چارسو اقتصاد به نقل از گاردین، قیمت نفت روز دوشنبه به افزایش خود ادامه داد و همزمان موجی از فروش در برخی از مهمترین بازارهای سهام جهان شکل گرفت؛ زیرا نگرانیها بالا گرفته که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران میتواند زمینهساز یک شوک اقتصادی جهانی شود.
اقتصاددانان میگویند این درگیری یک بحران عرضه انرژی ایجاد کرده که میتواند تورم و نرخهای بهره را بالا ببرد، در حالی که رشد اقتصادی ضعیف میشود و قیمتها افزایش مییابد. به همین دلیل، ترس از رکودتورمی جدی شده است.
چرا بازارهای سهام سقوط کردهاند؟
تا زمان بازگشایی بازارها در دوشنبه، قیمت شاخصهای اصلی نفت بالاترین رشد هفتگی خود در شش سال اخیر را ثبت کرده بودند؛ سپس در همان روز تا بالای 115 دلار برای هر بشکه جهش کردند و برای نخستین بار از زمان حمله روسیه به اوکراین در سال 2022 از 100 دلار عبور کردند. قیمت شاخص نفت خام آمریکا، وست تگزاس اینترمدیت، اکنون تقریباً دو برابر سطح ژانویه یعنی حدود ۶۰ دلار برای هر بشکه است.
کاهش تولید نفت در خاورمیانه طی روزهای اخیر نیز نگرانی از کمبود عرضه را تشدید کرده است. وارن هوگان، مشاور اقتصادی بانک جودو، گفت طولانیتر شدن جنگ شانس بازگشت قیمتها به سطوح قبلی را کم کرده است و احتمال دارد یکی از ناگهانیترین افزایشها در هزینه نفت برای اقتصاد جهانی را شاهد باشیم.
عرضه گاز و کود شیمیایی هم آسیب دیده و هزینهها را بالا برده است؛ موضوعی که ریسک جهش بزرگ قیمت انرژی در سطح جهان را افزایش میدهد، تورم را تشدید میکند و فعالیت اقتصادی را کندتر میسازد.
در حالی که دونالد ترامپ این پیامدها را کوتاهمدت توصیف کرده، سرمایهگذاران قانع نشدهاند. سهام در سراسر آسیا به شدت افت کرد و انتظار میرود بازارهای اروپا و آمریکا نیز همین مسیر را دنبال کنند. روز دوشنبه شاخص نیکی ژاپن بیش از ۶ درصد و کوسپی کره جنوبی بیش از ۷ درصد سقوط کرد.
افزایش قیمت نفت چگونه تورم را بالا میبرد؟
به طور گسترده انتظار میرود جنگ آمریکا با ایران تورم را در سراسر جهان بالا ببرد، زیرا افزایش پایدار قیمت نفت به کل اقتصاد سرایت میکند.
اقتصاددانان بانک رویال کانادا گفتهاند اگر قیمت نفت در سطح ۱۰۰ دلار برای هر بشکه تثبیت شود، تورم آمریکا تا 3.7 درصد بالا میرود.
اثر آن در زندگی روزمره هم محسوس شده است. طبق دادههای GasBuddy، قیمت سوخت در آمریکا طی هفته ۲۵ سنت افزایش یافت و در آخر هفته ۲۵ سنت دیگر هم بالا رفت و تا یکشنبهشب به میانگین 3.44 دلار برای هر گالن رسید.
هزینه بالاتر سوخت پول بیشتری از جیب کارگران خارج میکند و از مسیرهای دیگر هم هزینه بنگاهها را بالا میبرد؛ در نتیجه قیمت کالاهایی از مواد غذایی تا مبلمان افزایش مییابد.
آیا وارد رکودتورمی شدهایم؟
جهشهای قیمت نفت ذاتاً رکودتورمیاند؛ زیرا فعالیت اقتصادی را کند یا متوقف میکنند و ریسک رکود را بالا میبرند، در حالی که تورم را افزایش میدهند.
صندوق بینالمللی پول میگوید اقتصاد جهانی میتواند افزایش ۱۰ درصدی قیمت انرژی را تاب بیاورد، اما رشد از حدود 3.2 درصد به 3 درصد کاهش مییابد. اقتصاددانان پیشبینی میکنند بریتانیا و منطقه یورو در صورت تداوم جنگ هر کدام فقط حدود ۱ درصد یا کمتر رشد خواهند کرد.
در آمریکا، شرکت RSM برآورد کرده قیمت نفت ۱۲۵ دلاری میتواند تولید ناخالص داخلی را 0.8 درصد کاهش دهد، در حالی که تورم از ۴ درصد هم عبور میکند.
به گفته دیوید باسانیز، اقتصاددان ارشد بتاشر، این شوک نفتی شبیه شوکهای دهه ۱۹۷۰ است که در پی درگیریهای خاورمیانه قیمتها جهش کرد و اقتصادهای پیشرفته را وارد رکودهای طولانی کرد. او گفت اگر نفت بالای ۱۰۰ دلار بماند و اختلال ادامه پیدا کند، ممکن است در نیمه نخست سال با لحظهای رکودتورمی مواجه شویم.
آیا نرخ بهره بالا میرود؟
اقتصاددانان میگویند اگر جنگ طولانی شود، احتمال کاهش نرخ بهره کمتر میشود و بانکهای مرکزیای که آماده افزایش هستند، زودتر دست به کار میشوند.
پیش از آغاز حملات، انتظار میرفت بانک مرکزی اروپا و بانک مرکزی کانادا در 2026 نرخها را ثابت نگه دارند، اما تا صبح دوشنبه پیشبینی شد هر دو دستکم یکبار در سال آینده نرخ بهره را افزایش دهند.
پیش از جنگ، فدرالرزرو آمریکا ـ که تحت فشار ترامپ برای پایین آوردن نرخها بود ـ و بانک انگلستان انتظار میرفت در ۲۰۲۶ دو بار نرخها را کاهش دهند. اکنون انتظار میرود فدرالرزرو فقط در سپتامبر کاهش دهد و بانک انگلستان در کل سال نرخها را ثابت نگه دارد.
این شرایط چقدر میتواند بدتر شود؟
دیوید باسانیز گفت حتی اگر ترامپ جنگ را متوقف کند، جهان احتمالاً با رشد کندتر و قیمتهای بالاتر روبهرو خواهد شد، چون قیمت نفت به کفهای ژانویه بازنمیگردد. به گفته او، معاملهگران برای پوشش ریسک درگیریهای مقطعی و تکرارشونده، یک حق بیمه قیمتی مطالبه خواهند کرد.
گلدمن ساکس برآورد کرده یک اختلال یکماهه حتی میتواند قیمتها را از رکورد تاریخی ۱۴۵ دلار برای هر بشکه هم بالاتر ببرد. اقتصاددانان وستپک نیز پیشبینی میکنند سه ماه اختلال میتواند قیمت را به ۱۸۵ دلار برای هر بشکه برساند و پیامدهای بسیار سنگینی برای اقتصاد جهانی داشته باشد.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟