هزینه تنگه هرمز برای واردات ایران از مسیر افزایش ریسک کشتیرانی، کرایه حمل، بیمه و زمان تحویل به قیمت تمام‌شده کالا منتقل می‌شود؛ اما همه کالاها به یک نسبت گران نمی‌شوند. گزارش ماهانه اوپک در ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶ (۲۰ آبان ۱۴۰۵) نشان می‌دهد نرخ‌های لحظه‌ای حمل نفت خام با نفتکش‌های بسیار بزرگ (VLCC) در اکتبر بیش از ۱۰ برابر مدت مشابه سال قبل بوده است. با این حال، گزارش‌های تازه ۱۱ و ۱۳ نوامبر از کاهش بخشی از نرخ‌های حمل نسبت به اوج اکتبر و بهبود صادرات نفت خلیج فارس خبر می‌دهند. بنابراین «افزایش ۱۰ برابری کرایه نفتکش» یک مقایسه تاریخی در بازار حمل نفت است، نه درصد گرانی امروز برنج، روغن یا دارو در ایران.
کرایه نفتکش در تنگه هرمز چقدر افزایش یافته است؟
در بخش بازار نفتکشِ گزارش ماهانه اوپک در نوامبر ۲۰۲۶ آمده است نرخ‌های لحظه‌ای نفتکش‌های بسیار بزرگ حمل نفت خام (VLCC) در اکتبر بیش از ۱۰ برابر اکتبر سال قبل بودند. در مسیر خاورمیانه به شرق آسیا، افزایش نرخ VLCC نسبت به سپتامبر ۲۶ درصد و در مسیر غرب آفریقا به شرق ۵۶ درصد گزارش شده است. این‌ها نرخ‌های حمل نفت خام در مسیرهای معین هستند، نه نرخ کرایه کشتی کانتینری یا همه محموله‌های وارداتی ایران.
بازار در آبان ثابت نمانده است. به گزارش رویترز در ۱۱ نوامبر، نرخ برخی نفتکش‌های بزرگ و متوسط حدود ۵۰ درصد از قله اکتبر عقب‌نشینی کرده است. با وجود این تعدیل، آژانس بین‌المللی انرژی در گزارش ۱۳ نوامبر تأکید کرده کرایه حمل نفت خام از خاورمیانه به آسیا همچنان نزدیک سطوح بسیار بالا مانده و تداوم حملات به کشتیرانی، ریسک بازیابی بازار را حفظ کرده است. پس نباید اوج اکتبر را نرخ ثابت هر روز آبان تصور کرد.
حادثه‌های ۱۹ آبان در هرمز چه چیزی را تأیید می‌کنند؟
خبرگزاری تسنیم در گزارش ساعت ۱۴:۰۷ روز ۱۹ آبان، به نقل از اطلاعیه نیروی دریایی سپاه، از وقوع انفجار و آتش‌سوزی دو نفتکش در مسیر توصیف‌شده به‌عنوان «غیرمجاز» خبر داد. در اطلاعیه دیگری در ساعت ۲۰:۴۰، همین نیرو اعلام کرد نفتکش سومی نیز بر اثر برخورد با مین در شرق تنگه منفجر شده است. این خبرها روایت رسمی یک طرف درگیر هستند؛ هویت کشتی‌ها، علت مستقل همه حوادث و مسئولیت مین‌گذاری در این گزارش به‌طور جداگانه تأیید نشده است.
برای پیگیری ترتیب زمانی حوادث، گزارش چارسو اقتصاد درباره اعلام آتش‌سوزی سه نفتکش در تنگه هرمز منتشر شده است. از نظر اقتصادی، حتی بدون تعیین قطعی عامل حادثه، افزایش احتمال خسارت می‌تواند باعث سخت‌ترشدن پذیرش ریسک از سوی مالکان کشتی و بیمه‌گران شود. میزان اثر باید در قراردادهای واقعی حمل و بیمه سنجیده شود.
هزینه تنگه هرمز چگونه به قیمت کالای وارداتی در ایران می‌رسد؟
انتقال هزینه به مصرف‌کننده در چند مرحله رخ می‌دهد: ریسک دریایی ممکن است حق بیمه و کرایه قابل رزرو را تغییر دهد؛ تغییر مسیر یا انتظار کشتی زمان تحویل و هزینه تأمین مالی را بالا ببرد؛ واردکننده مجموع بهای خرید، حمل، بیمه، هزینه ورود و نرخ ارز تسویه را در قیمت تمام‌شده محاسبه کند؛ و در نهایت قیمت فروش با توجه به موجودی، رقابت و تقاضای بازار تعیین شود.
| عامل | واقعیت تأییدشده یا وضعیت | اثر احتمالی بر قیمت کالا |
|---|---|---|
| کرایه نفتکش نفت خام | اوپک: نرخ لحظه‌ای VLCC در اکتبر بیش از ۱۰ برابر سال قبل؛ تعدیل بخشی از نرخ‌ها در نوامبر | افزایش هزینه نفت خام تحویلی و فشار بر زنجیره سوخت و برخی مواد اولیه؛ نه افزایش هم‌اندازه قیمت همه کالاها |
| بیمه جنگی و خطر مسیر | ریسک کشتیرانی بالا رفته؛ نرخ واحد به‌روز برای همه کشتی‌ها در این گزارش تأیید نشده | وابسته به کشتی، محموله، مسیر و شرایط قرارداد بیمه |
| حمل کانتینری | بازاری متفاوت از VLCC؛ گزارش جداگانه چارسو از افزایش کرایه برخی محموله‌های کانتینری از چین خبر داده است | اثر مستقیم‌تر بر بعضی کالاهای ساخته‌شده، قطعات و کالاهای بسته‌بندی |
| ارز و تأمین مالی | نرخ واقعی تسویه و زمان پرداخت واردکننده در هر معامله تفاوت دارد | می‌تواند افزایش کرایه دلاری را در هزینه ریالی تشدید یا خنثی کند |
| موجودی و قیمت مصرف‌کننده | آمار مستقلی از درصد انتقال این جهش به همه کالاهای ایران در دست نیست | انتقال با تأخیر و شدت متفاوت؛ تابع عرضه و رقابت فروشندگان |
تفاوت این دو نوع حمل مهم است: نفتکش VLCC برای جابه‌جایی نفت خام ساخته شده، در حالی که بیشتر کالاهای بسته‌بندی‌شده با کشتی کانتینری یا فله‌بر منتقل می‌شوند. برای مقایسه واقعی نرخ واردات به ایران، گزارش مرتبط چارسو درباره افزایش کرایه کانتینر از چین به ایران را باید جدا خواند؛ نمی‌توان ضریب ۱۰ برابری نفتکش را به کرایه کانتینر تعمیم داد.
آیا قیمت روغن، برنج و دارو به همان نسبت افزایش می‌یابد؟
خیر؛ نرخ حمل تنها یکی از اجزای قیمت تمام‌شده است. برای مثال، در کالاهای سنگین و کم‌ارزش، سهم حمل از ارزش هر واحد می‌تواند نسبتاً بیشتر باشد؛ در کالاهایی که بهای ماده اولیه یا فناوری بخش غالب قیمت را می‌سازد، انتقال افزایش کرایه ممکن است کمتر باشد. از سوی دیگر، روغن خوراکی و برخی مواد اولیه به شکل فله یا محموله‌های تخصصی حمل می‌شوند و لزوماً از همان مسیر و همان نوع کشتی نفت خام استفاده نمی‌کنند. درباره دارو نیز شیوه حمل، نظارت بر نگهداری و زنجیره توزیع متفاوت است.
حتی کاهش هزینه حمل هم الزاماً بلافاصله قیمت فروشگاه را پایین نمی‌آورد. قراردادهای قبلی، موجودی انبار، نرخ ارز و هزینه توزیع می‌توانند انتقال تغییر قیمت را به تأخیر بیندازند. تحلیل تکمیلی این رابطه در مقاله کاهش هزینه‌ها پس از کاهش تنش؛ بیمه و حمل زودتر ارزان می‌شوند یا کالا؟ آمده است.
سه سناریوی تنگه هرمز برای قیمت کالاهای وارداتی چیست؟
سناریوهای زیر تحلیل شرطی هستند و هیچ درصد یا تاریخ قطعی برای تغییر قیمت کالا پیش‌بینی نمی‌کنند.
| سناریو | وضعیت حمل و بیمه | پیامد قابل انتظار برای بازار ایران |
|---|---|---|
| بهبود پایدار امنیت | بازگشت تدریجی ظرفیت کشتی‌ها و کاهش حق بیمه ریسک در قراردادهای جدید | کاهش فشار هزینه واردات جدید؛ زمان انتقال به قفسه به موجودی و ارز وابسته می‌ماند |
| تداوم عبور پرریسک | کرایه و بیمه همچنان پرنوسان؛ احتمال تأخیر و تغییر مسیر | هزینه و زمان تأمین کالا نامطمئن می‌ماند؛ فشار بر برخی کالاها بیشتر از سایرین است |
| اختلال شدیدتر در عبور | دشواری بیشتر رزرو کشتی، امکان افزایش هزینه مسیر جایگزین و کاهش ظرفیت مؤثر | ریسک تأخیر و محدودیت عرضه بالا می‌رود؛ شدت اثر تابع ذخایر و برنامه توزیع است |
در گزارش ۱۳ نوامبر آژانس بین‌المللی انرژی، بهبود جریان نفت خلیج فارس هم‌زمان با تداوم تهدید برای کشتیرانی ثبت شده است. بنابراین تحلیل اقتصادی باید هم احتمال آرام‌ترشدن بازار حمل و هم احتمال برگشت تنش را در نظر بگیرد؛ افزایش یک‌طرفه و همیشگی قیمت، نتیجه قطعی داده‌های امروز نیست.
برای سنجش اثر واقعی هرمز بر سفره مردم چه چیزی باید رصد شود؟
- واردکننده و سیاست‌گذار: کرایه واقعی یک مسیر ثابت، اضافه‌هزینه بیمه جنگی، زمان ترخیص، نرخ تسویه ارز و قیمت تمام‌شده هر واحد کالای مشخص را به‌صورت دوره‌ای منتشر کنند.
- خانوار: قیمت هر کیلو یا لیتر یک کالای هم‌برند و هم‌کیفیت را در چند تاریخ مقایسه کند؛ صرف تیتر افزایش کرایه نفتکش، دلیل کافی برای خرید هیجانی نیست.
- رسانه: نرخ نفتکش، هزینه کانتینر، حق بیمه و قیمت فروش کالا را به‌عنوان چهار داده متفاوت گزارش کند و هر برآورد را با تاریخ، مسیر و منبع بنویسد.
سؤالات مهم درباره هزینه تنگه هرمز
آیا کرایه نفتکش‌ها اکنون ۱۰ برابر است؟
اوپک گزارش کرده نرخ لحظه‌ای VLCC در اکتبر ۲۰۲۶ بیش از ۱۰ برابر اکتبر ۲۰۲۵ بود. این نسبت، نرخ ثابت روزانه آبان نیست؛ بخشی از نرخ‌ها در نوامبر از اوج اکتبر کاهش یافته‌اند.
آیا گرانی کرایه نفتکش یعنی قیمت کالاهای وارداتی هم ۱۰ برابر می‌شود؟
خیر. نفتکش بزرگ، عمدتاً نفت خام حمل می‌کند و سهم حمل در قیمت تمام‌شده هر کالا متفاوت است. کرایه کانتینر، بیمه جنگی، نرخ ارز، موجودی و هزینه توزیع باید جداگانه محاسبه شوند.
اگر تنش هرمز کاهش یابد، قیمت کالا در ایران چه زمانی ارزان می‌شود؟
زمان مشخصی نمی‌توان اعلام کرد. ابتدا باید هزینه حمل و بیمه در قراردادهای جدید کاهش پیدا کند، کالای تازه وارد شود و شرایط ارز و رقابت اجازه انتقال آن کاهش به مصرف‌کننده را بدهد.
مسئولیت انفجار نفتکش‌های ۱۹ آبان مشخص شده است؟
اطلاعیه‌های منتشرشده، روایت نیروی دریایی سپاه از برخورد بعضی شناورها با مین و آتش‌سوزی است. این گزارش بدون شواهد مستقل، علت همه حادثه‌ها یا مسئولیت مین‌گذاری را قطعی اعلام نمی‌کند.
آخرین بررسی منابع: جمعه ۲۲ آبان ۱۴۰۵، بر اساس گزارش‌های موجود تا ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶. ارقام نرخ حمل مربوط به دوره‌های زمانی و مسیرهای تصریح‌شده در منابع‌اند و نباید به‌جای نرخ لحظه‌ای همه کشتی‌ها استفاده شوند.
منابع مستقیم گزارش
- اوپک، گزارش ماهانه بازار نفت نوامبر ۲۰۲۶، بخش بازار نفتکش: جهش نرخ VLCC در اکتبر نسبت به سال قبل
- آژانس بین‌المللی انرژی، ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶: تأثیر افزایش هزینه حمل نفت بر پالایشگاه‌ها و زنجیره تأمین
- رویترز، ۱۱ نوامبر ۲۰۲۶: افت بخشی از نرخ نفتکش‌ها از اوج ماه اکتبر
- آژانس بین‌المللی انرژی، ۱۳ نوامبر ۲۰۲۶: بهبود صادرات نفت خلیج فارس همراه با تداوم ریسک کشتیرانی
- تسنیم، ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۱۴:۰۷: نقل اطلاعیه نیروی دریایی سپاه درباره دو نفتکش
- تسنیم، ۱۹ آبان ۱۴۰۵، ساعت ۲۰:۴۰: نقل اطلاعیه سپاه درباره نفتکش سوم
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟