کاهش سهمیه گازوئیل معادن و تأخیر در تحویل سوخت، نگرانیها درباره استمرار تولید سنگآهن و تأمین مواد اولیه صنایع فولادی را افزایش داده است. مهرداد اکبریان، رئیس انجمن سنگآهن ایران، اعلام کرد سهمیه نهایی برخی معادن پس از بررسی وزارت صمت و شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی، به حدود ۵۰ درصد درخواست اولیه میرسد. وی با تأکید بر اینکه معادن مصرفکننده سوخت هستند، مدعی شد کمبود سهمیه قانونی باعث شده برخی واحدها برای ادامه فعالیت به بازار غیررسمی روی بیاورند؛ موضوعی که ضرورت اصلاح نظام تخصیص سوخت را برجسته کرده است.
چرا معادن ایران با کمبود گازوئیل مواجه شدهاند؟
مهمترین مشکل مطرحشده از سوی فعالان معدنی، فاصله میان سوخت موردنیاز برای اجرای برنامه تولید و سهمیهای است که در نهایت تخصیص مییابد.
مهرداد اکبریان در گفتوگو با خبرگزاری صداوسیما توضیح داد که هر معدن بر اساس برنامه استخراج، میزان گازوئیل موردنیاز خود را به اداره صنعت، معدن و تجارت استان اعلام میکند.
پس از بررسی کارشناسی، ممکن است وزارت صمت سهمیهای کمتر از درخواست اولیه را تأیید کند.
این رقم سپس در شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی دوباره بررسی میشود و به گفته اکبریان، در برخی موارد سهمیه نهایی به حدود نصف نیاز اعلامشده میرسد.
مشکل دیگر، تأخیر در تحویل همان سهمیه تأییدشده است؛ موضوعی که برنامهریزی تولید را برای واحدهای معدنی دشوار میکند.
سهمیه سوخت معادن چقدر کاهش یافته است؟
آمارهای منتشرشده نشان میدهد درباره میزان سوخت موردنیاز و نحوه تخصیص آن، اختلافی میان فعالان معدنی و دستگاههای اجرایی وجود دارد.
| شاخص | وضعیت اعلامشده |
|---|---|
| سهمیه نهایی برخی معادن | حدود ۵۰ درصد درخواست اولیه |
| افزایش سهمیه مورد توافق | تا ۲۵ درصد |
| حجم سوخت مازاد پیشبینیشده برای صنعت و معدن | ۷۵۰ میلیون لیتر |
| دوره موردنظر برای سهمیه مازاد | شهریور، مهر و آبان ۱۴۰۵ |
| هدف رشد بخش معدن در برنامه هفتم | سالانه ۱۳ درصد |
منابع: اظهارات رئیس انجمن سنگآهن، مدیرکل بهرهبرداری از معادن وزارت صمت و مدیر تأمین و توزیع شرکت ملی پخش فرآوردههای نفتی.
مهدی حمیدی، مدیرکل بهرهبرداری از معادن وزارت صمت، در ۹ آبان اعلام کرده بود توافق افزایش سهمیه هنوز به تخصیص عملیاتی در استانها منجر نشده است.
در مقابل، علیاکبر عربعامری، مدیر تأمین و توزیع شرکت ملی پخش، در ۱۲ آبان از پیشبینی بارگذاری ۷۵۰ میلیون لیتر سوخت مازاد در سامانه سدف خبر داد.
بنابراین، توافق بر سر افزایش سهمیه با تحویل واقعی گازوئیل به معادن یکسان نیست.
آیا معادن مبدأ قاچاق سوخت هستند یا مقصد آن؟
رئیس انجمن سنگآهن ایران معتقد است که معادن را نباید بهصورت عمومی مبدأ قاچاق گازوئیل معرفی کرد.
اکبریان توضیح داده است که معادن برای فعالیت ماشینآلات خود به سوخت نیاز دارند و کمبود سهمیه قانونی ممکن است برخی واحدها را به خرید گازوئیل از منابع غیرمجاز سوق دهد.
به گفته وی، در چنین شرایطی سوخت غیرقانونی به داخل معدن منتقل و در همان محل مصرف میشود.
بااینحال، این اظهارات یک ادعای صنفی درباره الگوی قاچاق است و به معنای اثبات منشأ تمام سوختهای غیرمجاز یا نبود تخلف در همه معادن نیست.
تشخیص مبدأ و مقصد قاچاق نیازمند بررسی اسناد حمل، میزان سوخت تحویلی، مصرف واقعی ماشینآلات و نتایج بازرسی نهادهای مسئول است.
خرید سوخت از شبکه غیرمجاز نیز حتی با هدف جلوگیری از توقف تولید، جایگزین قانونی تأمین سهمیه نیست.
کمبود گازوئیل چه تأثیری بر تولید فولاد دارد؟
بخش معدن در ابتدای زنجیره تأمین بسیاری از صنایع قرار دارد.
استخراج سنگآهن، نخستین مرحله تأمین مواد اولیه برای تولید کنسانتره، گندله، آهن اسفنجی و فولاد است.
اگر ماشینآلات معدنی به دلیل کمبود گازوئیل نتوانند با ظرفیت برنامهریزیشده فعالیت کنند، تأمین مواد اولیه واحدهای پاییندستی نیز ممکن است تحت فشار قرار گیرد.
این اختلال میتواند هزینه تولید را افزایش دهد و بر اشتغال، ظرفیت کارخانهها و صادرات محصولات معدنی اثر بگذارد.
البته کاهش سهمیه سوخت به نصف، لزوماً به معنای کاهش دقیق ۵۰ درصدی تولید نیست؛ زیرا میزان اثر به بهرهوری ماشینآلات، موجودی سوخت و شرایط عملیاتی هر معدن بستگی دارد.
چرا ذخیرهسازی گازوئیل راهکار کافی نیست؟
یکی از راهکارهای مطرحشده برای مدیریت کمبود سوخت، ایجاد مخازن ذخیره در واحدهای معدنی بوده است.
اما اکبریان معتقد است این روش برای بسیاری از معادن کوچک و متوسط عملی نیست.
احداث مخزن به سرمایهگذاری، امکانات فنی و رعایت الزامات ایمنی نیاز دارد.
از سوی دیگر، حتی در صورت وجود ظرفیت ذخیرهسازی، اگر گازوئیل موردنیاز به معدن تحویل نشود، مخزن مشکل تأمین سوخت را برطرف نمیکند.
به همین دلیل، توسعه مخازن باید در کنار برنامه منظم تحویل سوخت و مدیریت موجودی دنبال شود.
دولت چگونه میتواند مشکل سوخت معادن را برطرف کند؟
اصلاح سازوکار تخصیص گازوئیل میتواند همزمان دو هدف حفظ تولید و مقابله با انحراف سوخت را دنبال کند.
یکی از راهکارهای مهم، تعیین سهمیه بر اساس حجم استخراج، نوع ماشینآلات، ساعات کارکرد و میزان مصرف واقعی است.
همچنین هماهنگی بیشتر میان وزارت صمت و شرکت ملی پخش میتواند از بررسیهای تکراری و تأخیر در تخصیص جلوگیری کند.
سامانه درخواست فرآوردههای نفتی، موسوم به سدف، ظرفیت ثبت و پایش الکترونیکی اطلاعات مصرفکنندگان را فراهم کرده است.
استفاده دقیق از دادههای این سامانه، همراه با نظارت بر حمل و تحویل گازوئیل، میتواند به شناسایی موارد انحراف و تأمین منظمتر سوخت واحدهای فعال کمک کند.
آیا تأمین سوخت قانونی میتواند قاچاق را کاهش دهد؟
تأمین متناسب و بهموقع سهمیه قانونی میتواند انگیزه مراجعه برخی واحدهای تولیدی به بازار غیررسمی را کاهش دهد.
بااینحال، جلوگیری از قاچاق فقط به افزایش سهمیه محدود نیست و نیازمند کنترل زنجیره توزیع است.
حبیبالله حقیقی، رئیس ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز، نیز در ۱۹ آبان بر ضرورت اصلاح فرآیندهای توزیع و مصرف و هوشمندسازی نظارت از مبدأ تا مقصد تأکید کرده بود.
در نتیجه، ترکیب تأمین سوخت متناسب با نیاز واقعی معادن و نظارت دقیق بر مصرف میتواند راهکاری مؤثرتر از محدودسازی یکسان سهمیهها باشد.
سوالات متداول درباره سهمیه گازوئیل معادن
چرا سهمیه گازوئیل معادن کاهش یافته است؟
فعالان معدنی از کاهش سهمیه در مراحل بررسی وزارت صمت و شرکت ملی پخش خبر دادهاند. محدودیت تأمین و اختلاف در برآورد نیاز نیز از چالشهای اعلامشده است.
آیا سهمیه معادن واقعاً نصف شده است؟
رئیس انجمن سنگآهن گفته سهمیه نهایی برخی واحدها به حدود ۵۰ درصد درخواست اولیه میرسد؛ این رقم آمار قطعی تمام معادن کشور نیست.
آیا معادن مجاز به خرید گازوئیل قاچاق هستند؟
خیر. کمبود سهمیه قانونی، خرید سوخت از شبکه غیرمجاز را مجاز نمیکند.
آیا ۷۵۰ میلیون لیتر گازوئیل مازاد تحویل معادن شده است؟
درباره اجرای کامل این توافق، گزارشهای دستگاههای مسئول متفاوت است و تحویل قطعی تمام حجم اعلامشده تأیید نشده است.
جمعبندی؛ تأمین پایدار سوخت، شرط استمرار تولید معادن
هشدار رئیس انجمن سنگآهن ایران نشان میدهد کمبود گازوئیل میتواند فراتر از بخش معدن، زنجیره تولید فولاد و اشتغال صنایع وابسته را تحت تأثیر قرار دهد.
از سوی دیگر، مقابله با قاچاق سوخت مستلزم شناسایی دقیق مسیرهای انحراف و نظارت بر مصرف واقعی است.
اصلاح فرآیند تخصیص، هماهنگی وزارت صمت و شرکت ملی پخش و تحویل بهموقع سهمیه قانونی میتواند ضمن حمایت از تولید، انگیزه مراجعه به بازار غیررسمی سوخت را کاهش دهد.
منابع گزارش
- خبرگزاری صداوسیما؛ اظهارات رئیس انجمن سنگآهن درباره قاچاق سوخت و سهمیه معادن، ۲۴ آبان ۱۴۰۵
- خبرگزاری صداوسیما؛ توضیحات وزارت صمت درباره اجرا نشدن افزایش ۲۵ درصدی سهمیه، ۹ آبان ۱۴۰۵
- میز انرژی؛ موضع شرکت ملی پخش درباره تخصیص ۷۵۰ میلیون لیتر سوخت، ۱۳ آبان ۱۴۰۵
- خبرگزاری تسنیم؛ تأمین سوخت صنایع و معادن و ثبت درخواست در سدف، ۱۴ مهر ۱۴۰۵
- خبرگزاری آگاه؛ تأکید ستاد مبارزه با قاچاق بر اصلاح زنجیره توزیع سوخت، ۱۹ آبان ۱۴۰۵




نظر شما در مورد این مطلب چیه؟