در حالی که اتحادیه اروپا طی سالهای اخیر کاهش وابستگی انرژی به روسیه را به یکی از مهمترین اولویتهای راهبردی خود تبدیل کرده است، تازهترین تحولات در صنعت هستهای نشان میدهد این هدف همچنان با موانع جدی روبهرو است. آغاز بارگذاری سوخت در واحد جدید نیروگاه موچووتسه اسلواکی، بار دیگر نقش کلیدی روسیه در زنجیره تأمین سوخت هستهای اروپا را آشکار کرده است.
وابستگی اروپا به روسیه تنها به واردات سوخت محدود نمیشود، بلکه بخش مهمی از فرآیندهای استخراج، فرآوری، غنیسازی و تولید مجتمعهای سوخت هستهای نیز همچنان تحت نفوذ شرکت دولتی روساتم قرار دارد. این موضوع، امنیت انرژی اروپا را در یکی از حساسترین بخشهای تولید برق با چالشهای راهبردی مواجه کرده است.
وابستگی هستهای اروپا چالش پنهان امنیت انرژی
اگرچه اروپا پس از بحران اوکراین تلاش گستردهای برای کاهش واردات نفت و گاز روسیه آغاز کرده، اما صنعت هستهای شرایط متفاوتی دارد. زیرساختهای موجود، فناوری اختصاصی راکتورها و محدود بودن ظرفیت غنیسازی اورانیوم در سایر کشورها، خروج سریع از وابستگی به روسیه را دشوار کرده است. از سوی دیگر، با توجه به افزایش نقش انرژی هستهای در سیاستهای کاهش انتشار کربن، اهمیت دسترسی پایدار به سوخت هستهای بیش از گذشته افزایش یافته است.
۱. یکچهارم برق اروپا به انرژی هستهای وابسته است: نیروگاههای هستهای حدود ۲۵ درصد برق اتحادیه اروپا را تولید میکنند. موضوعی که هرگونه اختلال در زنجیره تأمین سوخت را به یک ریسک مهم برای امنیت انرژی این منطقه تبدیل میکند.
۲. روسیه بازیگر اصلی بازار جهانی سوخت هستهای است: روسیه حدود ۴۵ درصد ظرفیت غنیسازی اورانیوم جهان، ۲۰ درصد ظرفیت تبدیل اورانیوم و ۱۰ درصد تولید سوخت هستهای را در اختیار دارد؛ آماری که جایگاه مسکو را در این صنعت نشان میدهد.
۳. اروپا هنوز واردکننده بزرگ سوخت هستهای روسیه است: در حال حاضر، نزدیک به ۲۵ درصد سوخت هستهای مورد نیاز اتحادیه اروپا از روسیه تأمین میشود؛ وابستگیای که برخلاف بازار نفت و گاز، تاکنون بهطور کامل کاهش نیافته است.
۴. پروژههای هستهای اروپا همچنان از فناوری روسیه استفاده میکنند: نیروگاه موچووتسه اسلواکی که ساخت آن از دوران اتحاد جماهیر شوروی آغاز شده، نمونهای از پروژههایی است که همچنان برای بهرهبرداری به سوخت و فناوری روسی متکی هستند.
۵. حذف وابستگی تا دهه ۲۰۳۰ با موانع جدی روبهرو است: اگرچه کمیسیون اروپا پایان وابستگی به سوخت هستهای روسیه را تا اوایل دهه ۲۰۳۰ هدفگذاری کرده، اما محدودیت ظرفیت جایگزین در بازار جهانی و هزینههای بالای توسعه زیرساختها، تحقق این هدف را با ابهام روبهرو کرده است.
چرا اروپا هنوز به سوخت هستهای روسیه نیاز دارد؟
بارگذاری سوخت در آخرین واحد نیروگاه هستهای موچووتسه اسلواکی آغاز شده و این واحد قرار است تا پایان تابستان وارد مدار تجاری شود. سوخت این راکتور بهطور کامل توسط شرکت تیویایال فیول، از زیرمجموعههای شرکت دولتی روساتم، تأمین میشود.
این پروژه که ساخت آن از سال ۱۹۸۷ آغاز شده، پس از بهرهبرداری جایگاه اسلواکی را در میان تولیدکنندگان برق هستهای اتحادیه اروپا تقویت خواهد کرد؛ اما همزمان نشان میدهد وابستگی فنی و عملیاتی اروپا به زنجیره تأمین روسیه همچنان ادامه دارد.
طبق آمارهای منتشرشده، روسیه یکی از مهمترین بازیگران صنعت هستهای جهان محسوب میشود؛ بهگونهای که از هر چهار راکتور هستهای فعال در جهان، یک راکتور بهنوعی به فناوری یا خدمات این کشور وابسته است.
زنجیره تولید سوخت هستهای نیز تنها به استخراج اورانیوم محدود نمیشود. این فرآیند شامل استخراج، تبدیل اورانیوم به گاز، غنیسازی و تولید مجتمعهای سوخت است و اروپا در بخش قابلتوجهی از این چرخه همچنان به ظرفیتهای روسیه وابسته باقی مانده است.
آیا اروپا میتواند از وابستگی هستهای به روسیه عبور کند؟
تجربه سالهای اخیر نشان میدهد کاهش وابستگی به نفت و گاز روسیه نسبت به صنعت هستهای بسیار سادهتر بوده است. وابستگی فناورانه، قراردادهای بلندمدت، محدود بودن ظرفیت غنیسازی در کشورهای غربی و سرمایهگذاری سنگین موردنیاز برای ایجاد زنجیره تأمین جایگزین، روند استقلال هستهای اروپا را زمانبر کرده است. از این رو، حتی در صورت اجرای کامل برنامههای اتحادیه اروپا، روسیه احتمالاً تا سالهای آینده همچنان یکی از بازیگران کلیدی بازار جهانی سوخت هستهای باقی خواهد ماند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟