افزایش تولید ماهانه گوشت قرمز به مرز ۵۰ هزار تن و عرضه گسترده دام‌های پرورشی، نویدبخش پاییز و زمستانی باثبات و ارزان‌تر برای تأمین پایدار سفره پروتئینی خانوار ایرانی است.
به‌روزرسانی 19 مهر ۱۴۰۵:
پایش میدانی میادین اصلی عرضه دام نشان می‌دهد ترافیک خروج دام‌های آماده کشتار از دامداری‌ها (برای ایجاد ظرفیت زایش‌های جدید) تداوم دارد و قیمت‌ها در خرده‌فروشی‌ها بدون نوسان صعودی تثبیت شده‌اند.
چرا عرضه دام در پاییز امسال رکورد زد؟
مکانیسم تنظیم بازار گوشت در مهرماه امسال برخلاف سال‌های گذشته، نه از مسیر واردات، بلکه از درون دامداری‌های داخلی فعال شد. با نزدیک شدن به فصل زایش‌های گسترده در مناطق جنوب غربی و فلات مرکزی، دامداران برای تعدیل ظرفیت گله‌ها و ایجاد فضای فیزیکی مناسب، دام‌های آماده کشتار خود را به بازار سرازیر کردند.
این رفتار اقتصادی باعث شد تا عرضه بر تقاضا پیشی بگیرد:
شروع فصل زایش پاییزی -> نیاز به آزادسازی ظرفیت دامداری -> عرضه گسترده دام آماده کشتار -> اشباع سمت عرضه -> ثبات قیمت گوشت قرمز در ابتدای نیمه دوم سال.
با وجود جمعیت ۶۸ میلیون رأسی دام سبک (که ۷۰ درصد آن گله‌های مولد هستند)، تولید ماهانه گوشت قرمز که اکنون بین ۴۷ تا ۴۸ هزار تن است، به‌زودی از مرز ۵۰ هزار تن فراتر خواهد رفت و بخش بزرگی از نیاز ۶۰ تا ۶۵ هزار تنی بازار داخلی را پوشش می‌دهد.
سهم نهاده‌های ارزان در پایداری تولید چقدر است؟
یکی از پیشران‌های اصلی ثبات قیمت، تغییر معنادار در رژیم غذایی دام‌هاست. سهم مصرف یونجه در سبد تغذیه از ۱۳ درصد به حدود ۴۰ درصد جهش یافته است. هم‌زمان، ورود ضایعات کشاورزی و محصولات مازاد نظیر تفاله نیشکر، سیب‌زمینی و گوجه‌فرنگی به چرخه خوراک دام، قیمت تمام‌شده تولید را به‌شدت سرشکن کرده است.
کاهش هزینه‌های تولید، صرفه اقتصادی دامپروری را بالا برده و مانع از انتقال تورم نهاده‌ها به قیمت نهایی گوشت شده است. چارسو اقتصاد پیش‌تر در بررسی سیاست‌های قیمت‌گذاری و مدیریت عرضه به اهمیت کنترل قیمت در مبدأ تولید اشاره کرده بود؛ رویکردی که اثر مستقیم آن اکنون در حفظ هزینه‌های واقعی سبد معیشت خانوار قابل مشاهده است.
مقایسه متغیرهای کلان تأمین دام در مهر ۱۴۰۵
جدول زیر تصویری روشن از ظرفیت‌های تولید پروتئین داخلی و وضعیت قیمت‌ها ارائه می‌دهد:
| متغیر بازار دام | آخرین آمار / مقدار | وضعیت و چشم‌انداز |
| جمعیت دام سبک | ۶۸ میلیون رأس | ۷۰ درصد مولد (آماده زایش پاییزی) |
| جمعیت گوساله پرواری | ۵.۵ میلیون رأس | ظرفیت بالای تأمین گوشت سنگین |
| تولید داخلی گوشت قرمز | ۴۷ تا ۴۸ هزار تن (ماهانه) | پیش‌بینی عبور از ۵۰ هزار تن در پاییز |
| نیاز کل بازار مصرف | ۶۰ تا ۶۵ هزار تن (ماهانه) | اتکای حداکثری به تولید داخل |
| قیمت بره نر شاخص | ۶۹۰ تا ۷۲۰ هزار تومان | تثبیت قیمت زنده در میادین |
| قیمت گوساله زنده | ۵۸۰ تا ۶۱۰ هزار تومان | نوسان محدود و ثبات نسبی |
توجه و نکته داده‌ای: فاصله میان تولید ۵۰ هزار تنی و نیاز ۶۵ هزار تنی بازار، همچنان از طریق واردات گوشت‌های تنظیم بازاری پوشش داده می‌شود؛ لذا قطع کامل واردات در شرایط فعلی می‌تواند تعادل شکننده بازار را بر هم بزند.
ریسک پنهان بازار گوشت از کدام مرزها می‌آید؟
با وجود مازاد عرضه داخلی، یک متغیر خارجی می‌تواند معادلات را تغییر دهد. دولت عراق به‌تازگی تعرفه‌های واردات دام زنده و گوشت را کاهش داده و صدور مجوز برای تجار خود را تسهیل کرده است.
این سیاست همسایه غربی، انگیزه اقتصادی قدرتمندی برای خروج غیرقانونی دام از مسیرهای شمال غربی (به‌ویژه آذربایجان) ایجاد می‌کند. اگر ذخایر دامی در مراکز اصلی تولید مدیریت نشوند، جذابیت دلاری قاچاق می‌تواند به‌سرعت مازاد عرضه داخلی را ببلعد و بازار را در ماه‌های پایانی سال با شوک کمبود مواجه کند.
پرسش‌های پرتکرار درباره بازار دام و گوشت
چرا قیمت گوشت در مهرماه گران نشد؟
آغاز فصل زایش‌های پاییزی باعث شد دامداران برای ایجاد فضا در دامداری‌ها، دام‌های پرواری و آماده کشتار خود را در حجم بالا به بازار عرضه کنند که این فراوانی عرضه، قیمت‌ها را مهار کرد.
تولید داخلی گوشت قرمز ماهانه چقدر است؟
در حال حاضر ماهانه بین ۴۷ تا ۴۸ هزار تن گوشت تولید می‌شود و انتظار می‌رود در پاییز این رقم از ۵۰ هزار تن عبور کند.
قیمت روز دام زنده چقدر است؟
میانگین قیمت هر کیلوگرم بره نر شاخص بین ۶۹۰ تا ۷۰۵ هزار تومان (در تهران تا ۷۲۰ هزار تومان) و گوساله زنده بین ۵۸۰ تا ۶۱۰ هزار تومان است.
کاهش تعرفه واردات در عراق چه خطری برای ایران دارد؟
این اقدام، سودآوری قاچاق دام زنده از مرزهای غربی ایران را افزایش می‌دهد و در صورت عدم کنترل مرزی، می‌تواند عرضه داخلی را کاهش داده و قیمت‌ها را بالا ببرد.
جمع‌بندی؛ عبور از نوسانات فصلی با مدیریت مرزها و نهاده‌ها
گزارش‌های آماری از جمعیت ۶۸ میلیونی دام سبک و جهش سهم علوفه ارزان در جیره غذایی، نشان‌دهنده ظرفیت بالای اقتصاد کشاورزی ایران برای خودتنظیمی است. بازار گوشت که تا پیش از این وابستگی شدیدی به نوسانات ارز و واردات داشت، اکنون با تکیه بر زایش‌های پاییزی و مدیریت خوراک دام، به لنگرگاهی از ثبات رسیده است.
با این حال، این پایداری نیازمند مراقبت است. حفظ این دستاورد در گرو مسدودسازی مسیرهای قاچاق دام به کشورهای همسایه و تداوم حمایت از زنجیره تأمین نهاده‌های ارزان است تا سفره خانوار ایرانی در نیمه دوم سال، طعم تلخ تورم پروتئین را نچشد.
منابع گزارش
وزارت جهاد کشاورزی — آمارهای رسمی جمعیت دامی و سیاست‌های تنظیم بازار
سازمان خواربار و کشاورزی ملل متحد (FAO) — شاخص‌های امنیت غذایی و الگوی مصرف پروتئین
شورای تأمین دام کشور — داده‌های قیمتی میادین و وضعیت زایش دام‌ها
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟