کاهش دهد؛ در مقابل، سرمای شدید یا اختلال بیشتر در تنگه هرمز می‌تواند بازار را دوباره وارد موج صعودی کند. بنابراین متغیر کلیدی برای ماه‌های آینده فقط «قیمت امروز گاز» نیست؛ سرعت پر شدن ذخایر و میزان دسترسی اروپا به محموله‌های LNG تعیین خواهد کرد که قله ۸۴ یورویی یک جهش موقت بوده یا مقدمه شوک بزرگ‌تری در زمستان ۲۰۲۶-۲۰۲۷.

سوالات پرتکرار درباره قیمت گاز اروپا

• قیمت گاز اروپا اکنون چقدر است؟

  پس از عبور TTF از ۸۴ یورو در ۱۴ سپتامبر، قیمت در داده‌های ۱۶ سپتامبر به محدوده حدود ۸۰ تا ۸۲ یورو به ازای هر مگاوات‌ساعت بازگشته است. نرخ دقیق با نوع قرارداد و زمان معامله تغییر می‌کند.

• چرا قیمت گاز اروپا افزایش یافته است؟

  اختلال عرضه LNG خاورمیانه، آسیب ظرفیت قطر، محدودیت تردد در تنگه هرمز، پایین بودن ذخایر اروپا و رقابت اروپا و آسیا برای محموله‌های LNG مهم‌ترین عوامل فشار بر بازار هستند.

• ذخایر گاز اروپا چند درصد است؟

  طبق داده‌های Gas Infrastructure Europe در ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶، ذخایر اتحادیه اروپا ۶۸.۴۹ درصد پر بوده است. آلمان ۵۵.۹۳ درصد و هلند ۵۲.۹ درصد ذخیره داشته‌اند.

• آیا اروپا در زمستان ۲۰۲۶ با کمبود گاز مواجه می‌شود؟

  کمبود قطعی نیست. نتیجه به دمای زمستان، میزان واردات LNG، سرعت تزریق به ذخایر و تحولات خاورمیانه بستگی دارد. زمستان سرد همراه با اختلال بیشتر LNG می‌تواند ریسک کمبود و جهش قیمت را به‌طور محسوسی افزایش دهد.

منابع گزارش

داده‌های این گزارش بر پایه آخرین اطلاعات Gas Infrastructure Europe درباره ذخایر گاز، گزارش‌های رویترز درباره بازار LNG، قطر، تنگه هرمز و بازار انرژی و پیش‌بینی‌های سپتامبر ۲۰۲۶ بانک مرکزی اروپا به‌روزرسانی شده است.