با نزدیک‌شدن زمستان ۱۴۰۵، نگرانی درباره مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها دوباره افزایش یافته است. رئیس‌جمهور در ۲۳ مهر اعلام کرد حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیب‌دیده تولید روزانه گاز کشور هنوز به مدار بازنگشته؛ درحالی‌که پیش از این آسیب‌ها نیز ناترازی گاز حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز برآورد می‌شد. از سوی دیگر، معاون وزارت بهداشت هزینه اقتصادی مرگ‌ومیر منتسب به آلودگی ذرات ریز هوا در سال ۱۴۰۳ را حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار اعلام کرده است. این رقم هزینه اختصاصی مازوت‌سوزی نیست، اما اهمیت کنترل انتشار آلاینده‌ها را نشان می‌دهد. در این گزارش، وضعیت سوخت نیروگاه‌ها و سه راهکار کوتاه‌مدت و بلندمدت کاهش نیاز به مازوت بررسی می‌شود.
آخرین بررسی محتوایی: شنبه ۲۵ مهر ۱۴۰۵، برابر با ۱۷ اکتبر ۲۰۲۶
آیا مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها در زمستان ۱۴۰۵ افزایش می‌یابد؟
به گزارش چارسو اقتصاد، با نزدیک‌شدن فصل سرما و افزایش مصرف گاز در بخش خانگی، تأمین سوخت نیروگاه‌ها و صنایع بار دیگر به یکی از مسائل مهم اقتصاد انرژی ایران تبدیل شده است.
در فصل سرد، افزایش تقاضای خانگی می‌تواند سهم گاز اختصاص‌یافته به نیروگاه‌ها را محدود کند. در چنین شرایطی، نیروگاه‌های دارای امکان استفاده از سوخت دوم ممکن است بخشی از نیاز خود را از طریق گازوئیل یا نفت کوره، موسوم به مازوت، تأمین کنند.
بااین‌حال، نمی‌توان پیشاپیش نتیجه گرفت که همه نیروگاه‌ها در زمستان امسال مازوت خواهند سوزاند یا میزان مصرف مازوت در تمام مناطق افزایش پیدا می‌کند. وضعیت هر نیروگاه به میزان گاز تحویلی، موجودی سوخت جایگزین، تجهیزات و محدودیت‌های محیط زیستی آن بستگی دارد.
بر اساس اظهارات منتشرشده از معاون راهبری تولید شرکت برق حرارتی، سهم مازوت از سبد سوخت نیروگاهی حدود ۱۰ درصد اعلام شده و برای فصل سرد نیز سهمی در همین حدود پیش‌بینی شده است.
ناترازی گاز زمستان ۱۴۰۵ چقدر است؟
مسئله تأمین سوخت زمستان امسال فقط به رشد مصرف مربوط نیست. کاهش ظرفیت تولید گاز نیز بر توان عرضه تأثیر گذاشته است.
بر اساس گزارش خبرگزاری شانا از اظهارات رئیس‌جمهور در ۲۳ مهر ۱۴۰۵، حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید روزانه گاز کشور در جریان درگیری‌های نظامی آسیب دیده بود که حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب آن دوباره به مدار بازگشته است.
بر این اساس، حدود ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت آسیب‌دیده همچنان بازیابی نشده است. در همان گزارش، ناترازی پیشین گاز کشور نیز حدود ۳۰۰ میلیون مترمکعب در روز اعلام شده است.
البته جمع‌زدن ساده این دو رقم و اعلام کسری قطعی ۴۳۰ میلیون مترمکعبی برای زمستان از نظر آماری درست نیست. میزان ناترازی واقعی به تولید روزانه، تقاضای خانگی و صنعتی، واردات و صادرات، ذخیره‌سازی و اقدامات مدیریت مصرف در همان دوره بستگی دارد.
چارسو اقتصاد پیش‌تر در گزارش غافلگیری ممنوع؛ چرا ناترازی گاز در زمستان پیش رو خسارت‌بارتر از همیشه است؟ ابعاد این مسئله را بررسی کرده است.
سهم مازوت در سوخت نیروگاه‌ها چقدر است؟
به گفته معاون راهبری تولید شرکت برق حرارتی، سهم مازوت از سبد سوخت نیروگاهی کشور حدود ۱۰ درصد است و برای فصل سرد نیز سهمی در همین محدوده پیش‌بینی شده است.
این مقام مسئول همچنین اعلام کرده مخازن سوخت نیروگاه‌ها حدود ۸۲ درصد پر شده‌اند و نیروگاه مازوت‌سوز جدیدی به مجموعه نیروگاه‌ها اضافه نشده است.
این ارقام، وضعیت اعلام‌شده در زمان گزارش هستند و لزوماً مصرف نهایی نیروگاه‌ها در تمام زمستان را نشان نمی‌دهند.
برای بررسی ذخیره سوخت و احتمال اختلال در تأمین برق، گزارش چارسو اقتصاد با عنوان برق زمستان قطع می‌شود؟ آخرین وضعیت ذخیره گازوئیل و مازوت نیروگاه‌ها اطلاعات مرتبطی دارد.
آلودگی هوا سالانه چقدر خسارت اقتصادی به ایران وارد می‌کند؟
معاون وزارت بهداشت در گزارشی که خبرگزاری ایرنا منتشر کرده، اعلام کرده است در سال ۱۴۰۳ حدود ۵۸ هزار و ۹۷۵ مورد مرگ در ایران به مواجهه با ذرات معلق کوچک‌تر از ۲.۵ میکرومتر، موسوم به PM2.5، منتسب بوده است.
در همین گزارش، خسارت اقتصادی ناشی از مرگ‌ومیر منتسب به این نوع آلودگی حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار برآورد شده است.
| شاخص | برآورد اعلام‌شده | مبنای زمانی |
|---|---|---|
| مرگ‌ومیر منتسب به مواجهه با PM2.5 | ۵۸٬۹۷۵ مورد | سال ۱۴۰۳ |
| میانگین روزانه مرگ‌ومیر منتسب | حدود ۱۶۱ مورد | میانگین محاسباتی سال ۱۴۰۳ |
| خسارت اقتصادی مرگ‌ومیر منتسب | حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار | سال ۱۴۰۳ |
| میانگین روزانه خسارت اقتصادی | حدود ۴۷ میلیون دلار | میانگین محاسباتی سال ۱۴۰۳ |
منبع ارقام: اظهارات معاون وزارت بهداشت به نقل از خبرگزاری ایرنا.
این ارقام حاصل برآورد آماری اثر مواجهه با آلودگی هوا بر سلامت جمعیت هستند. همچنین باید میان مجموع هزینه آلودگی هوا و سهم اختصاصی مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها تفاوت گذاشت.
خودروها، صنایع، نیروگاه‌ها، منابع طبیعی گردوغبار و دیگر فعالیت‌های انسانی می‌توانند در آلودگی هوا نقش داشته باشند. بنابراین نمی‌توان کل ۱۷.۲ میلیارد دلار خسارت را به نیروگاه‌های مازوت‌سوز نسبت داد.
چرا مازوت‌سوزی می‌تواند کیفیت هوا را کاهش دهد؟
نفت کوره یا مازوت یکی از سوخت‌های سنگین نفتی است. ترکیب آلاینده‌های حاصل از احتراق آن به میزان گوگرد سوخت، کیفیت تجهیزات احتراق، سامانه‌های کنترل آلایندگی و شرایط بهره‌برداری بستگی دارد.
احتراق سوخت‌های گوگرددار می‌تواند باعث انتشار دی‌اکسید گوگرد شود. این گاز علاوه بر آثار مستقیم بر سلامت تنفسی، در شرایط جوی مناسب می‌تواند در تشکیل ذرات معلق ثانویه نقش داشته باشد.
در روزهای سرد، پدیده وارونگی دما و کاهش پراکندگی آلاینده‌ها نیز ممکن است غلظت آلودگی را افزایش دهد.
استفاده از مازوت کم‌گوگرد و تجهیزات کنترل انتشار می‌تواند بخشی از آلودگی را کاهش دهد، اما به معنای حذف کامل انتشار ذرات معلق یا سایر آلاینده‌ها نیست.
سه راه‌حل کاهش مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها در زمستان ۱۴۰۵ چیست؟
راهکارهای کاهش مازوت‌سوزی از نظر سرعت اجرا و اثرگذاری یکسان نیستند. بعضی اقدامات می‌توانند همین زمستان فشار بر شبکه انرژی را مدیریت کنند، اما برخی اصلاحات به سرمایه‌گذاری چندساله نیاز دارند.
راه‌حل اول: برنامه محدودیت گاز صنایع و نیروگاه‌ها از پیش اعلام شود
یکی از مشکلات مدیریت کمبود گاز، پیش‌بینی‌ناپذیری محدودیت‌ها برای نیروگاه‌ها و واحدهای تولیدی است.
اگر شرکت ملی گاز و دستگاه‌های مسئول بتوانند متناسب با پیش‌بینی هوا و وضعیت عرضه، جدول محدودیت‌های احتمالی را پیشاپیش و به تفکیک منطقه اعلام کنند، واحدهای صنعتی و نیروگاه‌ها فرصت بیشتری برای تنظیم برنامه تولید و مدیریت ذخایر سوخت خواهند داشت.
فایده اصلی
کاهش غافلگیری، مدیریت بهتر ذخایر سوخت جایگزین و محدودشدن خسارت ناشی از توقف ناگهانی فعالیت اقتصادی.
زمان اثرگذاری
کوتاه‌مدت؛ در صورت دسترسی به اطلاعات مناسب عرضه، تقاضا و پیش‌بینی شرایط جوی، قابلیت استفاده در زمستان ۱۴۰۵ را دارد.
محدودیت راهکار
اعلام برنامه محدودیت به‌تنهایی گاز بیشتری تولید نمی‌کند و الزاماً میزان مازوت‌سوزی را کاهش نمی‌دهد. این اقدام بیشتر کیفیت مدیریت کمبود را بهبود می‌بخشد.
راه‌حل دوم: کاهش مصرف گاز خانگی، نیاز نیروگاه‌ها به سوخت مایع را کمتر کند
مدیریت مصرف در بخش خانگی یکی از راه‌هایی است که می‌تواند در دوره‌های اوج مصرف، بخشی از فشار تقاضا را کاهش دهد.
طبق اظهارات پیشین سخنگوی دولت که خبرگزاری مهر منتشر کرده، کاهش یک درجه‌ای دمای منازل می‌تواند معادل حدود ۲۵ میلیون مترمکعب در مصرف گاز صرفه‌جویی ایجاد کند.
این عدد یک برآورد اعلام‌شده است و صرفه‌جویی واقعی در عمل به میزان مشارکت خانوارها، شرایط آب‌وهوا، کیفیت ساختمان‌ها و شیوه کنترل مصرف بستگی دارد.
فایده اصلی
کاهش تقاضای گاز در زمان اوج مصرف و افزایش امکان اختصاص گاز به نیروگاه‌ها و صنایع، بدون نیاز به افزایش فوری ظرفیت تولید.
زمان اثرگذاری
کوتاه‌مدت؛ اصلاح تنظیم وسایل گرمایشی، رفع اتلاف انرژی و مدیریت دمای ساختمان‌ها می‌تواند در همان فصل سرد اثر داشته باشد.
محدودیت راهکار
اثر این اقدامات بدون بهینه‌سازی ساختمان‌ها، تجهیزات کارآمد و مشوق‌های پایدار ممکن است محدود یا موقتی باشد. حفظ شرایط مناسب برای سلامت ساکنان نیز ضروری است.
برای مطالعه منبع برآورد ۲۵ میلیون مترمکعب، گزارش خبرگزاری مهر درباره کاهش مصرف گاز با تنظیم دمای ساختمان‌ها در دسترس است.
راه‌حل سوم: راندمان نیروگاه‌ها افزایش یابد و ظرفیت سیکل ترکیبی توسعه پیدا کند
راهکار سوم ماهیتی ساختاری دارد و می‌تواند مصرف سوخت به ازای هر واحد برق تولیدی را کاهش دهد.
در نیروگاه سیکل ترکیبی، بخشی از گرمای خروجی توربین گاز برای تولید بخار و راه‌اندازی توربین بخار استفاده می‌شود. این روش می‌تواند با استفاده بهتر از انرژی سوخت، تولید برق را بدون افزایش متناسب مصرف سوخت بالا ببرد.
بر اساس اطلاعات منتشرشده در پایگاه ریاست‌جمهوری، اجرای مجموعه‌ای از طرح‌های ارتقای راندمان و توسعه سیکل ترکیبی می‌تواند ظرفیتی در حدود ۹ هزار مگاوات ایجاد کند و به صرفه‌جویی روزانه حدود ۵۶ میلیون مترمکعب گاز منجر شود.
این ارقام ظرفیت بالقوه برنامه‌های اعلام‌شده هستند و نباید به‌عنوان میزان صرفه‌جویی محقق‌شده در زمستان ۱۴۰۵ معرفی شوند.
فایده اصلی
کاهش مصرف سوخت به ازای تولید برق، استفاده بهتر از ظرفیت موجود و محدود شدن وابستگی نیروگاه‌ها به سوخت دوم.
زمان اثرگذاری
میان‌مدت و بلندمدت؛ اجرای پروژه‌های بزرگ معمولاً به سرمایه‌گذاری، تجهیزات و زمان نیاز دارد.
محدودیت راهکار
ظرفیت فنی هر نیروگاه و شرایط اتصال به شبکه متفاوت است. بنابراین همه نیروگاه‌ها با یک هزینه و یک زمان‌بندی قابل تبدیل به سیکل ترکیبی نیستند.
چارسو اقتصاد در گزارش کاهش ناترازی برق بدون ساخت نیروگاه جدید نیز به راهکارهای افزایش بهره‌وری و استفاده بهتر از ظرفیت برق پرداخته است.
مقایسه سه راه‌حل؛ کدام راهکار برای زمستان امسال مؤثرتر است؟
| راهکار | افق اثر | داده پشتیبان | محدودیت اصلی |
|---|---|---|---|
| اعلام زودهنگام محدودیت گاز | کوتاه‌مدت، زمستان ۱۴۰۵ | نیازمند برنامه منطقه‌ای مبتنی بر داده عرضه و تقاضا | مصرف کل گاز را مستقیماً کاهش نمی‌دهد |
| مدیریت مصرف خانگی | کوتاه‌مدت، زمستان ۱۴۰۵ | برآورد ۲۵ میلیون مترمکعب صرفه‌جویی با کاهش یک درجه دما | وابسته به شرایط اجرا و مشارکت خانوارها |
| ارتقای راندمان و سیکل ترکیبی | میان‌مدت و بلندمدت | ظرفیت بالقوه ۹ هزار مگاوات و صرفه‌جویی ۵۶ میلیون مترمکعب در روز | نیاز به زمان، سرمایه و تجهیزات |
بر اساس این مقایسه، مدیریت تقاضای خانگی می‌تواند در کوتاه‌مدت به کاهش فشار بر عرضه کمک کند؛ اما اصلاح پایدار مصرف سوخت در صنعت برق بدون افزایش راندمان نیروگاه‌ها و سرمایه‌گذاری در زیرساخت انرژی دشوار است.
آیا استفاده از مازوت کم‌سولفور می‌تواند آلودگی نیروگاه‌ها را کاهش دهد؟
کیفیت سوخت یکی از عوامل تعیین‌کننده انتشار آلاینده‌هاست. کاهش گوگرد موجود در نفت کوره می‌تواند انتشار دی‌اکسید گوگرد و بخشی از ذرات ثانویه مرتبط با آن را کاهش دهد.
در گزارش‌های منتشرشده درباره سوخت نیروگاه‌ها، به مشخصات مازوت کم‌گوگرد و تحویل آن به برخی نیروگاه‌ها اشاره شده است.
بااین‌حال، برای ارزیابی کیفیت واقعی سوخت مصرفی، لازم است میزان گوگرد محموله‌های تحویلی و اطلاعات پایش آلاینده‌های خروجی نیروگاه‌ها منتشر شود.
مازوت کم‌گوگرد می‌تواند یک اقدام کاهش آسیب باشد، اما جایگزین تأمین پایدار گاز، کاهش مصرف سوخت و بهبود فناوری نیروگاه‌ها نیست.
مازوت‌سوزی چه هزینه‌ای برای اقتصاد و سلامت مردم دارد؟
هزینه مازوت‌سوزی را نباید فقط با قیمت سوخت سنجید. انتشار آلاینده‌ها ممکن است هزینه درمان، کاهش بهره‌وری نیروی کار، افزایش غیبت از کار و سایر زیان‌های اقتصادی و اجتماعی ایجاد کند.
هم‌زمان، حذف فوری سوخت دوم بدون تأمین جایگزین نیز می‌تواند خطر اختلال در تولید برق و فعالیت صنایع را افزایش دهد.
بنابراین تصمیم اقتصادی باید هزینه‌های تأمین برق و هزینه‌های سلامت را هم‌زمان در نظر بگیرد. برای محاسبه سهم واقعی یک نیروگاه از آلودگی، داده‌هایی مانند میزان مصرف مازوت، مقدار گوگرد سوخت، انتشار آلاینده‌ها، موقعیت نیروگاه و شرایط جوی لازم است.
رقم ۱۷.۲ میلیارد دلاری وزارت بهداشت، ارزش اقتصادی برآوردشده مرگ‌ومیر منتسب به آلودگی ذرات ریز در سطح کشور است و از آن نمی‌توان سهم مالی دقیق مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها را استخراج کرد.
چرا مشکل مازوت‌سوزی هر زمستان تکرار می‌شود؟
تکرار نیاز به سوخت دوم در نیروگاه‌ها به مجموعه‌ای از عوامل ساختاری مربوط است: رشد تقاضای فصلی، اتلاف انرژی در ساختمان‌ها، محدودیت عرضه گاز، راندمان برخی نیروگاه‌ها و دشواری تأمین مالی پروژه‌های بهینه‌سازی.
قیمت‌گذاری انرژی نیز می‌تواند بر انگیزه مصرف و سرمایه‌گذاری اثر بگذارد، اما نمی‌توان همه ناترازی را تنها به قیمت پایین گاز نسبت داد.
سیاست‌های اصلاح مصرف باید به‌گونه‌ای طراحی شوند که علاوه بر کاهش اتلاف انرژی، از خانوارهای کم‌درآمد و فعالیت‌های تولیدی آسیب‌پذیر نیز محافظت شود.
سؤالات پرتکرار درباره مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها
آیا نیروگاه‌ها در زمستان ۱۴۰۵ مازوت می‌سوزانند؟
طبق اظهارات مسئولان برق حرارتی، مازوت همچنان بخشی از سبد سوخت نیروگاهی است. اما میزان مصرف واقعی در زمستان به تحویل گاز، موجودی سوخت و شرایط بهره‌برداری هر نیروگاه بستگی دارد.
مازوت‌سوزی نیروگاه‌ها چه آلاینده‌هایی تولید می‌کند؟
بسته به ترکیب سوخت و تجهیزات نیروگاه، احتراق نفت کوره می‌تواند دی‌اکسید گوگرد، اکسیدهای نیتروژن، ذرات معلق و دیگر آلاینده‌ها تولید کند.
آیا مازوت عامل تمام آلودگی هوای زمستان است؟
خیر. آلودگی هوا منابع متعددی از جمله خودروها، صنایع، نیروگاه‌ها و گردوغبار دارد. سهم هر منبع در هر شهر باید بر اساس داده‌های انتشار و مطالعات معتبر تعیین شود.
آلودگی هوا سالانه چند میلیارد دلار خسارت به ایران وارد می‌کند؟
بر اساس برآورد اعلام‌شده از سوی معاون وزارت بهداشت، خسارت اقتصادی مرگ‌ومیر منتسب به مواجهه با ذرات PM2.5 در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۷.۲ میلیارد دلار بوده است. این رقم معادل هزینه اختصاصی مازوت نیست.
چطور می‌توان نیاز نیروگاه‌ها به مازوت را کمتر کرد؟
مدیریت مصرف گاز خانگی، برنامه‌ریزی شفاف محدودیت‌های فصلی و افزایش راندمان نیروگاه‌ها از راهکارهای اصلی هستند. در دوره استفاده ناگزیر از سوخت مایع نیز کیفیت سوخت و کنترل انتشار اهمیت دارد.
آیا زمستان امسال برق قطع می‌شود؟
با اطلاعات موجود نمی‌توان وقوع یا عدم وقوع قطعی برق در مناطق مختلف را با اطمینان پیش‌بینی کرد. وضعیت به عرضه سوخت، تقاضای برق، ذخیره نیروگاه‌ها و شرایط آب‌وهوایی بستگی دارد.
جمع‌بندی؛ چگونه می‌توان زمستان را با مازوت‌سوزی کمتر پشت سر گذاشت؟
زمستان ۱۴۰۵ در شرایطی نزدیک می‌شود که مسئله ناترازی گاز، بازیابی ظرفیت تولید و تأمین سوخت نیروگاه‌ها همچنان مطرح است.
برآوردهای وزارت بهداشت درباره خسارت سنگین آلودگی هوا اهمیت کاهش انتشار آلاینده‌ها را نشان می‌دهد؛ اما برای تعیین هزینه اختصاصی مازوت‌سوزی باید داده‌های دقیق‌تری از نیروگاه‌ها منتشر شود.
در کوتاه‌مدت، مدیریت تقاضای گاز و اعلام زودهنگام برنامه محدودیت‌ها می‌تواند فشار و خسارت را کاهش دهد. در میان‌مدت و بلندمدت نیز ارتقای راندمان و توسعه نیروگاه‌های سیکل ترکیبی مسیر پایدارتری برای کاهش مصرف سوخت فراهم می‌کند.
راه‌حل پایدار، صرفاً جابه‌جایی میان گاز و مازوت نیست؛ بلکه کاهش اتلاف انرژی، افزایش بهره‌وری و کنترل مستمر آلاینده‌های نیروگاهی است.
منابع و استنادات گزارش
خبرگزاری شانا، ۲۳ مهر ۱۴۰۵
گزارش اظهارات رئیس‌جمهور درباره ظرفیت آسیب‌دیده تولید گاز و میزان بازیابی آن:
مشاهده گزارش شاناخبرگزاری ایلنا، گزارش وضعیت سوخت نیروگاه‌ها
اظهارات معاون راهبری تولید شرکت برق حرارتی درباره سهم مازوت و ذخایر سوخت:
مشاهده گزارش ایلناخبرگزاری ایرنا، گزارش هزینه سلامت آلودگی هوا
برآورد وزارت بهداشت از مرگ‌ومیر منتسب به PM2.5 و خسارت اقتصادی آن در سال ۱۴۰۳:
مطالعه گزارش ایرناخبرگزاری مهر، برآورد صرفه‌جویی گاز خانگی
اظهارات سخنگوی دولت درباره کاهش مصرف گاز با مدیریت دمای ساختمان‌ها:
مشاهده گزارش مهرپایگاه ریاست‌جمهوری، طرح‌های ارتقای راندمان نیروگاه‌ها
اطلاعات برنامه افزایش ظرفیت برق و کاهش مصرف گاز با اجرای طرح‌های سیکل ترکیبی:
مشاهده گزارش ریاستجمهوریخبرگزاری ایلنا، کیفیت سوخت مازوت
گزارش درباره مازوت کم‌سولفور و شرایط استفاده از سوخت جایگزین نیروگاهی:
مشاهده گزارش ایلنا
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟