ارزش مبادلات تجاری ایران و ترکیه در ۷ ماه نخست سال ۲۰۲۶ به ۳ میلیارد و ۷۹۳ میلیون دلار رسید که نسبت به رقم ۳ میلیارد و ۸۷ میلیون دلاری مدت مشابه سال قبل، رشد ۲۳ درصدی را نشان می‌دهد. بخش عمده این رشد از افزایش واردات ترکیه از ایران نشأت گرفته است: این رقم با جهش ۴۲ درصدی از ۱.۳۷۷ میلیارد دلار به ۱.۹۵۴ میلیارد دلار رسیده، در حالی که صادرات ترکیه به ایران تنها ۷ درصد رشد کرده و به ۱.۸۳۹ میلیارد دلار رسیده است.
چرا رشد ۲۳ درصدی در شرایط محاصره دریایی مهم است؟
آمریکا از تیرماه ۱۴۰۵ محاصره دریایی بنادر ایران را از سر گرفته و تا اواخر شهریور، مسیر ۱۰۵ کشتی تجاری را تغییر داده است. در چنین شرایطی، رشد ۲۳ درصدی تجارت با ترکیه نشان می‌دهد که اقتصاد ایران توانسته بخشی از فشار محاصره را از طریق مسیرهای زمینی جبران کند.
ترکیه تنها همسایه غربی ایران است که مرز زمینی مشترک دارد و مسیرهای جاده‌ای و ریلی میان دو کشور فعال است. داده‌های ماهانه نشان می‌دهد که شتاب تجارت در ژوئن و ژوئیه بیشتر شده؛ در ژوئن، تجارت دو کشور ۷۳ درصد رشد کرد و به ۶۹۱ میلیون دلار رسید. این جهش همزمان با اوج محاصره دریایی آمریکا رخ داده است.
واردات ترکیه از ایران چرا ۴۲ درصد جهش کرد؟
رشد ۴۲ درصدی واردات ترکیه از ایران، نقطه تمرکز اصلی این گزارش است. این رشد در حالی رخ داده که صادرات ترکیه به ایران فقط ۷ درصد افزایش یافته است. این عدم‌تعادل نشان می‌دهد که ایران توانسته عرضه کالاهای خود را به بازار ترکیه افزایش دهد، احتمالاً در حوزه محصولات پتروشیمی، مواد معدنی و کالاهای واسطه‌ای.
داده‌های نیمه نخست ۱۴۰۴ نشان می‌دهد که رابطه مبادله ایران با ترکیه (۰.۴۴۳) بهتر از میانگین کل تجارت خارجی کشور (۰.۲۳) بوده است. به عبارت دیگر، ایران در تجارت با ترکیه کالاهای با ارزش واحد بالاتری صادر می‌کند. این ساختار مثبت در ۷ ماه ۲۰۲۶ نیز می‌تواند تقویت شده باشد.
جدول مقایسه تجارت ایران و ترکیه (۷ ماه نخست ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶)
| شاخص | ۷ ماه ۲۰۲۵ | ۷ ماه ۲۰۲۶ | تغییر |
|---|---|---|---|
| کل تجارت | ۳.۰۸۷ میلیارد دلار | ۳.۷۹۳ میلیارد دلار | +۲۳% |
| صادرات ترکیه به ایران | ۱.۷۱ میلیارد دلار | ۱.۸۳۹ میلیارد دلار | +۷% |
| واردات ترکیه از ایران | ۱.۳۷۷ میلیارد دلار | ۱.۹۵۴ میلیارد دلار | +۴۲% |
منبع: گمرک ایران
پرسش‌های پرتکرار درباره تجارت ایران و ترکیه
تجارت ایران و ترکیه در ۷ ماه ۲۰۲۶ چقدر بود؟
بر اساس داده‌های گمرک ایران، تجارت دو کشور به ۳ میلیارد و ۷۹۳ میلیون دلار رسید که نسبت به مدت مشابه سال قبل ۲۳ درصد رشد داشته است.
چرا واردات ترکیه از ایران ۴۲ درصد رشد کرد؟
افزایش عرضه کالاهای ایرانی به بازار ترکیه، به‌ویژه در شرایطی که محاصره دریایی مسیرهای دیگر را محدود کرده، عامل اصلی این جهش است.
آیا تجارت زمینی می‌تواند جایگزین کامل تجارت دریایی شود؟
کارشناسان معتقدند تجارت زمینی به دلیل ظرفیت‌های محدود زیرساختی، نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین تجارت دریایی ایران شود، اما می‌تواند بخشی از فشار را کاهش دهد.
جمع‌بندی؛ تجارت زمینی، دریچه اطمینان اقتصاد ایران در شرایط محاصره
رشد ۲۳ درصدی تجارت ایران و ترکیه در ۷ ماه ۲۰۲۶، در شرایطی که محاصره دریایی آمریکا مسیرهای اصلی تجارت ایران را محدود کرده، یک سیگنال مهم است. این رشد نشان می‌دهد که اقتصاد ایران توانسته بخشی از ظرفیت تجاری خود را از طریق مسیرهای زمینی با ترکیه فعال نگه دارد.
نکته کلیدی، جهش ۴۲ درصدی واردات ترکیه از ایران است. این رشد نه‌فقط نشان‌دهنده تقاضای پایدار بازار ترکیه برای کالاهای ایرانی است، بلکه از منظر رابطه مبادله نیز اهمیت دارد: ایران کالاهای با ارزش واحد بالاتری به ترکیه صادر می‌کند و همین موضوع، کیفیت تجارت دوجانبه را نسبت به میانگین کل تجارت خارجی کشور بالاتر می‌برد.
با این حال، محدودیت اصلی باقی است: تجارت زمینی به دلیل ظرفیت‌های زیرساختی و گمرکی، نمی‌تواند به‌طور کامل جایگزین تجارت دریایی شود. رشد اخیر نشان می‌دهد که اقتصاد ایران در حال تطبیق با شرایط جدید است، اما این تطبیق، نیازمند سرمایه‌گذاری در زیرساخت‌های مرزی، تسهیل رویه‌های گمرکی و تنوع‌بخشی به سبد صادراتی است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟