پاک‌سازی موفقیت‌آمیز بیش از یک میلیون و ۶۰۶ هزار حساب بانکی راکد، گامی استوار به‌سوی شفافیت مالی، کاهش هزینه‌های شبکه بانکی و مسدودسازی مسیرهای پولشویی در اقتصاد ایران است.
به‌روزرسانی ۱۹ مهر ۱۴۰۵:
بانک مرکزی اعلام کرد تا این تاریخ، ۷۷ هزار و ۲۳۶ کاربر با مراجعه به سامانه حسام، درخواست تعیین تکلیف و انسداد ۱ میلیون و ۶۰۶ هزار و ۶۶۸ حساب بانکی مازاد را ثبت کرده‌اند؛ فرآیندی که با انتقال برخط مانده‌حساب‌ها به حساب پایه متقاضیان، در حال نهایی‌شدن است.
چرا ثبت ۱.۶ میلیون درخواست توسط تنها ۷۷ هزار نفر معنادار است؟
یک محاسبه ساده از داده‌های منتشرشده بانک مرکزی، پرده از یک واقعیت ساختاری در نظام بانکی برمی‌دارد: به‌طور میانگین، هر یک از ۷۷ هزار مراجعه‌کننده به سامانه حسام، درخواست بستن حدود ۲۱ حساب بانکی را ثبت کرده‌اند. این آمار خیره‌کننده، مهر تأییدی بر تورم حساب‌های مازاد در دست شهروندان است.
مکانیسم اثرگذاری این پالایش مالی به این شکل است:
رسوب حساب‌های بلااستفاده -> افزایش ریسک حساب‌های اجاره‌ای و کلاهبرداری -> ورود بانک مرکزی با سامانه حسام -> انسداد داوطلبانه و غیرحضوری حساب‌ها -> کاهش حجم اطلاعات مازاد در شبکه بانکی -> ارتقای امنیت سایبری و شفافیت تراکنش‌ها.
همان‌طور که چارسو اقتصاد پیش‌تر در تحلیل ساماندهی ۶۵۰ میلیون حساب بانکی هشدار داده بود، تعدد حساب‌ها بستر اصلی شکل‌گیری اقتصاد غیررسمی است. اکنون استقبال از سامانه حسام نشان می‌دهد که سیاست‌گذار مسیر درستی را برای رفع این چالش ساختاری انتخاب کرده است.
سامانه حسام چگونه هزینه‌های پنهان اقتصاد را کاهش می‌دهد؟
نگهداری میلیون‌ها حساب راکد در شبکه بانکی، نیازمند تخصیص سرور، پهنای باند، پشتیبانی نرم‌افزاری و هزینه‌های گزاف پیامکی است که در نهایت به‌صورت «هزینه‌های سربار» بر ترازنامه بانک‌ها تحمیل می‌شود. با مسدود شدن این حساب‌ها، شبکه بانکی چابک‌تر شده و ظرفیت پردازشی خود را به تراکنش‌های مولد و تجاری اختصاص می‌دهد.
علاوه بر این، تجمیع موجودی خرد این حساب‌های راکد و انتقال آن به «حساب پایه» متقاضی، باعث تمرکز نقدینگی خانوار می‌شود. این تجمیع، مدیریت مالی شخصی را تسهیل کرده و با هم‌راستا شدن با سیاست‌های مدیریت هدفمند نقدینگی و هدایت اعتبار، از پراکندگی سرمایه‌های خرد در حساب‌های فراموش‌شده جلوگیری می‌کند.
مقایسه شاخص‌های عملکردی سامانه حسام (تا ۱۹ مهر ۱۴۰۵)
جدول زیر تصویری شفاف از ابعاد اجرای این طرح در شبکه بانکی ارائه می‌دهد:
| متغیر آماری | مقدار ثبت‌شده | پیامد اقتصادی و بانکی |
| مراجعان احراز هویت‌شده | ۷۷,۲۳۶ نفر | مشارکت فعال شهروندان در شفافیت مالی |
| حساب‌های تعیین‌تکلیف‌شده | ۱,۶۰۶,۶۶۸ حساب | خروج حجم عظیمی از داده‌های راکد از سرورهای بانکی |
| سرانه انسداد حساب (تخمینی) | حدود ۲۰.۸ حساب برای هر کاربر | تأیید توزیع نامتوازن و مازاد کارت‌های بانکی در گذشته |
| شیوه انتقال موجودی | واریز برخط به حساب پایه | حفظ کامل حقوق مالکانه بدون نیاز به مراجعه حضوری |
توجه و نکته داده‌ای: ارقام فوق تنها مربوط به فاز ابتدایی راه‌اندازی سامانه است. با اطلاع‌رسانی گسترده‌تر و ورود سایر شهروندان، انتظار می‌رود هدف‌گذاری بانک مرکزی برای حذف صدها میلیون حساب مازاد به‌سرعت محقق شود.
مسدودسازی داوطلبانه چه اثری بر امنیت اقتصادی خانوار دارد؟
بسیاری از شهروندان از وجود حساب‌های قدیمی به نام خود بی‌خبرند؛ حساب‌هایی که ممکن است به دلیل مفقود شدن مدارک یا سوءاستفاده افراد سودجو، در چرخه پولشویی، سایت‌های شرط‌بندی یا فرار مالیاتی مورد استفاده قرار گیرند. سامانه حسام ابزاری پیشگیرانه در اختیار خانوار قرار می‌دهد تا پیش از درگیر شدن در پرونده‌های قضایی مالیاتی یا جرایم سایبری، پرونده مالی خود را پاک‌سازی کنند. این رویکرد پیشگیرانه، هزینه‌های دادرسی در قوه قضاییه را نیز به‌شدت کاهش خواهد داد.
پرسش‌های پرتکرار درباره عملکرد سامانه حسام
سامانه حسام برای چه هدفی راه‌اندازی شده است؟
این سامانه متعلق به بانک مرکزی است و به شهروندان اجازه می‌دهد تا تمام حساب‌های بانکی خود را مشاهده کرده و موارد راکد یا غیرضروری را غیرحضوری مسدود کنند.
آیا برای بستن حساب در این سامانه باید به بانک مراجعه کرد؟
خیر؛ تمامی مراحل از استعلام تا ثبت درخواست انسداد، کاملاً الکترونیکی و غیرحضوری انجام می‌شود.
چه بر سر پول‌های موجود در حساب‌های راکد می‌آید؟
پس از بررسی نداشتن موانع قانونی (مثل مسدودی قضایی)، حساب بسته شده و مانده آن به‌طور خودکار به «حساب پایه‌ای» که خود کاربر در سامانه انتخاب کرده، منتقل می‌شود.
نشانی دقیق و معتبر سامانه حسام چیست؟
هموطنان برای استفاده امن از این خدمات باید منحصراً به نشانی رسمی بانک مرکزی یعنی hesam.cis.cbi.ir مراجعه کنند.
جمع‌بندی؛ دولت الکترونیک، کلید طلایی انضباط مالی
ثبت بیش از یک میلیون و ۶۰۶ هزار درخواست در سامانه حسام، یک پیروزی بزرگ برای ایده «شفافیت ساختاری» در اقتصاد ایران است. این آمار نشان می‌دهد که جامعه برخلاف تصورات رایج، از نظم‌بخشی به پرونده‌های مالی خود استقبال می‌کند، مشروط بر آنکه زیرساخت‌های آن امن، سریع و بدون دیوان‌سالاری خسته‌کننده اداری باشد.
موفقیت این طرح، گام بلندی در راستای استانداردسازی نظام بانکی است. با خروج حساب‌های بی‌نام‌ونشان و راکد از چرخه اقتصاد، هزینه پردازش داده‌ها برای بانک‌ها کاهش یافته و سیاست‌گذار پولی می‌تواند با دقت بسیار بالاتری نقدینگی را رصد و به سمت بخش‌های مولد هدایت کند؛ مسیری که در نهایت به قطع شریان‌های اقتصاد پنهان و استقرار عدالت مالیاتی ختم خواهد شد.
منابع گزارش
بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران — گزارش‌های رسمی از عملکرد سامانه‌های پولی و بانکی
سامانه حسام (CBI) — درگاه رسمی مدیریت حساب‌های سپرده اشخاص حقیقی
پایگاه خبری اقتصاد معاصر — رصد تحولات نظام بانکی و دولت الکترونیک
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟