جنگلهای زاگرس بهعنوان یکی از مهمترین سرمایههای طبیعی ایران، طی سالهای اخیر با چالشهایی مانند خشکسالی، آتشسوزی، تخریب پوشش گیاهی، تغییر کاربری اراضی و کاهش تنوع زیستی مواجه بودهاند.
اکنون نهایی شدن سند مدیریت پایدار جنگلهای زاگرس میتواند آغاز مرحلهای جدید در سیاستگذاری منابع طبیعی و حفاظت از این سرمایه ملی باشد؛ مشروط بر آنکه منابع مالی لازم برای اجرای آن فراهم شود.
بر اساس اعلام سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری، این سند برای بررسی نهایی به وزارت جهاد کشاورزی ارسال شده و پس از تخصیص اعتبارات از سوی سازمان برنامه و بودجه، به ۱۱ استان زاگرسی ابلاغ خواهد شد. کارشناسان معتقدند موفقیت این برنامه علاوه بر تأمین بودجه، به مشارکت جوامع محلی، هماهنگی دستگاههای اجرایی و اجرای دقیق برنامههای آموزشی وابسته است.
۵ پیام اقتصادی اجرای سند مدیریت پایدار زاگرس
اجرای این سند تنها یک برنامه زیستمحیطی نیست، بلکه میتواند آثار مستقیمی بر اقتصاد منابع طبیعی، امنیت آب، توسعه پایدار و معیشت میلیونها نفر از ساکنان مناطق زاگرسی داشته باشد. بررسی ابعاد اقتصادی و مدیریتی این برنامه نشان میدهد موفقیت آن به چند عامل کلیدی وابسته است که هر یک نقش تعیینکنندهای در بازدهی سرمایهگذاریهای دولتی و حفظ سرمایههای طبیعی کشور خواهند داشت.
۱. تأمین اعتبار مهمترین پیششرط اجرای طرح: اجرای سند مدیریت پایدار جنگلهای زاگرس منوط به تخصیص بودجه از سوی سازمان برنامه و بودجه است. تجربه بسیاری از پروژههای ملی نشان داده است که نبود منابع مالی پایدار، روند اجرای برنامههای حفاظتی را با وقفه یا کاهش اثربخشی مواجه میکند.
۲. مشارکت جوامع محلی، ضامن موفقیت اقتصادی طرح: سازمان منابع طبیعی اعلام کرده است که آموزش بهرهبرداران، عشایر و ساکنان محلی در اولویت قرار دارد. تجربه پروژههایی مانند ترسیب کربن نشان داده است که مشارکت مردم، هزینههای نظارت را کاهش داده و بهرهوری طرحهای حفاظتی را افزایش میدهد.
۳. اجرای سراسری در ۱۱ استان زاگرسی: طرح جنگلداری اجتماعی اکنون بهصورت پایلوت در چهار استان چهارمحال و بختیاری، کرمانشاه، فارس و کردستان اجرا میشود و طبق برنامه تا پایان سال در تمامی ۱۱ استان زاگرسی گسترش خواهد یافت. این موضوع میتواند دامنه اثرگذاری طرح را به بخش قابل توجهی از جنگلهای زاگرس تعمیم دهد.
۴. همراستایی با سند آمایش سرزمین: کارشناسان تأکید دارند اجرای این برنامه باید متناسب با ظرفیتهای هر استان و براساس سند آمایش سرزمین انجام شود. چنین رویکردی میتواند از اتلاف منابع جلوگیری کرده و بازده اقتصادی سرمایهگذاریهای دولتی را افزایش دهد.
۵. حفاظت از سرمایه طبیعی کاهش هزینههای اقتصادی آینده: حریق جنگلها، فرسایش خاک و تخریب منابع طبیعی سالانه هزینههای سنگینی به اقتصاد کشور تحمیل میکند. هرگونه سرمایهگذاری در پیشگیری، آموزش و مدیریت پایدار میتواند از خسارتهای مالی، کاهش منابع آب، افت تولید کشاورزی و افزایش هزینههای احیای اکوسیستم جلوگیری کند.
جزئیات برنامه مدیریت پایدار جنگلهای زاگرس
کامران پورمقدم، معاون امور جنگل سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور، اعلام کرد سند مدیریت پایدار جنگلهای زاگرس پس از نهایی شدن به وزارت جهاد کشاورزی ارسال شده و پس از تأمین منابع مالی، برای اجرا به استانهای زاگرسی ابلاغ خواهد شد.
به گفته وی، اجرای طرح جنگلداری اجتماعی با محوریت آموزش جوامع محلی، بهرهبرداران و ایجاد هماهنگی میان استانداریها، سازمان برنامه و بودجه و سایر دستگاههای اجرایی دنبال میشود. این طرح اکنون در چهار استان بهصورت آزمایشی اجرا شده و تا پایان سال به تمامی ۱۱ استان زاگرسی توسعه خواهد یافت.
در این نشست همچنین بر ضرورت توجه به سند آمایش سرزمین، تقویت نقش جوامع محلی، توسعه آموزشهای تخصصی و تأمین اعتبارات کافی برای اجرای برنامه تأکید شد.
مسئولان سازمان منابع طبیعی همچنین اعلام کردند مدیریت پایدار جنگلها یکی از شاخصهای مهم سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد محسوب میشود و اجرای موفق این طرح میتواند جایگاه ایران را در حوزه مدیریت منابع طبیعی ارتقا دهد.
از سوی دیگر، حریق جنگلها همچنان بهعنوان مهمترین تهدید جنگلهای زاگرس معرفی شد. مسئولان معتقدند افزایش سرمایهگذاری در پیشگیری، تجهیز نیروهای عملیاتی و آموزش جوامع محلی، نقش مهمی در کاهش خسارتهای اقتصادی و زیستمحیطی ناشی از آتشسوزیها خواهد داشت.
آیا سند مدیریت پایدار زاگرس میتواند اقتصاد سبز ایران را تقویت کند؟
نهایی شدن سند مدیریت پایدار جنگلهای زاگرس را میتوان یکی از مهمترین برنامههای سالهای اخیر در حوزه منابع طبیعی دانست، اما موفقیت آن تنها با تصویب اسناد امکانپذیر نیست. تخصیص بهموقع اعتبارات، اجرای دقیق برنامههای آموزشی، مشارکت فعال جوامع محلی و هماهنگی میان دستگاههای اجرایی تعیین خواهد کرد که این سند به یک تحول واقعی در حفاظت از جنگلهای زاگرس و توسعه اقتصاد سبز کشور تبدیل میشود یا همچون برخی برنامههای گذشته، در مرحله اجرا با چالشهای مالی و مدیریتی روبهرو خواهد شد. از منظر اقتصادی، حفاظت از جنگلهای زاگرس تنها یک اقدام زیستمحیطی نیست؛ بلکه سرمایهگذاری بلندمدتی برای حفظ منابع آب، کاهش خسارتهای ناشی از فرسایش خاک، تقویت امنیت غذایی و افزایش تابآوری اقتصاد کشور در برابر تغییرات اقلیمی به شمار میرود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟