کارشناسان ارشد انرژی به رویترز گفتهاند ایران در صورت توقف کامل صادرات، میتواند برای مدتی محدود تولید فعلی خود را حفظ کند و نفت را در مخازن ساحلی و شناور نگه دارد. برآورد رویترز بر پایه نظر FGE، NextantECA و Energy Aspects نشان میدهد تولید فعلی ایران حدود ۳.۵ میلیون بشکه در روز است و این کشور احتمالاً تا حدود دو ماه، بدون قطع صادرات هم میتواند تولید را ادامه دهد؛ هرچند درباره ظرفیت دقیق ذخیرهسازی، بین مؤسسات اختلاف جدی وجود دارد.
دو ماه اول؛ چرا هنوز تولید میتواند ادامه پیدا کند؟
طبق گزارش رویترز، FGE و NextantECA برآورد کردهاند ایران با اتکا به حدود ۹۰ میلیون بشکه ظرفیت ذخیرهسازی روی خشکی، میتواند نزدیک به دو ماه بدون صادرات، تولید ۳.۵ میلیون بشکهای خود را حفظ کند. همین گزارش میگوید اگر تولید کمی پایین آورده شود، این بازه حتی میتواند اندکی بیشتر هم دوام بیاورد. منطق این سناریو روشن است: تا وقتی جا برای انبار کردن نفت وجود دارد، الزام فوری برای بستن چاهها ایجاد نمیشود.
چرا ذخیرهسازی شناور برای ایران مهمتر از همیشه شده است؟
در کنار مخازن ساحلی، ایران سابقه طولانی در استفاده از نفتکشها بهعنوان انبار شناور دارد. رویترز در ژانویه گزارش داده بود حجم نفت و میعانات ایرانی ذخیرهشده روی آب یا در مسیر، به رکورد ۱۶۶ میلیون بشکه رسیده است. این سابقه نشان میدهد ذخیرهسازی شناور برای ایران فقط یک راهحل اضطراری نیست؛ یک ابزار عملیاتی آشنا برای عبور از دورههای اختلال صادراتی است. همین ظرفیت میتواند در کوتاهمدت به تهران کمک کند فشار توقف صادرات را بدون بستن فوری چاهها مدیریت کند.
اما آیا واقعاً ایران دو ماه کامل فرصت دارد؟
نه لزوماً. همینجا اختلاف تحلیلها مهم میشود. رویترز نوشته Energy Aspects برآورد محافظهکارانهتری دارد و ظرفیت واقعی ذخیرهسازی در دسترس را فقط حدود ۳۰ میلیون بشکه میداند؛ رقمی که میتواند ایران را خیلی زودتر، حتی در حدود ۱۶ روز، به سمت کاهش تولید هل دهد. این فاصله میان برآوردها، خودش یک نکته کلیدی دارد: بازار جهانی با یک قطعیت روبهرو نیست، بلکه با یک پنجره زمانی مبهم روبهروست؛ و همین ابهام، ریسک قیمتی را بالاتر میبرد.
نقطه حساس بازار کجاست؟
تفاوت اصلی همینجاست. تا وقتی فقط صادرات متوقف شده و تولید ادامه دارد، بازار هنوز میتواند به بازگشت احتمالی این نفت در آینده امید ببندد. اما اگر اختلال طولانی شود و ایران مجبور به کاهش تولید واقعی شود، ماجرا تغییر میکند. رویترز تصریح کرده تحلیلگران Energy Aspects انتظار دارند اگر محاصره صادراتی تا مه ادامه پیدا کند، ایران ناچار به کاهش محسوس تولید شود. از آن لحظه به بعد، بازار دیگر فقط با نفت فروختهنشده روبهرو نیست؛ با نفتی روبهروست که اصلاً تولید نشده است.
چرا بازار جهانی به این سناریو حساس است؟
چون بازار نفت همین حالا هم زیر فشار جنگ قرار دارد. رویترز در ۱۵ آوریل گزارش داد توقف صادرات ایران، روی حدود ۲ میلیون بشکه در روز صادرات این کشور اثر میگذارد؛ آن هم در بازاری که از قبل به خاطر جنگ منطقهای و اختلال عبور از هرمز، تنگتر شده است. در چنین بازاری، هر قدم اضافه به سمت کاهش واقعی تولید ایران میتواند عرضه مؤثر جهان را کمتر و ترس بازار را بیشتر کند. همین ترس، خودش به قیمتها شتاب میدهد.
اثر قیمتی این سناریو چقدر میتواند بزرگ باشد؟
رویترز در تحلیلی جداگانه نوشته جنگ ایران «قطبنمای قیمت نفت» را به هم زده و بازار دیگر با الگوهای قبلی بهراحتی قابل خواندن نیست. همزمان، برآوردهای بازار که در گزارشهای مختلف بازتاب یافته نشان میدهد در صورت تشدید اختلال عرضه، نفت میتواند دوباره جهش معنادار را تجربه کند. اگر فقط صادرات مختل بماند، فشار قیمت قابلتوجه است؛ اما اگر تولید هم پایین بیاید، شوک بسیار شدیدتر خواهد شد، چون بازار این بار با کمبود واقعیتر روبهرو میشود، نه فقط تأخیر در حمل.
چرا ایران ترجیح میدهد تا جای ممکن چاهها را نبندد؟
در صنعت نفت، بستن چاهها تصمیم سادهای نیست. توقف تولید در برخی میادین میتواند هزینه فنی و عملیاتی بالایی داشته باشد و بازگرداندن تولید به سطح قبلی همیشه فوری و کمهزینه نیست. به همین دلیل، استفاده از مخازن ساحلی و نفتکشها بهعنوان سپر زمانی، از نظر اقتصادی برای ایران منطقیتر از کاهش فوری تولید است. رویترز هم دقیقاً از همین منطق حرف میزند: ایران تا جایی که جا برای نگهداری نفت داشته باشد، ترجیح میدهد تولید را حفظ کند و تصمیم سخت کاهش تولید را عقب بیندازد.
بازار نفت به چه چیزی چشم دوخته است؟
فعلاً مهمترین سؤال برای بازار این نیست که صادرات ایران متوقف شده یا نه؛ این است که ایران چه مدت میتواند بدون صادرات، تولید را ادامه دهد. اگر سناریوی خوشبینانه درست باشد، تهران نزدیک به دو ماه زمان میخرد. اگر برآورد محافظهکارانهتر درست باشد، این پنجره خیلی کوتاهتر است. تا وقتی نفت ایران فقط در انبار میماند، فشار قیمت بالاست؛ اما اگر این نفت دیگر تولید نشود، موج بعدی افزایش قیمت میتواند خیلی تندتر باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟